“Xanh” là mục tiêu, “số” là công cụ

Tình hình thực tế tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm đang tạo ra một sức ép định lượng rất lớn lên hệ thống quản trị của doanh nghiệp bao bì. Tại Liên minh Châu Âu, các quốc gia thành viên hiện phải thực hiện nghĩa vụ đóng góp tài chính lên tới 800 Euro cho mỗi tấn bao bì không có khả năng tái chế khi đưa ra thị trường, tương đương khoảng 1 USD cho mỗi kg nhựa.

Chỉ số này không chỉ là một quy chuẩn môi trường mà đã trở thành một biến số chi phí trực tiếp tác động vào biên lợi nhuận của toàn bộ chuỗi cung ứng. Các tập đoàn đa quốc gia như Unilever, P&G hay Nestle đã thiết lập các lộ trình xanh hóa khắt khe từ hai thập kỷ trước nhằm chuẩn bị cho các rào cản kỹ thuật này. Ông Bùi Quang Thịnh - Ủy viên Ủy ban Khoa học Công nghệ, Hiệp hội bao bì Việt Nam khẳng định, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số sẽ là yếu tố then chốt quyết định vị thế khu vực của Việt Nam trong các hoạt động xuất khẩu tương lai. Việc thiếu hụt các báo cáo dữ liệu về phát thải và khả năng tái chế đồng nghĩa với việc tự loại mình khỏi các đơn hàng giá trị cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngành bao bì đang đối mặt với một sự chênh lệch lớn giữa năng lực hạ tầng sản xuất và khả năng kiểm soát dữ liệu vật liệu. Trong khi công nghệ in ấn và ghép màng đã đạt bước tiến vượt bậc với tốc độ tăng từ 150m/phút lên tới 400 hoặc thậm chí 600m/phút, thì năng lực thu gom và phân loại bao bì mềm gần như chưa có sự tương xứng. Ví dụ như tại các quốc gia lân cận như Thái Lan, mặc dù hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) đã đạt tỷ lệ triển khai 65% đến 80% tại các đơn vị lớn, nhưng hệ thống điều hành sản xuất (MES) vẫn chỉ dừng lại ở các dự án thí điểm và mô hình nhà máy thông minh thực sự chiếm tỷ lệ dưới 15%.

Ông Bùi Quang Thịnh cho biết, tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống ERP nhưng chưa chú trọng đồng bộ với MES và Internet vạn vật IoT, dẫn đến tình trạng mất kết nối dữ liệu giữa tầng điều hành và tầng sản xuất trực tiếp. Một rào cản kỹ thuật đáng chú ý trong quá khứ là trước đây, chi phí cho các thiết bị nhập liệu tự động trên máy in lên tới 7.000 USD, khiến nhiều đơn vị không đầu tư mà vẫn duy trì phương thức quản trị thủ công. Điều này khiến tạo ra các dữ liệu trễ và không đảm bảo tính truy xuất nguồn gốc trong sản xuất.

Giải pháp để đồng bộ hóa trách nhiệm tái chế EPR với vận hành kinh doanh nằm ở việc thiết lập một hệ sinh thái nhà máy thông minh dựa trên ba trụ cột công nghệ là ERP, MES và IoT. Việc đầu tư ERP mà thiếu hụt MES và IoT sẽ khiến doanh nghiệp không thể kết nối các quyết định quản trị xuống thực tế sản xuất. Các công nghệ hiện đại hiện nay cho phép bao bì mang theo một tấm hộ chiếu số bao gồm các dữ liệu chi tiết về loại polyme, cấu trúc màng, hướng dẫn tái chế và chỉ số phát thải carbon.

Trong dây chuyền sản xuất, công nghệ Camera AI được ứng dụng để phát hiện chính xác các lỗi in ấn và lỗi ghép màng nhằm đạt mục tiêu sản phẩm không lỗi. Đồng thời, công nghệ Thủy vân số Digital Watermark được nhúng vào bao bì giúp các hệ thống máy phân loại tự động nhận diện chính xác vật liệu là PE hay PP, từ đó tối ưu hóa quy trình tái chế. Những bước tiến về vật liệu như việc Unilever chuyển đổi cấu trúc túi dầu gội từ năm lớp xuống còn hai lớp cấu trúc BMB đã chứng minh hiệu quả của việc kết hợp giữa tối ưu thiết kế và dữ liệu sản xuất.

Để hoàn thiện chuỗi EPR, việc thiết lập các hệ thống theo dõi trực tuyến cho phép doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ các nhà tái chế thông qua hồ sơ chứng từ và khối lượng cân đo thực tế tại mọi thời điểm.

Tầm nhìn chiến lược về một chuỗi cung ứng số và nhà máy số hiện nay không còn là mục tiêu xa vời mà là yêu cầu cấp thiết để duy trì tính cạnh tranh. Theo quan điểm của ông Bùi Quang Thịnh thì “Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là là một cặp. Xanh là mục tiêu và số là công cụ... Nếu không có công cụ thì không thể đạt được mục tiêu”.

Sự minh bạch hóa dòng vật liệu thông qua các giải pháp số hóa sẽ giúp giải quyết bài toán lãng phí và thất thoát tài nguyên nhựa. Chuyên gia này cũng cảnh báo rằng “thời gian tới, sản phẩm không có dữ liệu thì sẽ giống như sản phẩm bây giờ mà không có nhãn”.

Các dữ liệu đúng, đủ, sạch và cập nhật thường xuyên là yếu tố cốt lõi để hình thành một thị trường tái chế và EPR vận hành hiệu quả. Việc hợp tác đa bên dựa trên nền tảng số và sự minh bạch về hồ sơ chứng từ sẽ giúp các doanh nghiệp sản xuất yên tâm thực hiện trách nhiệm tái chế mà không gặp rủi ro pháp lý. Khả năng làm chủ dữ liệu xanh thông qua các công cụ số hóa chính là giá trị cốt lõi giúp bao bì Việt Nam khẳng định vị thế và niềm tin đối với các đối tác thương mại trên toàn cầu.