Ý tưởng đột phá cho nhà ở xã hội

Khi áp lực về dân số và nhu cầu nhà ở tại TP HCM ngày càng trở nên bức thiết, việc tìm kiếm những giải pháp mang tính đột phá và thực chất để giải bài toán an cư cho lực lượng lao động trực tiếp là một yêu cầu không thể trì hoãn.

Theo kế hoạch phát triển nhà ở xã hội giai đoạn 2026–2030, TP HCM đặt mục tiêu lớn là hoàn thành hơn 181.257 căn hộ, con số này chiếm tới 20% tổng chỉ tiêu của cả nước. Để mục tiêu này, ông Phạm Minh Mẫn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP HCM cho biết, Sở Xây dựng TP HCM đã chuẩn bị một danh mục 47 dự án với quy mô khoảng 31.500 căn, dự kiến sẽ tập trung tháo gỡ mọi vướng mắc pháp lý để có thể khởi công đồng loạt ngay trong quý 1 năm 2026.

Tuy nhiên, để những dự án này không chỉ dừng lại ở con số trên giấy, Thành phố cần một phương thức thực thi mới, nơi mà tốc độ và chi phí phải được tối ưu hóa thông qua các giải pháp kỹ thuật điển hình.

Một trong những mũi giáp công quan trọng nhất được Sở đề xuất chính là việc hoàn thiện pháp lý và công bố các thiết kế điển hình cho công trình nhà ở xã hội. Việc chuẩn hóa các bộ thiết kế mẫu đạt chuẩn không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà còn là một bước cải cách hành chính thực thụ khi giúp các chủ đầu tư có thể áp dụng ngay lập tức mà không phải tốn hàng năm trời cho khâu thiết kế và phê duyệt. Khi các bộ bản vẽ mẫu đã được cơ quan quản lý nhà nước xác lập, quy trình chuẩn bị đầu tư sẽ được rút ngắn đáng kể, góp phần hiện thực hóa mục tiêu cắt giảm tối đa 20% thời gian thực hiện các thủ tục hành chính liên quan.

Đồng quan điểm về tính cấp thiết của việc chuẩn hóa, ông Võ Khắc Thái - Thành ủy viên, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động TP HCM khẳng định rằng nhu cầu về chỗ ở, đặc biệt là loại hình nhà ở xã hội cho thuê, là mạch sống cho sự ổn định của lực lượng lao động sản xuất. Ông cho biết, Liên đoàn Lao động Thành phố đang nỗ lực hướng tới mục tiêu đáp ứng khoảng 50.000 căn hộ cho thuê để ổn định đời sống cho công nhân. Theo ông, việc xây dựng các “mẫu lặp” hay thiết kế mẫu điển hình chính là chìa khóa để đạt được tốc độ triển khai “hỏa tốc”, đảm bảo hiệu quả kinh tế cao nhất khi xây dựng hàng loạt. Những mẫu nhà này phải được tính toán dựa trên nhu cầu thực tế của công nhân, đảm bảo không gian sống tử tế nhưng vẫn tối ưu được giá thi công và vận hành.

Song song với việc chuẩn hóa về thiết kế, bài toán về dòng vốn và khả năng chi trả của người lao động cũng cần một lời giải mang tính hệ thống. Ông Phạm Minh Mẫn cho biết, Sở Xây dựng TP HCM đang nghiên cứu một cơ chế mang tính bước ngoặt là định kỳ trích một phần lương của người lao động thuộc đối tượng thụ hưởng để bổ sung vào vốn điều lệ của Quỹ Phát triển nhà ở Thành phố. Mô hình này không chỉ tạo ra một nguồn lực tài chính ổn định để tái đầu tư vào các dự án mới, mà còn là công cụ quản trị thông minh để Nhà nước xác định chính xác nhu cầu thật về nhà ở trên địa bàn.

Việc tích lũy từ lương giúp người lao động chủ động hơn trong lộ trình sở hữu nhà, đồng thời giúp cơ quan chức năng kiểm soát đúng đối tượng, tránh hoàn toàn tình trạng tranh suất mua nhà vốn đã gây ra nhiều bất cập trong thời gian qua.

Để đảm bảo tính thực thi cho kế hoạch này, ông Phạm Minh Mẫn cho biết, Sở Xây dựng TP HCM cũng đề xuất những biện pháp chế tài vô cùng nghiêm khắc nhằm tăng cường kỷ cương pháp luật. Thành phố sẽ không còn sự nhân nhượng đối với những chủ đầu tư dự án thương mại chậm trễ triển khai quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội. Một trong những biện pháp mạnh tay nhất chính là việc Sở Xây dựng TP HCM sẽ dừng giải quyết các thủ tục thông báo đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai cho phần thương mại nếu chủ đầu tư đó vẫn chưa thực hiện nghĩa vụ xây dựng nhà ở xã hội tương ứng. Đối với những dự án đã quá hạn tiến độ mà không hoàn thành thủ tục cấp phép, Thành phố sẽ kiên quyết không cho gia hạn, thậm chí xem xét chấm dứt hoạt động dự án và thu hồi quỹ đất.

Đặc biệt, kiến nghị mang tính đột phá của Sở Xây dựng TP HCM là việc sẵn sàng thu hồi dự án và quỹ đất của các đơn vị chậm trễ để giao cho những đơn vị có năng lực thực thi mạnh mẽ hơn như Tổng Liên đoàn Lao động hoặc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an triển khai. Điều này đảm bảo rằng mọi héc-ta đất dành cho an sinh xã hội đều phải được chuyển hóa thành những căn hộ thực sự, phục vụ đúng đối tượng có nhu cầu. Tầm nhìn dài hạn của Thành phố cũng đã được xác lập khi hướng tới việc hoàn thành quy hoạch quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội lên đến 2.000 héc-ta vào năm 2040, tập trung tại các khu vực động lực và các tuyến vành đai để huy động tối đa nguồn lực xã hội.

Sự kết hợp giữa tư duy quản trị bằng thiết kế mẫu để tăng tốc thi công và mô hình quỹ tiết kiệm nhà ở để chuẩn bị nội lực tài chính cho công nhân được kỳ vọng chính là “lối mở” khả thi nhất hiện nay. Lộ trình từ mô hình đến hành động đã rõ ràng, và đây chính là thời điểm để tất cả các nguồn lực cùng chung tay vì một mục tiêu nhân văn và bền vững cho toàn xã hội.