VLA kiến nghị hình thành các doanh nghiệp logistics tư nhân “đầu tàu” dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế, cùng loạt cơ chế đột phá nhằm giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Gửi báo cáo đề xuất tới Hội nghị “Doanh nghiệp, doanh nhân tư nhân Việt Nam với đổi mới mô hình phát triển đất nước và chính sách đảng viên làm kinh tế tư nhân” do VCCI và Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết, logistics là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Chi phí logistics Việt Nam hiện ở mức 16,8% GDP, cao hơn Thái Lan 13,2%, Malaysia 13%, Singapore 8,5%. Đặc biệt với các ngành hàng trong nước có thế mạnh và quy mô lớn như nông lâm ngư nghiệp thì chi phí này có thể cao hơn 50% giá thành sản xuất. Khoảng cách này trực tiếp làm giảm 5-10% lợi thế xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam.
.jpg)
Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tăng cường an ninh, đa dạng hóa và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp tư nhân có vai trò không thể thay thế. Tuy nhiên, khu vực tư nhân vẫn đối mặt 3 điểm nghẽn lớn: chi phí thể chế cao, thiếu hạ tầng logistics xanh gắn với hạ tầng số và thiếu cơ chế để doanh nghiệp tư nhân dẫn dắt chuỗi cung ứng ra khu vực.
Là tổ chức đại diện quốc gia cho ngành logistics Việt Nam - VLA đại diện cho gần 1000 hội viên là doanh nghiệp logistics, công nghệ, cung cấp hơn 70% thị phần dịch vụ logistics cả nước, xử lý hơn 300 triệu tấn hàng, hơn 20 triệu container hàng năm, là thành viên giữ vị trí Phó Chủ tịch Liên đoàn Các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA) và Chủ tịch Vùng Châu Á Thái Bình Dương của FIATA, VLA thay mặt cộng đồng doanh nghiệp ngành logistics đề xuất 9 nhóm giải pháp.
Thứ nhất, định vị sứ mệnh doanh nghiệp tư nhân đến năm 2045. Đại diện VLA ông Trần Chí Dũng, Ban Chấp hành VLA nhấn mạnh, doanh nghiệp tư nhân logistics, bao gồm cả doanh nghiệp cảng biển cần được xem là lực lượng kiến tạo hạ tầng cứng và cả hạ tầng mềm cho kinh tế số và kinh tế xanh. Vì cho dù với bất kỳ loại hàng hóa, dịch vụ nào hay ngay cả với các dòng thông tin, năng lượng thì logistics vẫn là huyết mạch.
“VLA kiến nghị giao các doanh nghiệp tư nhân đủ năng lực làm đầu mối thí điểm các mô hình PPP trong cung cấp giải pháp logistics và chuỗi cung ứng xuyên biên giới với hạt nhân là các cảng biển, cảng hàng không quốc tế. Nhà nước chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo + chia sẻ rủi ro”. Có thể áp dụng mô hình thí điểm tại một số địa phương trước khi nhân rộng”, ông Trần Chí Dũng chia sẻ cụ thể với Diễn đàn Doanh nghiệp.
Thứ hai, Nhà nước kiến tạo – doanh nghiệp bứt phá. Theo đó, đại diện VLA phân tích, hiện chi phí thể chế, tiếp cận quỹ đất là 2 rào cản lớn nhất. Ví dụ thời gian cấp phép kho ngoại quan, khu phi thuế quan hiện mất 6-9 tháng do chồng chéo thủ tục, có nơi cán bộ quản lý còn xác định “chưa có cơ chế”. Do đó, VLA đề xuất cơ chế 1 cửa quốc gia hoặc tỉnh/thành, rút thời gian xuống dưới 45 ngày.
