Xung đột Trung Đông đẩy giá phân bón tăng cao

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong 2 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập khẩu 445.000 tấn phân bón các loại, giảm đến 48%; kim ngạch đạt 163 triệu USD, giảm 41% so với cùng kỳ năm trước. Lượng nhập khẩu giảm do giá phân bón đầu năm nay tăng cao, bình quân trong 2 tháng qua ước đạt 366,9 USD/tấn, tăng 13% so với cùng kỳ năm trước.

Trung Quốc, Lào và Hàn Quốc là 3 thị trường cung cấp phân bón các loại lớn nhất của Việt Nam với thị phần lần lượt 56%, 9,7%, và 5%. So với cùng kỳ năm trước, giá trị nhập khẩu phân bón từ thị trường Trung Quốc tăng 24,6%, Lào tăng 73%, trong khi Hàn Quốc giảm 49,3%.

Trong nhóm 15 thị trường nhập khẩu lớn nhất, giá trị nhập khẩu phân bón các loại tăng mạnh nhất ở thị trường Israel với mức tăng 4,4 lần và giảm mạnh nhất ở thị trường Nga với mức giảm 97%.

Trong tuần qua, khi xung đột quân sự ở Trung Đông nổ ra đã khiến giá nhiều loại phân bón trên thị trường thế giới tăng khoảng 10 - 15%. Một số loại phân urê ở khu vực Trung Đông tăng khoảng 60 USD, từ mức 490 USD/tấn đã lên 550 USD/tấn; còn ở Bắc Mỹ tăng đến 77 USD, lên 606 USD/tấn.

Trung Đông là khu vực xuất khẩu urê lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn/năm; riêng Iran sản xuất khoảng 5 - 6,5 triệu tấn urê/năm. Lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này vào khoảng 3 - 3,9 triệu tấn phân bón. Nếu eo biển Hormuz bị đóng, nguồn cung lưu huỳnh và urê sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt khoảng 44% và 33% mỗi năm.

Ảnh hưởng xu hướng thế giới, giá phân bón ở thị trường nội địa cũng đang trong xu hướng tăng cao. Theo đó, do ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông, giá phân bón trong nước (cập nhật ngày 7/3/2026) đang tăng mạnh, đặc biệt là urê. Phân urê tăng khoảng 3.000 đồng/kg, urê Cà Mau đạt 800.000 - 820.000 đồng/bao 50kg. Giá NPK 16-16-8 Cà Mau dao động 700.000 - 750.000 đồng/bao, DAP và Kali cũng tăng nhẹ, gây áp lực chi phí lớn cho nông dân.

Theo VCBS, Trung Đông giữ vai trò trung tâm trong cán cân năng lượng toàn cầu, vì vậy bất kỳ diễn biến leo thang nào tại khu vực này đều có thể kích hoạt biến động mạnh ở giá dầu và LNG. Đối với ngành phân bón, đây là biến số có độ nhạy cao nhất do khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào chủ chốt trong sản xuất urê.

VCBS cho rằng, khi giá dầu tăng, giá khí trên thị trường quốc tế thường điều chỉnh theo, kéo chi phí sản xuất urê toàn cầu đi lên. Nếu nguồn cung khí từ các nước xuất khẩu lớn như Iran hoặc Qatar bị gián đoạn, thị trường urê quốc tế thường phản ứng rất nhanh do tính chất thương mại tập trung và phụ thuộc vào đấu thầu nhập khẩu quy mô lớn (đặc biệt từ Ấn Độ).

Bên cạnh đó, khu vực Trung Đông chiếm khoảng 20 - 25% tổng xuất khẩu urê toàn cầu, 30 - 35% xuất khẩu ammonia toàn cầu và khoảng 10 - 15% xuất khẩu DAP, MAP toàn cầu. Do đó, bất kỳ rủi ro nào làm gián đoạn tuyến vận tải qua Hormuz đều có thể làm gián đoạn 15 - 20% nguồn cung phân bón thương mại toàn cầu.

Trong báo cáo chiến lược ngành phân bón năm 2026, MBS Research cũng nhận định, giá urê thế giới nhiều khả năng duy trì quanh vùng 400 – 450 USD/tấn trong năm tới nếu cung cầu không xuất hiện cú sốc lớn. Tuy nhiên, yếu tố địa chính trị, đặc biệt là bất ổn tại Trung Đông, vẫn được xem là biến số khó dự báo nhất.

Ở góc độ dài hạn, MBS Research cho rằng nhu cầu phân bón toàn cầu được dự báo tăng nhẹ khoảng 1,5%/năm, chủ yếu đến từ Nam Á, Đông Nam Á và Nam Mỹ, các khu vực có tốc độ mở rộng sản xuất nông nghiệp nhanh nhằm bảo đảm an ninh lương thực.

Đối với thị trường trong nước, đơn vị này nhận định năm 2026 được đánh giá vẫn là giai đoạn tích cực khi nhu cầu phân bón tiếp tục tăng theo đà phục hồi của giá nông sản, đặc biệt với các cây trồng chủ lực như lúa, cà phê và điều.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, ngành phân bón Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn “ổn định trong biến động”, nơi lợi thế tự chủ sản xuất giúp giảm sốc nguồn cung, nhưng giá bán vẫn khó tách rời những cơn sóng lớn từ thị trường thế giới.