Làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu đang mở ra cơ hội lớn cho Đông Nam Á trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng tốc độ phát triển nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức.
Các quốc gia Đông Nam Á đang dần nhận ra những mặt trái của làn sóng bùng nổ trung tâm dữ liệu mà họ đã dành nhiều năm để thu hút đầu tư.
Theo các nhà phân tích, lĩnh vực này hứa hẹn tạo việc làm, phát triển hạ tầng số và giúp các nền kinh tế trong khu vực có chỗ đứng trong nền kinh tế AI. Tuy nhiên, tốc độ xây dựng quá nhanh cũng đang gây sức ép lên lưới điện, đất đai và hệ thống quản lý, cấp phép.
Ông Mark Manantan, chuyên gia tại Trung tâm An ninh Toàn cầu thuộc Đại học La Trobe, nhận định: “Có một sự hào hứng nhất định trong việc thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu, nhưng giờ đây câu hỏi đặt ra là: cái giá phải trả là gì và tốc độ triển khai nên đến đâu?”.
Ban đầu, các quốc gia có lý do chính đáng để tích cực cạnh tranh nhằm thu hút đầu tư vào trung tâm dữ liệu. Bởi vì, các dự án này mang lại nhiều lợi ích, như hỗ trợ hạ tầng điện toán đám mây và AI... Tuy nhiên, họ lại không lường trước được những chi phí phát sinh về sau. Điều này đang thúc đẩy các quốc gia trong khu vực xem xét kỹ lưỡng hơn các dự án trung tâm dữ liệu.
Tuần trước, Thống đốc tỉnh Tây Java của Indonesia đã yêu cầu đình chỉ ngay lập tức hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu tại một địa điểm do BDx Data Centres của Singapore vận hành, sau một cuộc kiểm tra. Theo các báo cáo, nguyên nhân là một số giấy phép quan trọng vẫn chưa được cấp, trong đó có đánh giá tác động môi trường của dự án.
Ngày 4/9, Thái Lan cũng đã tạm dừng 166 dự án trung tâm dữ liệu, trong đó 49 dự án đang xây dựng và 117 dự án đang chờ phê duyệt. Trong khi đó, các cơ quan chức năng xây dựng những tiêu chuẩn áp dụng trên toàn quốc về sử dụng tài nguyên, địa điểm, an toàn và lợi ích kinh tế.
Đây là những cấp độ khác nhau của chính quyền đang ứng phó với những khoảng trống khác nhau trong hệ thống quản lý. Tốc độ phát triển trung tâm dữ liệu đã vượt quá tốc độ hoàn thiện của các quy định.
Theo ông Manantan, việc siết chặt quản lý các trung tâm dữ liệu không đồng nghĩa với việc Đông Nam Á sẽ tự động mất đi sức cạnh tranh, bởi các nhà đầu tư không nhất thiết phải tìm kiếm một môi trường pháp lý ít ràng buộc nhất.
“Họ cần biết rằng mình thực sự có thể bảo đảm nguồn điện, nước, giấy phép và kết nối, đồng thời có thể vận hành một cách ổn định và có thể dự đoán được. Những quốc gia có hạ tầng đáng tin cậy và các quy định có tính dự báo cao trên thực tế có thể cạnh tranh tốt hơn những quốc gia phê duyệt mọi dự án”, ông Manantan nhấn mạnh.
Theo chuyên gia này, Singapore là một ví dụ cho cách tiếp cận này, trong khi bang Johor của Malaysia cũng đang đi theo hướng tương tự khi tiếp tục thu hút các khoản đầu tư lớn vào trung tâm dữ liệu.
Ông theo Alvin Camba, nhà kinh tế chính trị và nghiên cứu viên không thường trú tại Sáng kiến An ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thuộc Hội đồng Đại Tây Dương đánh giá, việc các chính phủ trong khu vực bắt đầu xem xét lại chiến lược phát triển trung tâm dữ liệu cũng giúp họ có thêm vị thế trong đàm phán.
