50 năm trước, để quốc Mỹ cho rải thủy lôi ở các cửa sông, bến cảng phía Bắc, nhằm đánh chìm nhiều loại tàu chiến, tàu vận tải của ta, ngăn chặn việc chi viện cho chiến trường miền Nam.
>>>Tri ân anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc
Dấu mốc của lịch sử
Sau thất bại nặng nề trong cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất, đế quốc Mỹ tiếp tục đẩy mạnh chiến tranh trên cả hai miền Nam - Bắc Việt Nam. Đầu năm 1967, Mỹ mở cuộc phản công chiến lược lần thứ hai trên chiến trường miền Nam và ngày càng đẩy mạnh việc đánh phá bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc.
Máy bay, tàu chiến Mỹ đêm ngày đánh phá các mục tiêu trên đất liền một cách điên cuồng. Đồng thời chúng thả thủy lôi, bom từ trường xuống các bến cảng, cửa sông ven biển, các khu tập kết chuyển tải hàng hóa và các bến phà trên sông, biển miền Bắc hòng ngăn chặn tuyến vận tải sông, biển của ta chi viện cho chiến trường miền Nam.
Tháng 2/1967, những quả thủy lôi đầu tiên được Mỹ thả xuống 4 cửa sông lớn thuộc địa bàn Quân khu 4. Cũng từ tháng 2/1967-10/1968, đế quốc Mỹ đã thả 74.718 quả thủy lôi, bom mìn các loại, trong đó có gần 7.000 quả thủy lôi và bom từ trường phong tỏa 24 cửa sông, biển lớn nhỏ từ Cửa Tùng (Vĩnh Linh) đến cửa Văn Úc (Hải Phòng).
Những người lính công binh rà phá thủy lôi - ảnh tư liệu
Riêng tại khu vực Hải Phòng, với ý đồ biến thành phố cảng thành hòn đảo cô lập với nội địa và làm gián đoạn giao thông giữa thành phố cảng lớn nhất của miền Bắc với các địa phương khác, địch đã ném bom phá sập cầu Rào, cầu Niệm; thả dày đặc bom từ trường xuống dưới lòng sông, bịt các cửa sông, bến phà xung quanh thương cảng, gây khó khăn cho vận chuyển hàng hóa viện trợ của nước ngoài vào cảng và từ cảng không thể chuyển đi nơi khác.
Không những thế, đế quốc Mỹ còn liên tục cho máy bay giám sát các tàu chở hàng của Liên Xô, Cu Ba và các nước XHCN anh em trên đường từ biển vào cảng Hải Phòng; chúng đã bắn tên lửa, rốc két vào hai tàu chở hàng của Liên Xô đang đậu ở cảng, gây thiệt hại về vật chất và làm thương vong một số sĩ quan, thủy thủ của đội tàu, bất chấp sự phản đối của dư luận.
Sau đó, Mỹ tiếp tục cho lực lượng lớn hải quân và không quân đánh phá trở lại đối với miền Bắc Việt Nam nhằm cứu vãn sự thất bại của chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” ở miền Nam. Chúng đã tiến hành phong tỏa bằng thủy lôi và bom từ trường trên khắp các luồng lạch, sông biển với tính chất, mức độ khốc liệt hơn rất nhiều so với cuộc phong tỏa trước đây. Đế quốc Mỹ đã ném xuống miền Bắc nước ta 17.080 quả bom, mìn các loại, trong đó có 7.963 quả thủy lôi và bom từ trường phong tỏa các khu vực cảng, cửa sông, ven biển thuộc 10 tỉnh duyên hải từ Quảng Ninh đến Quảng Trị. Những khu vực bị phong tỏa nặng nhất là Hải Phòng, cửa Hội - Sông Lam, Hòn La - Quảng Bình, sông Gianh…
Cán bộ chiến sĩ đội 8 phá dỡ thuỷ lôi - Bộ Tư lệnh Hải quân
“Đánh địch mà đi, mở luồng mà tiến”
Trong những ngày tháng nóng bỏng ấy, cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ đối với miền Bắc nước ta ngày càng quyết liệt. Việc chống phá các loại bom mìn, thủy lôi để giải phóng các bến cảng, cửa biển được xác định là nhiệm vụ vô cùng cấp bách; trong đó lực lượng Hải quân đóng vai trò nòng cốt trong cuộc chiến này.
Quân chủng Hải quân đã cử hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ đến các địa phương ven biển giúp tổ chức huấn luyện kỹ thuật quan sát, phát hiện và cách rà phá, tháo gỡ thủy lôi cho hàng nghìn dân quân tự vệ, công an vũ trang.
Với tinh thần quyết tâm “đánh địch mà tiến, mở luồng mà đi”, “dũng cảm tiến công, vừa làm vừa học, qua làm mà học để nâng cao trình độ, phát huy sáng tạo tập thể...”, cán bộ, chiến sĩ các đơn vị Hải quân đã dũng cảm, liên tục bám sát hiện trường rà phá; đã mò vớt, tháo gỡ được nhiều quả lôi, khám phá ra bí mật của chúng và liên tiếp các bãi lôi của địch bị phá hủy.
Đêm đêm dưới ánh sáng đèn dù và bom đạn của địch, các tàu rà phá của quân ta không ngừng hoạt động, quần đi quần lại trên các bãi thủy lôi suốt từ vùng biển Quảng Ninh và Hải Phòng đến Quân khu 4. Có nơi địch vừa thả ban ngày, đến tối quân ta đã rà phá ngay. Có nơi quân ta vừa khai thông luồng thì máy bay của chúng lại lao đến dội bom, thả thủy lôi.
Theo Cục chính trị Hải quân, trong 2 năm (1967 - 1968), với vai trò nòng cốt, chủ lực, Quân chủng Hải quân kiêm Quân khu Đông Bắc đã phối hợp với lực lượng của các quân khu, quân binh chủng và địa phương ven biển sử dụng các phương tiện hiện đại kết hợp với thô sơ, rà phá được 8.851 quả thủy lôi và bom từ trường, trong đó, tháo gỡ được 134 quả, đặt bộc phá trực tiếp phá nổ 1.236 quả, dùng khung dây điện từ và các thiết bị phá nổ 7.481 quả.
Đặc biệt, chỉ 2 ngày sau khi Mỹ tuyên bố chấm dứt ném bom đánh phá miền Bắc Việt Nam (31/10/1968), lực lượng rà phá của Quân chủng Hải quân kiêm Quân khu Đông Bắc làm nòng cốt đã hoàn thành thông luồng để dẫn tàu 300 tấn chở hàng vào các cảng Bến Thủy, sông Gianh, Đồng Hới an toàn, đánh dấu sự thất bại hoàn toàn của đế quốc Mỹ trong cuộc phong tỏa bằng thủy lôi và bom từ trường lần thứ nhất trên sông biển miền Bắc nước ta.
Người lính năm xưa đang phá dỡ thủy lôi - ảnh tư liệu
Trong cuộc chống phong tỏa lần thứ hai (1972-1973), Hải quân đã huy động trên 1.000 lần chiếc tàu, trong đó có 878 lần chiếc trực tiếp rà phá thủy lôi, bom từ trường ở hầu khắp các khu vực sông biển miền Bắc, tập trung nhất là khu vực trọng điểm Hải Phòng - Quảng Ninh. Với hơn 400 ngày đêm chiến đấu liên tục và vô cùng căng thẳng, quyết liệt, các tàu của Quân chủng Hải quân đã hành trình hơn 13.000 hải lý trên các bãi thủy lôi của địch, đoàn kết, hiệp đồng chặt chẽ, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hy sinh, cùng với các lực lượng của quân dân ta phá nổ 4.495 quả thủy lôi và bom từ trường của địch (riêng Hải quân phá hủy 1.151 quả).
Và đến tháng 7/1973, Quân chủng Hải quân đã hoàn thành nhiệm vụ làm nòng cốt chủ lực, hiệp đồng chặt chẽ với các lực lượng khác rà quét, giải quyết hậu quả thủy lôi địch, nhanh chóng giải phóng luồng lạch, bảo đảm giao thông đường thủy kịp thời, an toàn, thông suốt.
Những ký ức không quên
Đã 50 năm trôi qua kể từ ngày Mỹ cho rải thủy lôi ở các cửa sông, bến cảng phía Bắc, những những ký ức về những ngày tháng “nếm mật nằm gai” vẫn còn in đậm trong tâm trí những người lính Hải quân năm xưa.
Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp ông Lê Hồng Quân – 83 tuổi (cựu chiến sĩ đội 8 người tham gia phá, dỡ thủy lôi năm xưa) chia sẻ: Vào thời điểm đó, lực lượng rà phá của ta chỉ có các thiết bị rà phá thô sơ, thủ công, nhưng với tinh thần "Địch thả thì ta phá gỡ", "Đánh địch mà đi, mở luồng mà tiến". Theo ông Quân, trong suốt cuộc chiến tranh, chúng tôi luôn xác định sẵn sàng hy sinh bất cứ lúc nào. Do vậy, chúng tôi đã vượt qua được nỗi run sợ, bình tĩnh và chiến thắng.
CCB Lê Hồng Quân - 1941 xóm 1 xã Khánh Mậu - huyện Yên Khánh - tỉnh Ninh Bình - Chiến sĩ Đội 8 phá dỡ thuỷ lôi - Bộ Tư lệnh Hải quân
Còn theo ông Phạm Đình Chi – 84 tuổi (cựu chiến sĩ đội 8 người tham gia đội dỡ, phá thủy lôi năm xưa) nhớ lại: “Những ngày cuối tháng 2/1967, khi có thông tin bộ đội công binh Quảng Bình vớt được 2 quả thủy lôi của địch thả ở bãi sông gần bến phà Gianh và đưa lên xe ô tô tải chở ra Nam Đàn, Nghệ An thì tổ “tiền trạm” của Đại đội 8 Công binh Hải quân đã cấp tốc hành quân đến nơi để 2 quả thủy lôi và khẩn trương triển khai thực hiện nhiệm vụ.
Người nhận nhiệm vụ gỡ quả thuỷ lôi đầu tiên là đồng chí Trương Thế Hùng - Đại đội phó kỹ thuật của Đại đội 8 Công binh Hải quân. Lần đầu tiếp xúc với quả thủy lôi của địch, hoàn toàn không biết về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của nó như thế nào, đến lúc nào thì nó sẽ nổ, nên vô cùng nguy hiểm.
Chấp nhận vào tháo gỡ thuỷ lôi trong tình trạng như vậy là chấp nhận sẵn sàng hy sinh bất cứ lúc nào, song với quyết tâm cháy bỏng tìm cho được bí mật của vũ khí thuỷ lôi của địch, đồng chí Trương Thế Hùng cùng các đồng chí trong tổ thay nhau trực tiếp đương đầu với quả thủy lôi; lần lượt tháo từng con ốc, kíp nổ, đoạn dây điện,... tháo đến đâu, đọc thật to đến đó cho những đồng đội ở xa theo dõi ghi chép lại, phòng trường hợp thủy lôi nổ, người tháo hy sinh nhưng các đồng đội còn lại sẽ biết được địch cài bẫy chống tháo ở vị trí con ốc thứ mấy để rút kinh nghiệm. Cuối cùng, 2 quả thủy lôi hiện đại của địch đã được các chiến sĩ Công binh Hải quân tháo gỡ an toàn, làm mất hẳn tác dụng chiến đấu của nó”.
CCB Phạm Đình Chi - nguyên sỹ quan phá dỡ thuỷ lôi - Bộ Tư lệnh Hải quân
Theo ông Chi, gần 50 năm, bây giờ những người lính của Đại đội 8 năm xưa người còn, người mất. Nhưng mỗi khi nhớ lại những ngày tháng gian nan, quả cảm đó, chúng tôi đều tự hào vì đã góp một phần làm nên đại thắng mùa xuân 1975 bằng việc khai thông những luồng hàng hải, đảm bảo an toàn cho những con tàu vận chuyển hàng hóa, vũ khí từ miền Bắc xã hội chủ nghĩa chi viện cho chiến trường miền Nam. Ngày nay, tôi và đồng đội mong các thế hệ trẻ nối tiếp bằng suy nghĩ và việc làm thiết thực nhất, hãy chung tay bảo vệ biển, đảo thiêng liêng.
Có thể bạn quan tâm
Không ngồi chờ chiến lược du lịch biển đảo
02:00, 27/03/2023
Tri ân anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc
14:46, 16/03/2023
Xúc động chuyện tình người lính biển trong chương trình "Trái tim biển đảo"
19:21, 14/03/2023