Bên cạnh đó, VLA đánh giá, vấn đề Khu thương mại tự do (FTZ) đã được thảo luận tới cấp Quốc Hội, có nhiều nghị quyết được ban hành, phân cấp phân quyền tới địa phương, các cơ chế đều là thí điểm, vậy nên cần giảm nhẹ tối đa các bước lập Đề án FTZ của các tỉnh/thành, trao cho doanh nghiệp quyền chủ động lập dự án đầu tư có cơ chế giám sát của cơ quan chức năng.
Đồng thời, cho phép cơ chế Sandbox 24 tháng tại một số địa phương như Quảng Trị, Lào Cai, Lạng Sơn để doanh nghiệp thử nghiệm các ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành logistics số qua biên giới bao gồm hoạch định tuyến thông minh (AI routing), chia sẻ dữ liệu công-tư, thực hiện thủ tục hải quan, thanh toán số trong logistics, chuỗi cung ứng. Tiến tới áp dụng tại các thành phố cảng cửa ngõ quốc gia như Hải Phòng, Đà Nẵng, TP HCM sau 24 tháng nêu trên. Ông Dũng cho rằng, doanh nghiệp tư nhân sẵn sàng mở dữ liệu vận tải thực tế nếu có cơ chế bảo mật và chia sẻ lợi ích rõ ràng, góp phần xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia.
Thứ ba, tư nhân dẫn dắt công nghiệp chiến lược. Theo ông Trần Chí Dũng, Data Center (DC) là hạ tầng chiến lược gắn trực tiếp với logistics. VLA đề xuất cơ chế cho KCN có công suất điện dự trữ >50MW được làm DC, kho ngoại quan và trung tâm điều hành vận tải đa phương tích hợp. Ưu đãi thuế TNDN 10% trong 15 năm, miễn thuế nhập khẩu thiết bị cooling, server cho các dự án.
Bên cạnh đó, đại diện VLA nhận định, công nghiệp vận tải phải được chú trọng và giao cho doanh nghiệp tư nhân dẫn dắt một cách toàn diện với 8 phương thức vận tải, cả truyền thống và hiện đại đường biển, hàng không, đường sắt, đường bộ, thủy nội địa, đường ống, đường cáp, băng tải đệm từ. Các ngành này phải được ưu tiên thiết lập tại các trung tâm hậu cần cảng biển, cảng hàng không, và ngã ba Đông Dương.
Thứ tư, doanh nghiệp tư nhân lớn dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu. Để hiện thực mục tiêu này, ông Trần Chí Dũng nhấn mạnh, cần hỗ trợ hình thành 20 - 30 tập đoàn logistics quốc tế tư nhân làm chủ chuỗi cung ứng Đông Dương, GMS – Đông Nam Á, Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương và Liên lục địa.
Cùng với đó, Việt Nam cần làm chủ các tuyến vận tải chiến lược về đường biển, hàng không, và xuyên biên giới, nhờ có dữ liệu thương mại toàn cầu từ mạng lưới FIATA, phát triển ít nhất 9 nhà vận tải hàng hóa quốc tế và khu vực theo mỗi phương thức.
Thứ năm, nhóm giải pháp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đại diện VLA cho rằng, cần khung pháp lý chia sẻ dữ liệu. Theo đó, logistics là ngành phát thải lớn và giàu dữ liệu, VLA đề xuất xây khung pháp lý chia sẻ dữ liệu công-tư trong vận tải, kho bãi, xuất nhập khẩu, đảm bảo an toàn và lợi ích đôi bên.
“Doanh nghiệp logistics tư nhân sẵn sàng làm đối tác chiến lược xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số nếu có cơ chế mở dữ liệu và bảo vệ quyền tài sản số”, ông Trần Chí Dũng nhấn mạnh.
Về xanh hóa, VLA kiến nghị lập các trung tâm năng lượng, nhiên liệu xanh cho logistics ngay tại các nút giao thông vận tải chính, có cơ chế hỗ trợ giảm 30% phí cảng, phí đường bộ cho doanh nghiệp dùng phương tiện xe điện hoặc kho năng lượng mặt trời.
