Giới đầu tư bắt đầu nhận ra rằng xung đột Trung Đông có thể kéo dài và gây ra những cú sốc cho kinh tế toàn cầu nói chung và kinh tế Mỹ nói riêng.
Giá dầu tăng vọt, triển vọng lãi suất thay đổi và những lo ngại về tăng trưởng đã khiến tâm lý trên Phố Wall chuyển nhanh từ bình tĩnh sang thận trọng.
Trong phiên giao dịch ngày 12/3, chỉ số Dow Jones giảm 1,6%, tương đương 739 điểm. S&P 500 mất 1,5%, trong khi Nasdaq giảm 1,8% và hiện đã thấp hơn khoảng 7% so với đỉnh gần nhất.
Sự điều chỉnh này diễn ra trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh. Giá dầu Brent – chuẩn tham chiếu toàn cầu – tăng 9,2% lên 100,46 USD/thùng, mức tăng hàng ngày lớn nhất kể từ thời kỳ đại dịch Covid-19 năm 2020.
Theo các nhà đầu tư, bước ngoặt tâm lý của thị trường đến khi rõ ràng rằng Iran sẵn sàng kéo dài cuộc xung đột và chấp nhận tổn thất kinh tế để đạt mục tiêu chiến lược.
“Thực tế cuối cùng cũng đang dần rõ ràng,” Chris Grisanti, chiến lược gia trưởng tại MAI Capital Management, nhận định. Ông cho rằng ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, việc tăng sản lượng dầu và khí đốt để bù đắp nguồn cung bị gián đoạn cũng sẽ mất nhiều tuần.
“Trước đây tôi khá bất ngờ với sự bình thản của thị trường cổ phiếu. Nhưng dường như sự chủ quan đó đang dần biến mất,” ông nói.
Căng thẳng gia tăng sau khi lãnh tụ tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei, tuyên bố sẽ tiếp tục chiến đấu và giữ đóng eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng vận chuyển phần lớn dầu và khí đốt của thế giới. Một số tàu chở hàng đã bị tấn công trong khu vực này, làm dấy lên lo ngại về sự gián đoạn nghiêm trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố việc ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là ưu tiên cao hơn việc giữ giá dầu ổn định, cho thấy Washington có thể chấp nhận những biến động lớn trên thị trường năng lượng để đạt mục tiêu chiến lược.
Sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị và cú sốc giá dầu đã tạo ra những biến động mạnh trong từng nhóm cổ phiếu.
Cổ phiếu năng lượng là nhóm hiếm hoi tăng giá. Cổ phiếu của Occidental Petroleum và Phillips 66 đi lên khi giá dầu tăng mạnh, giúp cải thiện triển vọng lợi nhuận. Cổ phiếu các công ty phân bón như Mosaic và CF Industries Holdings cũng tăng, do giá phân bón tăng nhanh trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung các nguyên liệu quan trọng như amoniac, urê, lưu huỳnh và phosphate.
Ngược lại, nhiều ngành nhạy cảm với chi phí năng lượng chịu áp lực bán mạnh. Cổ phiếu các hãng hàng không, doanh nghiệp vận tải và các nhà sản xuất công nghiệp giảm khi nhà đầu tư lo ngại giá dầu cao sẽ làm tăng chi phí và bào mòn lợi nhuận.
Nhóm tài chính cũng đi xuống. Ngoài yếu tố thị trường chung, tâm lý còn bị ảnh hưởng bởi thông tin một quỹ tín dụng tư nhân của Morgan Stanley hạn chế hoàn trả vốn cho nhà đầu tư muốn rút tiền, làm dấy lên lo ngại về thanh khoản trong lĩnh vực tài chính.
Đáng chú ý, phản ứng ban đầu của thị trường sau khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào ngày 28/2 khá hạn chế. Khi đó, nhiều nhà đầu tư tin rằng cuộc xung đột sẽ sớm chấm dứt, tương tự cách thị trường phản ứng khi Mỹ lật đổ lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro hồi đầu năm nay.
Tuy nhiên, khi các dấu hiệu cho thấy chiến sự có thể kéo dài xuất hiện, kỳ vọng này bắt đầu thay đổi. Giá năng lượng tăng kéo theo rủi ro lạm phát và chi phí sản xuất cao hơn, từ đó gây sức ép lên lợi nhuận doanh nghiệp và triển vọng tăng trưởng toàn cầu.
“Chúng ta chưa ở mức thảm họa chắc chắn. Nhưng giờ đây kịch bản xấu đã trở thành một khả năng mà thị trường buộc phải tính đến,” Grisanti nói.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, triển vọng chính sách tiền tệ của Mỹ cũng khiến nhà đầu tư thêm lo lắng.
Kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất trong năm nay đang giảm nhanh. Dữ liệu từ thị trường hợp đồng tương lai lãi suất cho thấy nhà đầu tư hiện đánh giá có 45% khả năng Fed sẽ không cắt giảm lãi suất trong năm 2026. Con số này tăng mạnh so với mức 24% của một ngày trước đó và chỉ 4% trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ.
Sự thay đổi kỳ vọng này đã khiến lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng mạnh, đặc biệt ở các kỳ hạn ngắn – vốn nhạy cảm với triển vọng chính sách tiền tệ.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm chốt phiên ở mức 3,759%, mức tăng trong một ngày lớn nhất kể từ tháng 5 năm ngoái, theo dữ liệu của Tradeweb.
Đối với nhiều nhà quản lý quỹ, điều đáng lo ngại không chỉ là giá dầu hay lãi suất, mà là khả năng hai yếu tố này cùng lúc gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
“Có một cảm giác bất an ngày càng rõ rệt. Cuộc xung đột kéo dài càng lâu thì khả năng nó kìm hãm tăng trưởng toàn cầu càng lớn,” Tim Thomas, giám đốc đầu tư tại Badgley Phelps, cho biết.
Trong bối cảnh đó, nhiều nhà đầu tư đang chuẩn bị cho một giai đoạn thị trường biến động mạnh hơn, khi rủi ro địa chính trị, chi phí năng lượng và chính sách tiền tệ cùng lúc tạo ra áp lực đối với nền kinh tế toàn cầu.
