Tân Thủ tướng Anh Andy Burnham và nội các đứng trước sức ép cân bằng giữa cam kết giảm chi phí sinh hoạt với kỷ luật tài khóa và niềm tin thị trường.
Sáng 20/7, ông Andy Burnham có bài phát biểu đầu tiên trước số 10 phố Downing sau khi kế nhiệm ông Keir Starmer, trở thành Thủ tướng thứ 7 của Anh trong hơn một thập kỷ. Tân Thủ tướng Anh cam kết xây dựng một mô hình chính trị và kinh tế mới, đồng thời mô tả thời điểm hiện tại là một “một bước ngoặt giúp nước Anh thoát khỏi tình trạng bế tắc.
.jpg)
Ngay trong ngày, thị trường tài chính bắt đầu phản ứng trước những tín hiệu chính sách ban đầu của chính phủ mới.
Ông Burnham tái cơ cấu nội các với nhiều nhân sự thân cận, đồng thời thay thế phần lớn các gương mặt gắn với chính quyền tiền nhiệm. Thay đổi đáng chú ý nhất là vị trí Bộ trưởng Tài chính.
Ông John Healey, người vừa rời chức Bộ trưởng Quốc phòng sau bất đồng về chi tiêu quốc phòng, được bổ nhiệm giữ chức Bộ trưởng Tài chính thay bà Rachel Reeves. Trước đó, truyền thông Anh chủ yếu nhắc tới bà Shabana Mahmood và ông Ed Miliband như những ứng viên tiềm năng. Theo các nguồn tin được truyền thông Anh dẫn lại, ông Healey được lựa chọn nhờ kinh nghiệm chính phủ và quan điểm tương đồng với tân Thủ tướng.
Ông Ed Miliband, người từng phụ trách chính sách năng lượng và phát thải ròng bằng không, chuyển sang giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao. Bà Shabana Mahmood tiếp tục đảm nhiệm Bộ Nội vụ, trong khi bà Angela Rayner trở lại vị trí Bộ trưởng Nhà ở.
Một số thành viên chủ chốt của chính phủ tiền nhiệm, gồm bà Rachel Reeves, ông David Lammy và ông Peter Kyle, rời nội các.
Đối với giới quan sát thương mại, vị trí Bộ trưởng Kinh doanh và Thương mại sẽ đặc biệt đáng chú ý. Đây là cơ quan trực tiếp phụ trách các hiệp định thương mại tự do của Anh, trong đó có Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam và Vương quốc Anh, cũng như việc thực thi các cam kết trong CPTPP.
Trong cuộc họp nội các đầu tiên ngày 21/7, ông Burnham cho biết chính phủ mới sẽ tập trung vào vấn đề chi phí sinh hoạt. Báo chí Anh dẫn lời ông nhấn mạnh Anh cần một chính phủ đặt áp lực chi tiêu của các hộ gia đình vào trung tâm chính sách.
Biện pháp đầu tiên được công bố là bỏ thuế giá trị gia tăng đối với hóa đơn điện sinh hoạt từ ngày 1/10. Chính phủ dự kiến bù đắp một phần chi phí bằng việc hủy chương trình căn cước số được triển khai dưới thời người tiền nhiệm, với tổng chi phí ước tính khoảng 1,8 tỷ bảng.
Tuy nhiên, phương án tài trợ vẫn còn một số điểm chưa rõ ràng. Chương trình căn cước số đã giải ngân khoảng 600 triệu bảng, trong khi chi phí dự kiến của chính sách miễn thuế điện vào khoảng 850 triệu bảng. Điều này đồng nghĩa ngân sách có thể còn thiếu khoảng 250 triệu bảng.
Lãnh đạo Đảng Bảo thủ Kemi Badenoch cho rằng chính phủ chưa chứng minh được nguồn tài chính đầy đủ cho biện pháp giảm thuế.
Ngoài chính sách năng lượng, chính phủ mới cam kết xây thêm nhà ở xã hội, mở rộng dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho thanh niên, giảm tình trạng người vô gia cư ngủ ngoài đường và duy trì các nghĩa vụ chi tiêu quốc phòng.
Cùng lúc, ông Burnham tuyên bố sẽ tiếp tục tuân thủ cương lĩnh năm 2024 và các quy tắc tài khóa được xây dựng dưới thời bà Reeves. Thách thức của chính phủ mới vì thế là cân đối giữa chương trình chi tiêu xã hội và yêu cầu kiểm soát vay nợ, trong bối cảnh dư địa ngân sách hạn chế.
