Việt Nam vươn lên đứng ở vị trí thứ sáu trong danh sách các thị trường tăng trưởng lớn nhất của hải sản Na Uy, đặc biệt là về cá hồi tươi.
Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam vốn được biết đến như một trung tâm chế biến hải sản quy mô lớn với chi phí nhân công tối ưu. Tuy nhiên, các số liệu kinh doanh mới nhất đang chỉ ra một xu hướng đảo chiều mạnh mẽ khi Việt Nam đã vươn lên trở thành thị trường tiêu dùng nội địa có tốc độ tăng trưởng hàng đầu thế giới cho các sản phẩm hải sản cao cấp.
Số liệu từ Hội đồng Hải sản Na Uy chỉ ra rằng Việt Nam hiện đứng ở vị trí thứ sáu trong danh sách các thị trường tăng trưởng lớn- nhất cho hải sản Na Uy toàn cầu. Tổng kim ngạch xuất khẩu sang Việt Nam đạt khoảng 330 triệu đô la Mỹ với khối lượng 74.000 tấn. Mặc dù cá thu vẫn là mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất về khối lượng, nhưng bản chất của dòng hàng này chủ yếu phục vụ hoạt động gia công để tái xuất sang các thị trường như Nhật Bản và Hàn Quốc. Điểm khác biệt nằm ở phân khúc cá hồi tươi, sản phẩm mang tính đại diện cao nhất cho nhu cầu tiêu dùng nội địa, đã ghi nhận mức tăng trưởng khối lượng lên tới 40%. Khối lượng tiêu thụ cá hồi tươi đạt gần 7.000 tấn trong năm qua là chỉ số quan trọng phản ánh sự thay đổi thực chất trong hành vi mua sắm của người dân Việt Nam.
Theo bà Åshild Nakken – Giám đốc khu vực Đông Nam Á, Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC) – thì sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu và quá trình đô thị hóa nhanh chóng là động lực chính thúc đẩy nhu cầu này. Với dân số trẻ có độ tuổi trung bình khoảng 34 tuổi, Việt Nam đang sở hữu một lực lượng tiêu dùng năng động và có xu hướng quan tâm sâu sắc đến sức khỏe. Nghiên cứu thị trường cho thấy có tới 7/10 người tiêu dùng khẳng định việc biết rõ nguồn gốc thực phẩm là yếu tố tiên quyết và nhiều người sẵn lòng chi trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm có xuất xứ minh bạch.
Về phía Na Uy, hiệu quả của chiến lược định vị thương hiệu quốc gia được thể hiện qua việc mức độ nhận diện tự nhiên của người tiêu dùng đối với cá hồi Na Uy đã tăng từ 33% lên 48% chỉ trong vòng một năm. Có một điều thú vị là ở Việt Nam có đến 2.700 nhà hàng Nhật Bản và chính sự đông đảo đó thường khiến thực khách lầm tưởng về nguồn gốc sản phẩm, nhưng thực tế là phần lớn lượng cá hồi phục vụ tại đây đều đến từ Na Uy.
Để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cuối đang gia tăng ở Việt Nam, các doanh nghiệp phân phối nội địa đã phải thiết lập những quy trình vận hành tiêu chuẩn khắt khe. Ông Philip Nguyễn – Nhà sáng lập, Giám đốc công ty Đảo hải sản – cho biết, cá hồi tươi phải được vận chuyển bằng đường hàng không trong vòng 3 ngày từ Na Uy về Việt Nam và chỉ được phép lưu kho tối đa thêm 3 ngày. Tổng thời gian từ lúc xuất xưởng tại Bắc Âu đến khi tới tay người tiêu dùng Việt Nam phải nằm trong giới hạn 14 ngày để đảm bảo độ tươi ngon cao nhất. Những rào cản về logistics do biến động tại các trạm trung chuyển khu vực Trung Đông đã khiến chi phí vận chuyển tăng nhẹ và giá nhập khẩu có thời điểm tăng khoảng 10%, nhưng sự linh hoạt trong việc điều hướng dòng hàng qua các trung tâm khác ở châu Âu đã giúp duy trì mạch cung ứng ổn định.
Sự phát triển của hạ tầng bán lẻ hiện đại và các nền tảng thương mại điện tử cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa hải sản cao cấp đến gần hơn với bữa ăn gia đình. Việt Nam chứng kiến sự trỗi dậy của mô hình “mua sắm kết hợp giải trí” khi người tiêu dùng có xu hướng chốt đơn ngay trên các phiên livestream dựa trên cảm xúc và sự tiện lợi của các sản phẩm chế biến sẵn như sushi hay sashimi. Việc Đảo Hải Sản trở thành đơn vị tiên phong thử nghiệm mô hình giao hải sản tươi sống hỏa tốc trên TikTok Shop cho thấy khả năng thích ứng cực nhanh của thị trường Việt Nam với các xu hướng tiêu dùng mới.
Mặc dù tiềm năng rất lớn, lộ trình tiến tới mục tiêu tiêu thụ 60.000 tấn hải sản Na Uy tại Việt Nam vẫn đối mặt với những thách thức. Hiện nay, cá hồi tươi Na Uy đang phải chịu mức thuế nhập khẩu từ 10% đến 15%. Do đó, bà Åshild Nakken kỳ vọng việc kết thúc đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và khối EFTA (Khối Mậu dịch tự do Châu Âu - European Free Trade Association - gồm 4 quốc gia: Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein) vào tháng 6 sẽ xóa bỏ rào cản này, tạo ra một sân chơi bình đẳng và giúp giảm giá sản phẩm cho người tiêu dùng cuối Việt Nam.
Trao đổi thêm với phóng viên Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, bà Åshild Nakken chia sẻ về sự hợp tác với Việt Nam, hai bên đã có mối quan hệ đối tác lâu năm trong việc trao đổi kiến thức về quản lý nghề cá và nuôi trồng thủy sản bền vững, giúp các doanh nghiệp hiểu rõ cách thức vận hành tốt nhất từ góc độ môi trường. Đây cũng là một yếu tố quan trọng cho doanh nghiệp hai nước bởi thị trường Na Uy nổi tiếng khắt khe về các tiêu chuẩn bền vững và các doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang nỗ lực đáp ứng các yêu cầu này.
