ASEAN sẽ trở thành trung tâm tăng trưởng mới toàn cầu?

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từng dự báo nhóm ASEAN-5 gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan duy trì tốc độ tăng trưởng vượt mặt bằng chung toàn cầu trong những năm gần đây.

Trong khi đó, dù chỉ chiếm chưa tới 4% GDP thế giới, ASEAN từng thu hút tới khoảng 12% tổng vốn FDI toàn cầu trong năm 2021, mức tăng mạnh so với giai đoạn trước đại dịch.

Đà tăng trưởng này vẫn đang tiếp diễn. Theo Bloomberg, dòng vốn ngoại đang quay trở lại thị trường chứng khoán Đông Nam Á sau thời gian dài rút vốn.

Indonesia và Thái Lan hiện dẫn đầu xu hướng hút tiền trở lại nhờ định giá rẻ và nhu cầu đa dạng hóa danh mục đầu tư khỏi các cổ phiếu công nghệ Mỹ đang bị đánh giá quá cao.

Một số nhà quản lý quỹ quốc tế cho rằng ASEAN đang trở thành lựa chọn thay thế hấp dẫn trong bối cảnh ngày càng nhiều lo ngại về nguy cơ “bong bóng AI” tại Mỹ.

Ông Christopher Wong, chuyên gia quản lý danh mục đầu tư tại Fidelity International, nhận định ASEAN sẽ hưởng lợi từ nhu cầu của nhà đầu tư muốn giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ và các lĩnh vực công nghệ đang quá đông đúc.

Theo ông, các nền kinh tế ASEAN sở hữu những động lực tăng trưởng đa dạng hơn, từ tiêu dùng nội địa, sản xuất, logistics cho tới kinh tế số. Việt Nam là một trong những thị trường được nhắc tới nhiều nhất trong xu hướng này.

Các tổ chức quốc tế và nhiều hãng truyền thông lớn như Bloomberg hay Nikkei Asia đánh giá Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm hưởng lợi từ chiến lược “China+1”, khi các doanh nghiệp toàn cầu tìm cách dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc.

Lợi thế về chi phí sản xuất, vị trí địa lý và khả năng hội nhập thương mại giúp Việt Nam thu hút mạnh đầu tư vào điện tử, logistics, công nghệ cao và sản xuất linh kiện.

Ngoài ra, việc FTSE Russell công bố nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp cũng được xem là yếu tố có thể tiếp tục hút dòng vốn quốc tế trong thời gian tới.

Tuy nhiên, bối cảnh mới cũng đang tạo ra những áp lực mới với ASEAN. Theo Reuters, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) mới đây công bố kế hoạch huy động 30 tỷ USD tới năm 2030 nhằm hỗ trợ các nước ASEAN tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, từ khủng hoảng năng lượng cho tới gián đoạn thương mại và địa chính trị.

Theo Chủ tịch ADB Masato Kanda, mục tiêu của động thái trên là củng cố nền tảng tăng trưởng dài hạn thông qua đầu tư hạ tầng, tài chính và khu vực tư nhân của ASEAN.

Xung đột địa chính trị hiện là một trong những biến số lớn nhất với triển vọng tăng trưởng của khu vực. IMF cảnh báo châu Á đặc biệt dễ tổn thương trước các cú sốc năng lượng do phụ thuộc lớn vào dầu khí nhập khẩu từ Trung Đông.

Căng thẳng tại Trung Đông cùng nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz đang khiến nhiều nền kinh tế ASEAN đẩy nhanh chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Điều này đồng thời thúc đẩy một xu hướng tăng trưởng mới: năng lượng sạch và kinh tế xanh. Báo cáo Winning in ASEAN của Standard Chartered cho rằng ASEAN cần vượt ra khỏi những thế mạnh truyền thống như sản xuất để tập trung nhiều hơn vào các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng dài hạn.

Báo cáo chỉ ra bốn lĩnh vực nổi bật gồm xây dựng và hạ tầng, hàng tiêu dùng, dược phẩm - chăm sóc sức khỏe, cùng kinh tế số và thương mại điện tử. Trong đó, xây dựng và hạ tầng được dự báo đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm hơn 12% trong giai đoạn 2021-2025, phản ánh nhu cầu lớn về đầu tư giao thông, logistics, năng lượng và đô thị hóa tại Đông Nam Á.

Trong khi đó, lĩnh vực số và thương mại điện tử tiếp tục hưởng lợi nhờ dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng Internet cao và tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh chóng.

Trên thực tế, nhiều chính phủ ASEAN hiện đã tăng tốc các dự án chuyển đổi năng lượng. Indonesia đặt mục tiêu chuyển đổi khoảng 120 triệu xe máy chạy xăng sang xe điện, đồng thời thúc đẩy phát triển điện mặt trời quy mô lớn nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Malaysia, Thái Lan và Việt Nam cũng đang cạnh tranh để trở thành trung tâm sản xuất xe điện và pin trong khu vực.

Theo một số nghiên cứu quốc tế, ASEAN hiện không chỉ là điểm đến sản xuất thay thế cho Trung Quốc mà đang trở thành một phần trong cuộc cạnh tranh chiến lược mới xoay quanh công nghệ, năng lượng sạch và khoáng sản quan trọng.

Xu hướng này được thúc đẩy mạnh hơn khi các tập đoàn toàn cầu tìm cách tái cấu trúc chuỗi cung ứng sau đại dịch và các cú sốc địa chính trị.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng lợi thế tăng trưởng của ASEAN sẽ không tự động chuyển hóa thành thành công dài hạn nếu khu vực không cải thiện các điểm nghẽn nội tại.

Standard Chartered cho rằng doanh nghiệp ASEAN cần phát triển đồng thời sáu trụ cột tăng trưởng gồm nhân lực, công nghệ cao, khung pháp lý, hạ tầng, chuỗi giá trị và môi trường. Trong đó, ba vấn đề nổi bật nhất là nâng cấp kỹ năng lao động, cải thiện hạ tầng và tăng cường hợp tác giữa khu vực công và tư nhân.

Thách thức này đặc biệt rõ trong bối cảnh ASEAN đang phải cạnh tranh trực tiếp với nhiều khu vực khác để thu hút vốn đầu tư công nghệ cao.

Dù định giá thị trường hấp dẫn hơn Mỹ hay nhiều nền kinh tế phát triển, ASEAN vẫn đối mặt nguy cơ tụt lại nếu xu hướng AI tiếp tục chi phối dòng vốn toàn cầu.

Dẫu vậy, phần lớn chuyên gia vẫn đánh giá Đông Nam Á đang đứng trước một cơ hội lịch sử. Dân số trẻ, tầng lớp trung lưu mở rộng, vị trí chiến lược trong thương mại toàn cầu cùng xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng đang tạo cho ASEAN một vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế thế giới.

Trong một thế giới ngày càng phân cực bởi cạnh tranh địa chính trị và công nghệ, khả năng hợp tác giữa chính phủ, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế có thể sẽ quyết định liệu ASEAN chỉ là “điểm đến thay thế” hay thực sự trở thành một trung tâm tăng trưởng chiến lược mới của toàn cầu.