Trong phiên giao dịch ngày 20/7, trái phiếu chính phủ Anh chịu áp lực bán sau khi ông Burnham cho biết chính phủ sẽ tìm kiếm mức độ linh hoạt cao nhất có thể trong khuôn khổ các quy tắc vay nợ và chi tiêu.
Lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài tăng lên mức cao nhất kể từ cuối tháng 5. Lợi suất kỳ hạn 30 năm có thời điểm đạt khoảng 5,75%, trong khi lợi suất kỳ hạn 10 năm vượt 5%. Đồng bảng Anh cũng giảm giá.
Đến phiên 21/7, lợi suất trái phiếu giảm trên phần lớn các kỳ hạn sau khi danh sách nội các được công bố. Tuy nhiên, các nhà đầu tư vẫn thận trọng trước triển vọng tăng thuế, tăng chi tiêu và tăng trưởng kinh tế thấp.
Trên CNBC, ông George Godber, quản lý quỹ Polar Capital UK Value Opportunities trị giá 781 triệu bảng, cho biết quỹ đang xây dựng kịch bản dựa trên khả năng thuế cao hơn và tăng trưởng thấp hơn.
Theo tính toán của ông, lợi suất trái phiếu chính phủ Anh đã tăng khoảng 50 điểm cơ bản trong một tháng. Mức tăng này có thể khiến chi phí trả khoản vay thế chấp của mỗi hộ gia đình tăng thêm khoảng 80 bảng, cao hơn phần tiết kiệm dự kiến từ chính sách giảm thuế điện.
Các diễn biến trên cho thấy tác động của chính sách tài khóa đối với chi phí vay đang trở thành vấn đề trọng tâm. Trong một đánh giá gần đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho rằng biến động trên thị trường trái phiếu Anh vào tháng 9/2022 cho thấy mức độ nhạy cảm cao hơn của thị trường trước những thay đổi chính sách.
IMF cũng nhấn mạnh tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách có vai trò quan trọng đối với niềm tin của nhà đầu tư. Theo ước tính của tổ chức này, các yếu tố toàn cầu giải thích khoảng 60-90% biến động lợi suất trái phiếu Anh trong giai đoạn 2020-2026.
Phép thử lớn tiếp theo sẽ là ngân sách mùa thu. Khi đó, Bộ trưởng Tài chính John Healey cần làm rõ nguồn tài chính cho các cam kết mới, đồng thời chứng minh chính phủ vẫn tuân thủ các quy tắc tài khóa hiện hành.
Chính sách tiền tệ cũng là một ràng buộc đáng kể. Trong bối cảnh giá dầu ở mức khoảng 90 USD một thùng, việc mở rộng tài khóa có thể làm tăng áp lực lạm phát, hạn chế khả năng hạ lãi suất và đẩy chi phí vay của hộ gia đình cùng doanh nghiệp lên cao hơn.
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam và Vương quốc Anh có hiệu lực từ ngày 1/1/2021. Theo lộ trình cam kết, Anh xóa bỏ thuế quan đối với 99,2% số dòng thuế liên quan tới hàng nhập khẩu từ Việt Nam trong sáu năm đầu thực hiện hiệp định.
Từ ngày 15/12/2024, Anh chính thức tham gia CPTPP cùng Việt Nam. Trong khuôn khổ này, Anh cam kết xóa bỏ ngay thuế quan đối với 94,4% số dòng thuế áp dụng riêng cho Việt Nam.
Doanh nghiệp xuất khẩu vì thế có thể lựa chọn giữa hai cơ chế ưu đãi, tùy theo quy tắc xuất xứ, mức thuế và yêu cầu đối với từng mặt hàng.
Theo đánh giá của Bộ Công Thương, tỷ lệ sử dụng giấy chứng nhận xuất xứ ưu đãi theo UKVFTA đã tăng qua các năm. Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước cải thiện khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ và thủ tục thương mại.
Hợp tác dịch vụ vẫn còn nhiều dư địa. Dịch vụ chiếm khoảng 70% quy mô nền kinh tế Anh, trong khi trao đổi dịch vụ giữa hai nước mới tập trung ở một số lĩnh vực như tài chính, giáo dục, logistics và công nghệ số.
Các hoạt động xúc tiến thương mại song phương vẫn được duy trì. Tuần quảng bá hàng Việt Nam tại Vương quốc Anh năm 2026 khai mạc ngày 8/7 tại London, tập trung vào các nhóm hàng dệt may, hàng tiêu dùng và đồ nội thất.
Việc ông Ed Miliband chuyển sang Bộ Ngoại giao cũng có thể tạo thêm sự chú ý đối với hợp tác khí hậu và chuyển đổi năng lượng. Anh hiện là một trong những đối tác quốc tế tham gia hỗ trợ Việt Nam trong lĩnh vực này.
