Công nghệ xe tự lái đang phát triển nhanh chóng, nhưng bài toán về độ an toàn và niềm tin của người dùng vẫn là rào cản lớn đối với quá trình phổ cập.
Theo khảo sát Chỉ số Niềm tin Di chuyển (Mobility Confidence Index - MCI) 2026 do JD Power phối hợp với MIT Advanced Vehicle Technology Consortium thực hiện, tỷ lệ người tiêu dùng Mỹ cho biết họ hiểu về công nghệ và khả năng của xe tự hành đã tăng từ 43% vào năm 2024 lên 58% trong năm nay.
Tuy nhiên, sự gia tăng về nhận thức không kéo theo mức độ tin tưởng tương ứng. Chưa đến 25% số người tham gia khảo sát cảm thấy thoải mái khi ngồi trên một chiếc xe hoàn toàn tự lái. Trên thang điểm 100 của chỉ số MCI, mức độ thoải mái của người tiêu dùng gần như không thay đổi trong ba năm qua, chỉ tăng từ 37 điểm năm 2023 lên 39 điểm vào các năm 2024 và 2026.
Kết quả này cho thấy người tiêu dùng ngày càng hiểu hơn về công nghệ tự lái nhưng vẫn còn nhiều băn khoăn liên quan đến độ an toàn và khả năng vận hành trong thực tế. Khi công nghệ liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, sự thận trọng thường lớn hơn nhiều so với các lĩnh vực công nghệ khác.
Khảo sát cũng cho thấy mức độ chấp nhận xe tự lái phụ thuộc đáng kể vào từng tình huống sử dụng. Có tới 54% người được hỏi cho biết họ cảm thấy tự tin hơn khi xe tự hành được sử dụng cho các nhiệm vụ đơn giản, ít rủi ro như giao hoặc nhận thực phẩm. Trong khi đó, chỉ 31% sẵn sàng tin tưởng công nghệ này trong việc vận chuyển trẻ em.
Sự khác biệt này phản ánh cách người tiêu dùng đánh giá rủi ro. Họ có thể chấp nhận xe tự hành trong những công việc mang tính hỗ trợ hoặc vận chuyển hàng hóa, nhưng vẫn dè dặt khi công nghệ phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với sự an toàn của con người.
Các mối quan tâm lớn nhất tiếp tục xoay quanh yếu tố an toàn. Khoảng 60% người tham gia khảo sát cho biết họ lo ngại về sự an toàn cá nhân khi sử dụng xe tự lái. Trong khi đó, 58% băn khoăn về khả năng xử lý các tình huống khẩn cấp và 51% nghi ngờ hiệu quả vận hành của hệ thống trong điều kiện thời tiết xấu hoặc giao thông phức tạp.
Những con số này cho thấy thách thức của ngành xe tự hành không còn nằm hoàn toàn ở việc phát triển công nghệ. Các nhà sản xuất hiện phải chứng minh rằng hệ thống có thể vận hành ổn định trong môi trường thực tế, phản ứng chính xác trước các tình huống bất ngờ và duy trì mức độ an toàn cao hơn hoặc tương đương con người.
Bên cạnh vấn đề an toàn, nhiều người tiêu dùng vẫn chưa nhìn thấy giá trị rõ ràng mà xe tự lái có thể mang lại. Gần 30% người được hỏi cho rằng phương tiện tự hành sẽ không có nhiều ý nghĩa đối với cuộc sống của họ ở bất kỳ giai đoạn nào.
Dù vậy, một bộ phận người dùng vẫn đánh giá cao tiềm năng của công nghệ này trong tương lai. Từ 24% đến 28% số người tham gia khảo sát cho rằng xe tự lái có thể trở nên hữu ích khi họ bước vào tuổi nghỉ hưu. Khoảng một phần tư nhận định công nghệ này sẽ hỗ trợ hiệu quả cho việc đi lại khi tuổi cao hoặc gặp những hạn chế về khả năng vận động.
Đối với xe tải tự hành, người tiêu dùng có cái nhìn cởi mở hơn nhưng vẫn tồn tại không ít nghi ngại. Mặc dù vận chuyển hàng hóa bằng xe tải tự lái là hạng mục đạt điểm số cao nhất trong khảo sát, chỉ 16% người được hỏi cảm thấy thoải mái khi lưu thông cùng các xe đầu kéo tự hành trên đường. Đồng thời, 43% cho rằng xe tải tự lái kém an toàn hơn phương tiện do con người điều khiển.
Theo các chuyên gia, để công nghệ xe tự hành được chấp nhận rộng rãi, ngành công nghiệp cần xây dựng một hệ sinh thái dựa trên dữ liệu minh bạch, các tiêu chuẩn an toàn rõ ràng và cơ chế trách nhiệm cụ thể. Niềm tin của người tiêu dùng sẽ chỉ được cải thiện khi công nghệ chứng minh được hiệu quả trong thực tế thay vì chỉ qua các bài thử nghiệm.
Tại Việt Nam, xe tự lái hoàn toàn vẫn chưa xuất hiện trên quy mô thương mại, song thị trường đang cho thấy nhiều tín hiệu tích cực trong quá trình tiếp cận công nghệ tự động hóa. Ngày càng nhiều mẫu xe mới được trang bị các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến như kiểm soát hành trình thích ứng, hỗ trợ giữ làn đường, cảnh báo điểm mù, phanh khẩn cấp tự động hay hỗ trợ đỗ xe thông minh.
Đáng chú ý, những tính năng từng chỉ xuất hiện trên các dòng xe cao cấp đang dần được phổ cập xuống các phân khúc phổ thông. Điều này giúp người dùng Việt Nam có cơ hội tiếp cận và làm quen với công nghệ tự động hóa từ sớm, đồng thời tạo nền tảng cho việc ứng dụng các cấp độ tự lái cao hơn trong tương lai.
Bên cạnh đó, xu hướng số hóa trong ngành ô tô cũng đang diễn ra mạnh mẽ với sự tham gia của cả các thương hiệu quốc tế và doanh nghiệp trong nước. Các hệ thống kết nối thông minh, trợ lý ảo và nền tảng điều khiển dựa trên trí tuệ nhân tạo đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển sản phẩm của nhiều hãng xe.
Khảo sát của JD Power cho thấy một bài học đáng chú ý đối với ngành ô tô toàn cầu: công nghệ tiên tiến là điều kiện cần, nhưng niềm tin của khách hàng mới là điều kiện đủ để xe tự lái trở thành xu hướng phổ biến. Với tốc độ nâng cấp công nghệ trên các mẫu xe mới cùng sự quan tâm ngày càng lớn của người tiêu dùng đối với các tính năng an toàn, Việt Nam được đánh giá là thị trường có nhiều tiềm năng để đón nhận các giải pháp lái xe tự động trong tương lai. Khi hạ tầng giao thông thông minh và khung pháp lý tiếp tục được hoàn thiện, các công nghệ tự hành sẽ có thêm điều kiện để phát triển và từng bước hiện diện rộng rãi hơn trong đời sống.
.jpeg "Xe tự lái sẽ an toàn hơn nếu biết \"cư xử như con người\"")
