Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI-HCM cho rằng, việc tối ưu hóa thủ tục, xóa bỏ chi phí không chính thức và minh bạch hóa quy định là bước đi thực chất đưa nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
Nhằm góp phần phản ánh bức tranh về đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển lực lượng doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực nội tại và tính tự chủ, tự cường của nền kinh tế, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”.
Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh TP HCM (VCCI-HCM), cho biết để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cả nước năm 2026, tăng trưởng GDP quý IV đòi hỏi đạt mức 12,5%, Nghị quyết 68-NQ/TW đặt mục tiêu khu vực kinh tế tư nhân phải duy trì tốc độ tăng trưởng từ 10% đến 12%/năm. Tốc độ này đảm bảo cho mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số từ năm 2026.
Nỗ lực cải cách thủ tục hành chính của các cơ quan quản lý nhà nước đạt được những kết quả ghi nhận. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định trên văn bản và thực tế thực thi tại cấp cơ sở vẫn là bài toán kéo dài. Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 do VCCI thực hiện phản ánh 25% doanh nghiệp gặp tình trạng quy trình xử lý thực tế không đúng với nội dung niêm yết công khai. Khoảng 1/3 số doanh nghiệp phản ánh thời gian giải quyết thủ tục bị kéo dài hơn so với quy định pháp luật.
Tình trạng phát sinh chi phí không chính thức gây áp lực lên hoạt động kinh doanh. Báo cáo ghi nhận 26% doanh nghiệp phản ánh phải trả chi phí không chính thức khi thực hiện các thủ tục xin giấy phép kinh doanh. Tỷ lệ này cao gần 3 lần so với mức trung bình khu vực là 9,5%. Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% số hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm, thể hiện sự suy giảm sức mua nền tảng.
Báo cáo Tổng kết pháp luật kinh doanh năm 2025 chỉ ra 93% doanh nghiệp không thể dự báo trước các thay đổi quy định pháp luật. Khoảng 24% doanh nghiệp phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh do vướng mắc thủ tục giấy phép. Tỷ lệ doanh nghiệp trực tiếp tham gia vào quá trình góp ý xây dựng chính sách đạt chưa đến 33%.
Về năng lực hấp thụ hội nhập, khối doanh nghiệp FDI hiện chiếm gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Doanh nghiệp FDI thụ hưởng phần lớn các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do. Khối doanh nghiệp tư nhân trong nước chưa tận dụng tối đa các lợi thế từ chính sách hội nhập quốc tế.
Ông Trần Ngọc Liêm cho biết cộng đồng doanh nghiệp coi việc cải thiện môi trường kinh doanh và minh bạch hóa thể chế là ưu tiên hàng đầu. Nhiều doanh nghiệp khẳng định môi trường pháp lý an toàn, dự báo được có ý nghĩa quan trọng hơn các biện pháp hỗ trợ tài chính ngắn hạn.
Trên cơ sở phân tích thực trạng, ông Trần Ngọc Liêm đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm biến cải cách thể chế thành động lực tăng trưởng thực chất.
Thứ nhất, đo lường hiệu quả cải cách bằng trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp. Việc cải cách cần chuyển trọng tâm từ cắt giảm số lượng văn bản sang nâng cao chất lượng thực thi. Cơ quan quản lý cần số hóa toàn bộ quy trình xử lý, kết nối dữ liệu liên thông theo nguyên tắc một lần khai báo, nhiều lần sử dụng. Đánh giá kết quả cải cách phải căn cứ vào thời gian và chi phí thực tế mà doanh nghiệp bỏ ra. Năng lực vận hành công nghệ thông tin của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở cần được nâng cao để tránh hiện tượng tắc nghẽn hạ tầng kỹ thuật.
Thứ hai, xây dựng hệ thống thể chế ổn định, minh bạch và có thể dự báo. Cơ quan soạn thảo văn bản pháp luật cần tăng cường tham vấn ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngay từ khâu dự thảo. Việc đánh giá tác động chính sách phải được thực hiện thực chất. Để tăng cường kết nối, VCCI TP HCM phối hợp với hiệp hội doanh nghiệp các tỉnh Tây Ninh, Đồng Nai, Lâm Đồng xây dựng cơ chế phản ánh trực tiếp với lãnh đạo địa phương. VCCI TP HCM đề xuất thành lập Hội đồng Doanh nghiệp vùng nhằm tạo kênh phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp thống nhất.
Thứ ba, xóa bỏ chi phí không chính thức và đảm bảo môi trường cạnh tranh bình đẳng. Cơ quan chức năng cần công khai toàn bộ quy trình, thời hạn xử lý và đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Cần thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh an toàn để bảo vệ doanh nghiệp khi tố giác vi phạm. Môi trường kinh doanh phải bảo đảm sự bình đẳng giữa doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và khu vực FDI. Các địa phương cần có giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút FDI, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.
Thứ tư, chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phục vụ, gắn liền với liên kết vùng. Bộ máy hành chính cần lấy sự thành công của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả công vụ. Cần xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung. Đối với vùng trung tâm kinh tế phía Nam, các địa phương phải thống nhất quy trình, thủ tục hành chính và chia sẻ dữ liệu liên thông. Việc áp dụng đồng nhất chính sách giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ khi hoạt động trên nhiều địa bàn.
"VCCI-HCM cam kết duy trì vai trò cầu nối, tập hợp khó khăn từ cộng đồng doanh nghiệp để kiến nghị tới các cơ quan Trung ương và địa phương. Việc tối ưu hóa thủ tục, xóa bỏ chi phí không chính thức và minh bạch hóa quy định là bước đi thực chất đưa nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số", ông Trần Ngọc Liêm khẳng định.