“Nếu điện và nước trở nên khan hiếm, họ có thể đặt câu hỏi rằng mình thực sự nhận được gì để đổi lại. Điều đó có thể bao gồm ưu tiên mua sắm từ các doanh nghiệp trong nước, sử dụng năng lượng tái tạo, chuyển giao công nghệ hoặc tăng đầu tư vào năng lực AI trong nước.”
Đồng quan điểm, ông James Guild, Phó Giáo sư kinh tế chính trị tại Đại học Hồi giáo Quốc tế Indonesia, cho rằng những động thái điều chỉnh chính sách phát triển trung tâm dữ liệu là phản ứng trước tốc độ gia tăng nhanh chóng đầu tư trung tâm dữ liệu trong khu vực.
Các nhà phân tích cho rằng chính những yếu tố khiến Đông Nam Á trở nên hấp dẫn đối với các nhà vận hành trung tâm dữ liệu như đất đai giá rẻ, tích cực thu hút đầu tư, cùng nguồn điện và nước có chi phí phải chăng –giờ đây lại đang trở thành những yếu tố hạn chế.
Khi ngày càng có nhiều dự án trung tâm dữ liệu được triển khai, những nguồn lực đó sẽ không còn dồi dào nữa.
Ban đầu, bang Johor thu hút lượng đầu tư khổng lồ vào trung tâm dữ liệu bởi những yếu tố đầu vào này tương đối rẻ. Tuy nhiên, Malaysia hiện đang trở nên có chọn lọc hơn, bởi số lượng dự án trung tâm dữ liệu trong kế hoạch đã đủ lớn để gây sức ép lên nguồn điện và nước.
Nói cách khác, các trung tâm dữ liệu không chỉ tiêu thụ những nguồn tài nguyên khan hiếm mà còn làm thay đổi thực tế kinh tế của chính những địa phương nơi chúng được xây dựng.
Tháng 7, một đơn vị tư vấn cho chủ đầu tư đã rút hồ sơ đề nghị đánh giá lại tính khả thi của một địa điểm tiềm năng tại Kota Damansara, gần thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia, sau khi chính quyền địa phương nhận được gần 300 ý kiến phản đối dự án.
Tại một phiên điều trần công khai ở tỉnh Iloilo, miền Trung Philippines, hồi tháng 8, người dân cũng đã phản đối mạnh mẽ một dự án trung tâm dữ liệu AI công suất 50 MW. Sức ép từ cộng đồng lớn đến mức nhà đầu tư Na Uy đã rút hồ sơ chỉ vài ngày sau đó.
Mặc dù sự phản đối của công chúng dường như chưa phải là yếu tố chính chi phối các quyết định của chính phủ, các nhà phân tích cho rằng việc giải quyết những chỉ trích từ cộng đồng là cần thiết để giảm thiểu chi phí chính trị của các dự án này.
Một câu hỏi quan trọng khác là liệu nhu cầu đối với các dịch vụ trung tâm dữ liệu có đủ lớn để biện minh cho những khoản đầu tư khổng lồ như vậy hay không.
Ngay tại Mỹ, người ta cũng bắt đầu đặt câu hỏi về giả định này, và Đông Nam Á cũng cần cân nhắc trong bối cảnh một phần đáng kể hoạt động kinh tế của khu vực vẫn nằm trong khu vực kinh tế phi chính thức.
Theo ông Camba, sự phản ứng xuất phát từ thực tế rằng các chính phủ đã cạnh tranh để thu hút những dự án này trước khi hiểu đầy đủ việc tiếp nhận chúng trên quy mô lớn sẽ có ý nghĩa như thế nào?
Mặt khác, sự phản đối của công chúng có ý nghĩa quan trọng, bởi nó biến những chi phí hạ tầng vốn mang tính trừu tượng thành những vấn đề mà các chính trị gia buộc phải đưa ra phản ứng.
Tại Philippines, trung tâm Pax Silica cũng đang khiến địa phương xem xét kỹ lưỡng về các chi phí và lợi ích đối với cộng đồng. “Các chính phủ quảng bá những dự án này dựa trên quy mô đầu tư và năng lực cạnh tranh về công nghệ, nhưng người dân lại trải nghiệm chúng thông qua việc sử dụng đất, nhu cầu điện, sử dụng nước và những xáo trộn tại địa phương”, ông Camba nói
