Tổng thống Mỹ muốn Fed hạ lãi suất về 1% hoặc thấp hơn, song vẫn bày tỏ tin tưởng Chủ tịch Fed Kevin Warsh, ngay sau khi Fed tăng lãi suất trái ý ông.
Chỉ vài giờ sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất lên biên độ 3,75 đến 4% vào ngày 16/9 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra một tuyên bố gây sốc. Ông cho biết vẫn có niềm tin ở Chủ tịch Kevin Warsh, người do chính ông bổ nhiệm, nhưng đồng thời khẳng định muốn ngân hàng trung ương Mỹ hạ lãi suất về mức 1% hoặc thấp hơn.
Ông Trump từ lâu đã công khai yêu cầu Fed hạ lãi suất, lập luận rằng chi phí vay thấp hơn sẽ kích thích tăng trưởng và giảm gánh nặng nợ cho chính phủ. Sau quyết định của Fed, ông nhắc lại mong muốn đưa lãi suất về 1%, một mức thấp gần như không tưởng so với biên độ hiện tại.
Với Chủ tịch Fed Kevin Warsh, sức ép không chỉ đến từ Tổng thống, khi Phó Tổng thống và Bộ trưởng Tài chính Mỹ cũng lên tiếng thúc giục Fed giảm lãi suất trong những tuần qua.
Về phần mình, dù được chính ông Trump hậu thuẫn, ông Warsh vẫn chọn cách tách bạch với chính trị. Ông chủ trì đợt tăng lãi suất vừa qua của Fed với tỷ lệ phiếu tuyệt đối và bảo vệ quyết định là phù hợp trước tình hình lạm phát. Tại họp báo, ông từ chối bình luận về phản ứng của Tổng thống, và nói rằng ông không có gì để chia sẻ về các trao đổi với Nhà Trắng và ông không phải một bản tin Phố Wall. Ông nhiều lần nhấn mạnh cam kết với tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Ông Warsh còn đưa ra một cách lý giải đáng chú ý cho đợt tăng lãi suất của Fed. Ông cho rằng ổn định giá cả là tin tốt cho những người Mỹ ít khá giả nhất, bởi lạm phát cao bào mòn thu nhập thực của những người không sở hữu tài sản, trong khi chính sách nới lỏng lại có xu hướng làm lợi cho giới nắm giữ tài sản. Quan điểm này được cho nhằm trấn an xu hướng cho tăng lãi suất luôn tác động tiêu cực đến người dân thường.
Cuộc giằng co này chạm tới một nguyên tắc nền tảng của thị trường toàn cầu, đó là tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ. Khác với nhiều ngân hàng trung ương khác, Fed được quyền tự quyết định lãi suất dựa trên dữ liệu kinh tế, mà không tuân theo chỉ đạo của Tổng thống hay Quốc hội Mỹ.
Nguyên tắc này ra đời để giải quyết một mâu thuẫn cố hữu. Giới chính trị luôn có động cơ giữ lãi suất thấp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và việc làm trước mỗi kỳ bầu cử, nhưng cái giá là lạm phát cao hơn về sau. Một ngân hàng trung ương tách khỏi chính trị có thể cam kết ưu tiên ổn định giá dài hạn một cách đáng tin cậy, điều mà một cơ quan chịu sức ép bầu cử khó làm được.
Ở thập niên 1970, khi chính sách tiền tệ Mỹ chịu ảnh hưởng chính trị nặng nề, lạm phát vọt lên hai chữ số và chỉ được dập tắt khi Fed dưới thời ông Paul Volcker mạnh tay nâng lãi suất bất chấp phản đối.
Ngoài ra, cơ chế thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ giải thích vì sao sức ép chính trị có thể phản tác dụng. Khi nhà đầu tư nghi ngờ một ngân hàng trung ương bị chi phối, họ đòi lợi suất cao hơn để bù cho rủi ro lạm phát tương lai, đẩy chi phí vay dài hạn cao hơn. Sức ép đòi cắt lãi suất, nếu làm xói mòn niềm tin, có thể khiến lãi suất thị trường tăng, đi ngược chính mục tiêu của người gây sức ép.
Việc ông Warsh, một người được ông Trump lựa chọn, vẫn tăng lãi suất và giữ khoảng cách với Nhà Trắng được thị trường đọc là tín hiệu Fed bảo vệ uy tín chống lạm phát. Phản ứng của thị trường trái phiếu cho thấy điều đó, khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm có lúc vượt 5% rồi dịu lại, phản ánh nhà đầu tư theo dõi sát liệu Fed có nhượng bộ hay không.
Với Việt Nam, chính sách lãi suất của Fed tác động gián tiếp nhưng rõ rệt. Khi Fed tăng lãi suất và phát tín hiệu còn tăng, đồng USD mạnh lên và lợi suất trái phiếu Mỹ ở mức cao thường kéo dòng vốn rời các thị trường mới nổi, tạo áp lực mất giá lên đồng VND và buộc Ngân hàng Nhà nước phải cân nhắc giữa giữ ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng.