Thứ sáu, nhóm giải pháp phát triển bao trùm - nông nghiệp công nghệ cao vùng khó khăn. Theo đại diện VLA, cần có mạng lưới hạ tầng logistics nông sản theo đề xuất của Bộ NN-MT giúp hơn 10.000 HTX nông nghiệp Việt đưa nông sản nuôi trồng và chế biến sạch ra thị trường nội địa và quốc tế. Dùng nền tảng số để kết nối HTX với thị trường ngách. Đây là cách để kinh tế tư nhân làm động lực phát triển nông thôn, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.
Thứ bảy, nhóm giải pháp hạ tầng logistics hiện đại với trọng tâm là giảm chi phí. VLA nhấn mạnh đây là nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, VLA đề xuất 4 giải pháp, một ưu đãi thuế, đất cho doanh nghiệp xây kho lạnh tại cả 3 khu vực: trung tâm đóng gói tại vùng nguyên liệu, các thành phố lớn, và các cửa ngõ, ngã tư trung chuyển, bao gồm Quảng Trị, Tây Nguyên, ĐBSCL.
Hai, xây dựng “Hành lang Logistics Xanh” Việt Nam - Mê Kông - Nam Á. Ưu tiên thông quan, giảm 15% chi phí vận tải đi Ấn độ, Nepal, Bangladesh cho doanh nghiệp dùng phương tiện xanh.
Ba, Quy hoạch KCN xanh tích hợp DC và kho ngoại quan. Tận dụng nguồn điện tái tạo lớn tại Quảng Trị, Bình Thuận, Ninh Thuận.
Bốn, mục tiêu giảm chi phí logistics xuống dưới 14% GDP vào 2030. Để làm được, cần thí điểm cơ chế Sandbox và số hóa toàn trình thủ tục.
Thứ tám, nhóm giải pháp về công nghiệp hỗ trợ và bảo vệ doanh nghiệp nội địa. VLA đánh giá doanh nghiệp FDI đầu tư vào lĩnh vực logistics mạnh mẽ nhưng tính liên kết với doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam còn yếu. VLA đề xuất cơ chế yêu cầu FDI thuê tối thiểu 30% dịch vụ kho vận nội địa từ doanh nghiệp Việt khi đầu tư vào Việt Nam.
Đồng thời, thành lập Quỹ bảo lãnh 1.000 tỷ đồng giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa logistics đạt chuẩn FIATA/IATA. Đồng thời, VLA xây bộ chuẩn “Logistics Việt Nam Quốc tế” và quảng bá thương hiệu ra ASEAN và toàn cầu, thực hiện chiến lược “bảo hộ thông minh”.
Thứ chín, nhóm giải pháp doanh nghiệp khoa học công nghệ. VLA đề xuất thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo, R&D logistics xanh trong KCN, liên kết với các ĐH Giao thông, Hàng Hải, Kinh tế, … Viện chuyên ngành để thử nghiệm và chuyển giao các công nghệ mới.
Rút lại các đề xuất trọng tâm, VLA kiến nghị Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các cơ quan liên quan chỉ đạo thành lập Tổ công tác liên ngành do Phó Thủ tướng phụ trách, VLA làm đầu mối phản biện chính sách và điều phối doanh nghiệp tư nhân tham gia.
Hai, phê duyệt 3 khu thí điểm Sandbox Logistics tại Quảng Trị, Lào Cai, Lạng Sơn trong 24 tháng. Đánh giá kết quả để nhân rộng toàn quốc.
Ba, giao VLA xây dựng bộ chỉ số Chuyển đổi số Logistics công bố hàng năm. Bộ chỉ số này đo chi phí, thể chế, mức độ số hóa, liên kết doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước với nhà đầu tư nước ngoài, bảo vệ môi trường và thân thiện xã hội và làm căn cứ điều chỉnh chính sách.
