“Biến số” kinh tế 2026

Nhận định về tình hình kinh tế thế giới năm 2026, ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital, đồng sáng lập Cộng đồng Cố vấn tài chính Việt Nam (VWA), gói gọn trong một chữ “biến”. Thậm chí, kinh tế Việt Nam còn gay cấn hơn: “tốc biến”. Một trong những “biến số” đó là lãi suất.

Sau giai đoạn lãi suất thấp kéo dài từ sau đại dịch, bức tranh tiền tệ đang dần chuyển sang một trạng thái khác: không phải chu kỳ thắt chặt quyết liệt, nhưng cũng không còn dư địa nới lỏng mạnh. Mặt bằng lãi suất cao hơn đang hình thành, đặt doanh nghiệp và nhà đầu tư trước yêu cầu phải điều chỉnh chiến lược thay vì tiếp tục kỳ vọng “tiền rẻ” quay trở lại.

Trong báo cáo mới nhất, các nhà phân tích Công ty Chứng khoán MBS cho biết, sau khi đã tăng mạnh trong quý IV/2025, mặt bằng lãi suất huy động 12 tháng có thể sẽ tiếp tục tăng thêm 50 điểm cơ bản trong năm 2026. Điều này chắc chắn gây áp lực lên lãi suất cho vay.

Bài học từ các chu kỳ trong quá khứ cho thấy, đối với doanh nghiệp, thách thức lớn nhất không nằm ở việc lãi suất tăng bao nhiêu, mà ở khả năng thích ứng với chi phí vốn cao hơn trong trung hạn. Giai đoạn này đòi hỏi sự dịch chuyển từ tư duy mở rộng bằng đòn bẩy sang quản trị dòng tiền và cấu trúc vốn.

Các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vay ngắn hạn, lãi suất thả nổi sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi những đơn vị có bảng cân đối lành mạnh, tỷ lệ nợ thấp và dòng tiền ổn định sẽ có lợi thế rõ rệt.

Ông Lê Chí Phúc, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quản lý quỹ đầu tư SGI cảnh báo: “Chúng ta đã có thời kỳ tiền rẻ, nhưng đã sử dụng hết dư địa đó rồi. Năm 2026 sẽ bước vào thời kỳ mới và lãi suất sẽ là vấn đề đáng chú ý nhất”.

Với nhà đầu tư, khi chi phí vốn cao hơn, định giá tài sản khó mở rộng như giai đoạn nới lỏng tiền tệ, khiến các chiến lược đầu cơ ngắn hạn trở nên rủi ro hơn. Lợi thế sẽ nghiêng về những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh bền vững, ít nợ vay, biên lợi nhuận ổn định và khả năng tạo dòng tiền đều.

Thị trường bất động sản và các lĩnh vực thâm dụng vốn nhiều cũng bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh. Những dự án dựa vào đòn bẩy tài chính cao sẽ gặp khó, trong khi phân khúc có nhu cầu thực và dòng tiền khai thác rõ ràng vẫn có cơ hội tồn tại.

Câu hỏi rất bức thiết lúc này là: Liệu chu kỳ lãi suất bắt đầu nhích dần lên có cản trở mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% của Việt Nam? Trong logic kinh tế truyền thống, lãi suất cao luôn bị xem là lực cản đối với tăng trưởng. Chi phí vốn tăng làm doanh nghiệp thu hẹp đầu tư, tiêu dùng bị kìm hãm và các ngành thâm dụng vốn chịu áp lực lớn.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay cho thấy Việt Nam không theo đuổi mô hình tăng trưởng dựa hoàn toàn vào tiền rẻ. Động lực chính được chuyển dịch sang đầu tư công quy mô lớn, FDI, sản xuất xuất khẩu và cải cách thể chế nhằm nâng cao năng suất. Các khu vực này ít nhạy cảm hơn với lãi suất nội địa, thậm chí có thể tăng trưởng mạnh ngay cả khi chi phí vốn không thấp.