Phát triển không gian kinh tế mới là yêu cầu tất yếu cho tăng trưởng cao khi những động lực và không gian kinh tế truyền thống đã chạm tới ngưỡng giới hạn.
Trong không gian kinh tế mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được đặt ở vị trí cốt yếu của tăng trưởng. Định hình này đã mở đường để công nghệ tham gia sâu hơn vào các ngành kinh tế, vào hoạt động của doanh nghiệp, vào quản trị công và quản trị đô thị.
Tại Tech4Life 2026 do Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) tổ chức, ông Nguyễn Đình Thắng - thành viên Hội đồng sáng lập VINASA nhấn mạnh: Từ bối cảnh trên, đã đến lúc cần đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công nghệ. Công nghệ là một trong những nền tảng quan trọng thúc đẩy đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị, tạo ra năng suất mới.
Cùng với đó, công nghệ cần hướng tới việc tạo ra giá trị thực chất, được quy đổi thành những dữ liệu cụ thể trong việc giảm chi phí, thời gian, nâng cao chất lượng, tạo thêm doanh thu, mở ra thị trường mới… Đây chính là bước chuyển từ chuyển đổi số sang tăng trưởng dựa trên công nghệ số.
Đặc biệt, thời điểm này AI, dữ liệu, bản sao số, dữ liệu lớn, robot, tự động hóa, fintech, UAV và các công nghệ tự hành đang mở ra những khả năng phát triển chưa từng có. Nhìn từ góc độ thực tiễn, ông Nguyễn Đình Thắng cho rằng, nhiều bài toán trọng yếu của các nền kinh tế và đô thị lớn đều có thể ứng dụng công nghệ cao, công nghệ mới để giải quyết.
Để làm được điều này, chuyên gia của VINASA đề cập yêu cầu thống nhất cách tiếp cận. Trong đó, bài toán phát triển đặt ra từ thực tiễn là điểm xuất phát; công nghệ là phương tiện; giá trị tạo ra là thước đo.
Như vậy, dựa trên đầu bài là những bài toán lớn, doanh nghiệp công nghệ được tham gia từ sớm để cùng thiết kế giải pháp. Các mô hình mới cần được thử nghiệm thông qua sandbox, thử nghiệm, đánh giá, thương mại hóa và nhân rộng.
Những thảo luận tại Tech4Life 2026 đã nhấn mạnh: Kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam có khả năng và năng lực làm chủ công nghệ lõi. Trong một số lĩnh vực như phương tiện bay không người lái (UAV), một số doanh nghiệp trong nước đã tự thiết kế, chế tạo thành công các thiết bị phức tạp. Thế nhưng, một bất cập đang tồn tại, mức độ ứng dụng công nghệ lõi lại chậm.
Các chuyên gia đã đề cập đến một nghịch lý. Hầu hết các giải pháp xuất sắc này khi mang ra thị trường lại không qua được bước thử nghiệm. Công nghệ chưa biến thành năng lực sản xuất thực tế vì doanh nghiệp công nghệ không hiểu sâu "nỗi đau" của một số ngành nghề ứng dụng.
Trong khi đó, các cơ quan quản lý lúng túng vì thiếu hành lang pháp lý cho công nghệ, ứng dụng hay mô hình mới. Các tổ chức tài chính ngân hàng vì thế không dám cấp vốn. Khoảng cách từ "một thử nghiệm thành công" hay "một thuật toán đoạt giải" đến "một hợp đồng thương mại" đang là điểm nghẽn kìm hãm không gian phát triển mới này.
TP Hồ Chí Minh là một trong những địa phương xây dựng “Living Lab” - phòng thí nghiệm thực tế quy mô lớn cho công nghệ mới của Việt Nam. Thành phố có quy mô kinh tế lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cộng đồng doanh nghiệp mạnh và những bài toán đủ lớn để công nghệ được kiểm chứng, hoàn thiện và nhân rộng.
Ông Nguyễn Hữu Yên - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho biết: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo với hạt nhân AI và công nghệ lõi là động lực để TP tái cấu trúc 4 trụ cột kinh tế chiến lược. Trong đó, Trung tâm tài chính quốc tế - nơi AI và dữ liệu lớn trực tiếp tham gia chấm điểm tín dụng, khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp và quản trị rủi ro.
Thứ hai, hệ sinh thái logistics thông minh - nơi bản sao số (Digital Twins) và AI Vision giải quyết triệt để các "nghẽn cổ chai" tại cảng biển, tạo ra luồng lưu thông hàng hóa không độ trễ.
Thứ ba, cứ điểm sản xuất công nghệ cao ứng dụng tự động hóa, internet vạn vật và bán dẫn chuyển đổi các nhà máy truyền thống trở nên thông minh, đáp ứng tiêu chuẩn ESG.
Cuối cùng, kinh tế tầm thấp mà nòng cốt là công nghệ tự hành và UAV thay đổi vận tải hàng hóa chặng cuối, quản lý đô thị… Đây là một thị trường tỷ đô trên toàn cầu mà thành phố không thể bỏ lỡ.
Từ những trụ cột đó, lãnh đạo cơ quan quản lý đã đưa ra các bài toán cụ thể, đặt hàng trực tiếp các doanh nghiệp công nghệ, các tập đoàn, định chế tài chính và quỹ đầu tư cùng tham gia với thành phố giải quyết những nhiệm vụ chiến lược.
Ngược lại, các doanh nghiệp mong muốn thành phố xây dựng môi trường thuận lợi cho thử nghiệm, đánh giá, thương mại hóa các giải pháp công nghệ và nhân rộng. Không chỉ giải quyết các bài toán của thành phố mà góp phần hình thành những sản phẩm, nền tảng và mô hình công nghệ Make in Vietnam có khả năng vươn ra thị trường quốc tế.
