65 tấn phân bón giả bị phát hiện: Cảnh báo nguy cơ từ những hợp đồng gia công “hình thức”

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam ông L.Q.N. (SN 1978), Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc, để điều tra về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón”.

Theo kết quả điều tra ban đầu, Công ty Cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc không được cơ quan có thẩm quyền cấp phép sản xuất, đóng gói phân bón. Để hợp thức hóa hồ sơ và tạo niềm tin với khách hàng, doanh nghiệp này đã ký hợp đồng với Công ty Cổ phần B.O để thuê đóng gói sản phẩm phân bón URÊ 46HBF.

Tuy nhiên, cơ quan điều tra xác định hợp đồng trên chỉ mang tính hình thức. Toàn bộ quá trình sản xuất, đóng gói phân bón được thực hiện tại cơ sở của Công ty Cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc ở phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh, thay vì tại Công ty Cổ phần B.O như thông tin in trên bao bì sản phẩm.

Theo cơ quan điều tra, hành vi này đã làm giả thông tin về nơi sản xuất, đóng gói hàng hóa, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và ảnh hưởng đến tính minh bạch của thị trường vật tư nông nghiệp.

Lực lượng chức năng đã thu giữ 65 tấn phân bón giả, trị giá hơn 1 tỷ đồng, cùng nhiều máy móc, nguyên liệu và tài liệu liên quan. Vụ án đang tiếp tục được mở rộng để làm rõ vai trò của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Phân tích về vụ án này, một số chuyên gia pháp lý cho rằng, vấn đề đặt ra là cơ chế nào có thể ngăn chặn việc hợp đồng gia công bị sử dụng như một lớp hồ sơ nhằm che giấu hoạt động sản xuất không đủ điều kiện hoặc làm sai lệch thông tin về nguồn gốc hàng hóa.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Tạ Anh Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn, cho rằng khi xem xét một hợp đồng gia công, cơ quan có thẩm quyền không chỉ căn cứ vào nội dung thể hiện trên văn bản mà còn phải đối chiếu với quá trình thực hiện, địa điểm sản xuất, chủ thể trực tiếp đóng gói và việc đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo luật sư, nếu hợp đồng được lập nhưng các bên không thực hiện đúng nội dung đã thỏa thuận, đồng thời được sử dụng để tạo ra thông tin không đúng về nơi sản xuất, đóng gói sản phẩm, cơ quan chức năng cần làm rõ mục đích thực sự của giao dịch.

“Hợp đồng không thể được sử dụng để hợp pháp hóa một hoạt động sản xuất trái quy định hoặc làm sai lệch thông tin về hàng hóa. Trường hợp cơ quan điều tra có căn cứ xác định hợp đồng chỉ mang tính hình thức, được lập nhằm che giấu nơi sản xuất thực tế hoặc hợp thức hóa hồ sơ, đây sẽ là tình tiết quan trọng để đánh giá bản chất, mục đích của hành vi”, Luật sư Tạ Anh Tuấn phân tích.

Cũng theo luật sư, trách nhiệm pháp lý của từng tổ chức, cá nhân phải được xác định trên cơ sở nhận thức, vai trò và mức độ tham gia vào hành vi. Cơ quan điều tra cần làm rõ bên nào trực tiếp tổ chức sản xuất, bên nào cung cấp hồ sơ, cho phép sử dụng tên hoặc thông tin của mình trên bao bì; giữa các bên có sự bàn bạc, thống nhất hay hưởng lợi từ việc đưa sản phẩm ra thị trường hay không.

“Không thể chỉ căn cứ vào tên doanh nghiệp xuất hiện trên hợp đồng hoặc bao bì để xác định trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu có chứng cứ cho thấy một chủ thể biết rõ sai phạm nhưng vẫn tham gia, hỗ trợ hoặc tạo điều kiện cho việc hợp thức hóa hồ sơ thì trách nhiệm pháp lý cần được xem xét tương ứng với vai trò và tính chất hành vi”, Luật sư Tuấn nhận định.

Từ vụ việc này, Luật sư Tạ Anh Tuấn cho rằng công tác quản lý cần đi sâu kiểm tra hoạt động sản xuất thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở hồ sơ do doanh nghiệp cung cấp. Cơ quan chức năng cần đối chiếu giấy phép, địa điểm sản xuất, dây chuyền máy móc, nguyên liệu đầu vào, sản lượng đầu ra và thông tin ghi trên bao bì sản phẩm.

“Nếu thiếu cơ chế kiểm tra, đối chiếu thường xuyên, hợp đồng gia công có thể bị biến thành công cụ che giấu nơi sản xuất thực tế và làm sai lệch nguồn gốc hàng hóa. Đối với phân bón, hệ quả không chỉ dừng lại ở quyền lợi người tiêu dùng mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, chi phí sản xuất và sinh kế của người nông dân”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh.