Loạt Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tổ chức tại Cebu, Philippines ngày 7/5 diễn ra trong bối cảnh khu vực đối mặt đồng thời nhiều sức ép địa chính trị và kinh tế mới.
Ngày 7/5/2026, tại Cebu, Philippines, đã diễn ra loạt Hội nghị cấp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN để trù bị cho Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, bao gồm Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, Hội nghị Hội đồng Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN (APSC) lần thứ 31, Hội đồng Điều phối ASEAN (ACC) lần thứ 38, và Hội nghị chung Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Kinh tế ASEAN (AMM-AEM).
Được sự uỷ quyền của Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN-Việt Nam, đã dẫn đầu Đoàn Việt Nam tham dự các hội nghị.
Điểm đáng chú ý là nội dung thảo luận không chỉ tập trung vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN hay triển khai Tầm nhìn Cộng đồng 2045, mà còn xoay quanh câu hỏi lớn hơn: ASEAN sẽ phản ứng như thế nào trước một môi trường quốc tế ngày càng khó đoán định.
Một trong những cụm từ xuất hiện nổi bật trong các trao đổi lần này là “tăng cường khả năng tự chủ và sức chống chịu tập thể”. Điều này phản ánh xu hướng ngày càng rõ trong ASEAN: khu vực bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản biến động kéo dài, thay vì chỉ dựa vào môi trường toàn cầu ổn định để phát triển.
Trong năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, các Bộ trưởng cho rằng ASEAN cần vừa duy trì đà xây dựng Cộng đồng ASEAN, vừa thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới và phát triển bao trùm, bền vững.
Điểm đáng chú ý là ASEAN không chỉ nói về các mục tiêu cấp khu vực, mà còn nhấn mạnh yêu cầu gắn kết giữa chiến lược ASEAN với chính sách phát triển quốc gia của từng nước thành viên. Điều này cho thấy ASEAN đang cố gắng biến các mục tiêu dài hạn thành hành động cụ thể hơn ở cấp thực thi.
Các hội nghị cũng nhắc lại tầm quan trọng của việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định và đề cao luật pháp quốc tế. ASEAN dự kiến triển khai các hoạt động nhân dịp 50 năm ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), đồng thời tiếp tục cải tiến hiệu quả hoạt động của các cơ chế đối thoại hiện có. Đây được xem là cách ASEAN tái khẳng định vai trò trung tâm và mô hình hợp tác dựa trên đồng thuận mà khối theo đuổi nhiều thập niên qua.
Tại các hội nghị, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh ASEAN cần triển khai đồng bộ các biện pháp ứng phó thông qua tăng cường phối hợp liên ngành và liên trụ cột.
Theo thông tin từ hội nghị, Việt Nam cũng thúc đẩy sáng kiến xây dựng khung chiến lược ứng phó tổng thể của ASEAN. Nhiều hành động và biện pháp cụ thể đã được đưa vào Tuyên bố của các Lãnh đạo ASEAN về ứng phó với khủng hoảng ở Trung Đông.
Điều này phản ánh cách tiếp cận mà Việt Nam nhiều lần thúc đẩy trong các diễn đàn ASEAN gần đây: các thách thức hiện nay không còn mang tính đơn ngành mà có tác động đan xen giữa kinh tế, an ninh, năng lượng và xã hội. Vì vậy, cơ chế phối hợp truyền thống giữa các lĩnh vực riêng rẽ có thể không còn đủ để xử lý các cuộc khủng hoảng mới.
Trong lĩnh vực kinh tế, Việt Nam cũng kêu gọi ASEAN thúc đẩy thương mại và đầu tư nội khối, đồng thời đẩy nhanh việc thực thi các cam kết đã ký kết. Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, các nước cần sớm hoàn tất thủ tục nội bộ để các hiệp định và thỏa thuận có thể đi vào hiệu lực thực tế.
Khủng hoảng tại Trung Đông nổi lên như chủ đề trung tâm trong các trao đổi giữa các Bộ trưởng. Theo nội dung hội nghị, các nước ASEAN bày tỏ lo ngại trước những tác động tiêu cực của căng thẳng tại khu vực này đối với Đông Nam Á, đặc biệt liên quan đến an ninh năng lượng, an ninh lương thực và sự an toàn của công dân ASEAN đang sinh sống và làm việc tại Trung Đông.
Đây là một trong số ít lần ASEAN nhấn mạnh đồng thời nhiều tầng tác động của một cuộc khủng hoảng ngoài khu vực. Điều đó cho thấy cách tiếp cận của ASEAN đang dịch chuyển từ phản ứng ngoại giao đơn thuần sang tư duy quản trị rủi ro toàn diện hơn.
Các Bộ trưởng ghi nhận việc các cơ quan chuyên ngành ASEAN trong các lĩnh vực ngoại giao, kinh tế, năng lượng và nông - lâm nghiệp đã khẩn trương phối hợp nhằm xây dựng các biện pháp ứng phó ban đầu. Tuy nhiên, ASEAN cũng thừa nhận tính chất đa chiều của cuộc khủng hoảng đòi hỏi một chiến lược dài hạn hơn, thay vì chỉ các giải pháp ngắn hạn.
Theo đó, các nước nhất trí kiến nghị lãnh đạo cấp cao thông qua Tuyên bố về Ứng phó của ASEAN với khủng hoảng ở Trung Đông. Đây được xem là nỗ lực nhằm xây dựng khuôn khổ phối hợp chung trong trường hợp các cú sốc địa chính trị tiếp tục kéo dài hoặc lan rộng.
.jpg "ASEAN thúc đẩy thực thi ATIGA nâng cấp giữa căng thẳng Trung Đông")
