Từ các trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo của những tập đoàn công nghệ toàn cầu đến nỗ lực phát triển robot và hệ sinh thái tự động hóa, Việt Nam đang từng bước mở rộng vai trò trong chuỗi giá trị công nghệ.
Nhưng để chuyển từ điểm đến sản xuất thành đối tác cùng sáng tạo, điều cần thiết không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư, mà còn là khả năng phát triển công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực công nghiệp trong nước.
Những ngày cuối tháng 10, hàng chục mẫu robot hình người, robot dịch vụ và thiết bị tự động xuất hiện tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM), thu hút sự chú ý của người dân và du khách trong khuôn khổ GRECO 2026.
Robot nhảy múa, chơi cờ, pha cà phê hay tương tác với khách tham quan đã khiến cho người dân TP HCM vô cùng thích thú. Nhưng đằng sau sự hào hứng của công chúng là một câu hỏi Việt Nam sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị của những công nghệ đang định hình tương lai?
Khi Việt Nam không chỉ là cứ điểm sản xuất
Trong nhiều thập niên, lợi thế về nhân lực, vị trí địa lý và khả năng hội nhập đã giúp Việt Nam trở thành địa điểm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng của nhiều tập đoàn quốc tế. Và những năm gần đây, Việt Nam không ngừng nỗ lực để phát triển năng lực làm chủ công nghệ, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, phần mềm, công nghệ lõi và các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu.
Tháng 12/2022, Samsung khánh thành Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển tại Hà Nội với tổng vốn đầu tư 220 triệu USD. Trung tâm được thiết kế để đáp ứng nhu cầu làm việc của khoảng 2.200 nhân sự, tập trung nghiên cứu phần mềm và công nghệ cho thiết bị di động, thiết bị thông minh.
Hai năm sau, tháng 12/2024, Chính phủ Việt Nam và NVIDIA công bố hợp tác thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam để tập trung vào phát triển phần mềm, khai thác nguồn nhân lực kỹ thuật trong nước và kết nối với các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng khởi nghiệp.
Tháng 6/2025, Qualcomm tiếp tục khai trương Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển AI tại Việt Nam, sau khi mua lại bộ phận nghiên cứu AI tạo sinh thuộc hệ sinh thái VinAI đẻ hướng đến các công nghệ AI tạo sinh, AI tác nhân và những ứng dụng trên điện thoại, máy tính, phương tiện giao thông, thiết bị kết nối.
Những bước đi của Samsung, NVIDIA và Qualcomm cho thấy Việt Nam đang có thêm cơ hội tham gia các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ trong mạng lưới của những tập đoàn quốc tế.
Robot và cơ hội hợp tác quốc tế để hình thành năng lực công nghệ trong nước
Theo báo cáo Vietnam Industrial Robotics Market Size, Share & Forecast 2026–2031 của Ken Research, thị trường robot công nghiệp Việt Nam đạt quy mô ước tính 112 triệu USD năm 2025 và được dự báo tăng trưởng bình quân 12,88% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2031, có thể đạt khoảng 231,7 triệu USD vào năm 2031.
Trong khi đó, mật độ robot công nghiệp tại Việt Nam được ước tính ở mức 23-58 robot trên mỗi 10.000 lao động ngành chế biến, chế tạo, thấp hơn mức 84 (Tháo Lan), 101 ( Malaysia). Khoảng cách này cho thấy dư địa mở rộng ứng dụng robot trong hoạt động sản xuất còn rất lớn.
Tuy nhiên, cơ hội của Việt Nam không chỉ nằm ở việc mua thêm robot để phục vụ các nhà máy. Một hệ thống robot muốn vận hành hiệu quả phải trải qua nhiều công đoạn, từ lựa chọn thiết bị, thiết kế giải pháp, tích hợp phần mềm đến quản lý dữ liệu, bảo trì và tối ưu hiệu suất. Những mắt xích này tạo ra dư địa cho doanh nghiệp công nghệ trong nước, ngay cả khi Việt Nam chưa có lợi thế quy mô trong sản xuất phần cứng robot.
Trong khuôn khổ GRECO 2026, Công ty Cổ phần Tập đoàn AICAP công bố hợp tác chiến lược với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), Công ty AIBRAIN và Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) để nối nhu cầu thị trường trong nước với nguồn cung robot quốc tế, đồng thời từng bước phát triển năng lực triển khai và dịch vụ công nghệ bản địa.
Ông Đỗ Thanh Sơn, Chủ tịch AICAP, cho rằng việc tiếp cận thiết bị mới chỉ là bước đầu. Để khai thác hiệu quả công nghệ còn cần kiến thức, nhân lực và hệ thống hỗ trợ trong quá trình sử dụng. Năng lực phát triển phần mềm và thuật toán điều khiển của kỹ sư Việt Nam là một nguồn lực quan trọng để các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị robot.
Để giải quyết bài toán đó, AICAP, CDRA và HUTECH cũng công bố hợp tác kết nối nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu ứng dụng trong công nghiệp. Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Phương, Phó Hiệu trưởng Đại học HUTECH, thị trường tự động hoá cần nguồn nhân lực có khả năng hiểu bài toán thực tế, thiết kế giải pháp và tích hợp các hệ thống để robot có thể đáp ứng những nhu cầu đa dạng. Các trường đại học hiện đã đào tạo sinh viên trong lĩnh vực cơ điện tử và robot nhưng để nguồn nhân lực này đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, rất cần sự đồng hành từ doanh nghiệp, thông qua việc chia sẻ tài nguyên, kinh nghiệm thực tiễn và tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận các bài toán ứng dụng thực tế.
Ở góc độ chính sách, Nghị quyết 57-NQ/TW cùng các quyết định về phát triển công nghệ chiến lược đã tạo nền tảng định hướng cho quá trình này. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu gia tăng, cơ hội của Việt Nam nằm ở khả năng kết hợp nguồn lực quốc tế với những lợi thế trong nước, đặc biệt là nhân lực kỹ thuật, năng lực phần mềm, thị trường ứng dụng và hệ thống doanh nghiệp sản xuất để qua đó, từng bước khẳng định vị thế của mình trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Mà trong đó, thước đo cuối cùng không phải Việt Nam tiếp nhận được bao nhiêu công nghệ, mà là Việt Nam có thể làm chủ, phát triển và đóng góp bao nhiêu giá trị trong những ngành công nghệ của tương lai.
