TS Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất ba nhóm giải pháp tái cấu trúc, trong đó tập trung vào nâng cao năng lực quản trị, tối ưu hóa chi phí vận hành; đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh và đa dạng hóa thị trường tiêu thụ.
Nhằm góp phần phản ánh bức tranh về đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển lực lượng doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực nội tại và tính tự chủ, tự cường của nền kinh tế, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”.
Sự phân hóa giữa các nhóm nền kinh tế diễn ra rõ nét. Nền kinh tế phát triển đối mặt nguy cơ suy giảm từ 2,1% xuống 1,8%, trong đó khu vực châu Âu gặp nhiều khó khăn. Ngược lại, nhóm nền kinh tế đang phát triển và mới nổi là động lực gia tăng chính với tốc độ tăng từ 3,7% lên trên 4,4%. Kinh tế Mỹ duy trì nhịp độ khoảng 2,3%, Trung Quốc giảm tốc về mức 4,0% do bước vào giai đoạn trầm lắng.
Phân tích về động lực vận hành kinh tế toàn cầu, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Chuyên gia kinh tế Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, chỉ ra sự hiện diện của ba lực kéo và ba lực hãm. Hoạt động đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) thúc đẩy tổng cầu thế giới, đóng góp từ 45% đến 47% vào giá trị thương mại gia tăng toàn cầu trong nửa đầu năm. Khả năng thích ứng của hệ thống năng lượng cùng lợi ích từ một số thị trường hàng hóa đóng vai trò trợ lực quan trọng.
Ngược lại có ba lực hãm kìm hãm đà phục hồi. Giá năng lượng cao làm chi phí sản xuất gia tăng, tạo hiệu ứng thay thế làm suy giảm sức mua. Lạm phát kéo dài buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Nghĩa vụ trả nợ và chi phí lãi vay làm thu hẹp không gian tài khóa của các quốc gia.
Kinh tế Việt Nam ghi nhận sự bứt phá trong quý III năm 2026 với tăng trưởng GDP đạt 9,95%, đưa tốc độ tăng trưởng 9 tháng đầu năm vượt mốc 9,0%. Kết quả này đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế có tốc độ gia tăng hàng đầu khu vực, vượt Singapore (5,4%), Malaysia (5,3%), Indonesia (5,29%) và Philippines (2,3%).
Tính toán từ dữ liệu sản xuất cho thấy, để đạt mục tiêu 10% cả năm, tăng trưởng quý IV phải đạt tối thiểu 12,5%. Kịch bản khả thi và tích cực nhất dự báo tăng trưởng quý IV đạt khoảng 11,71%, đưa tốc độ tăng trưởng cả năm 2026 đạt mức 9,78%.
Chỉ số CPI tháng 9 năm 2026 tăng 5,08% so với cùng kỳ, bình quân 9 tháng đạt 4,52%. Mức lạm phát này cao hơn các nước trong khu vực như Thái Lan (2,8%), Malaysia (1,9%) hay Singapore (2,3%). Nguyên nhân xuất phát từ chi phí nội tại của nền kinh tế, bao gồm chi phí thời gian, thủ tục hành chính, cước phí vận tải và logistics.
Sức mua thực tế của thị trường phản ánh tâm lý thận trọng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng hơn 14% về giá trị danh nghĩa, nhưng sau khi trừ yếu tố trượt giá, tốc độ tăng thực tế chỉ đạt khoảng 8,0%. Con số này thấp hơn tăng trưởng GDP thực, cho thấy người dân tăng tỷ lệ tiết kiệm dự phòng do lo ngại về triển vọng việc làm và thu nhập.
Cộng đồng doanh nghiệp tư nhân đối mặt nhiều khó khăn. Mặc dù Nghị quyết 68-NQ/TW tạo động lực phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân, tỷ trọng của khối này trong tổng đầu tư xã hội chưa cải thiện rõ rệt. Tốc độ thành lập doanh nghiệp mới chậm lại, trong khi số lượng doanh nghiệp rút lui hoặc giải thể gia tăng. Quy mô vốn và lao động bình quân trên mỗi doanh nghiệp thu hẹp.
Mặt bằng lãi suất chịu áp lực gia tăng do mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và tốc độ huy động vốn. Tăng trưởng tín dụng ở mức cao trong khi tăng trưởng tiền gửi đạt thấp, tạo gánh nặng chi phí vốn lên hệ thống ngân hàng. Lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng cao khiến chi phí vay nợ của Nhà nước đắt đỏ hơn, tạo hiệu ứng chèn lấn đối với khu vực tư nhân trên thị trường vốn.
Hiện tượng chèn lấn nguồn lực lan sang thị trường lao động và nguyên vật liệu. Việc triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn của Nhà nước cùng dự án của các tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu hút mạnh lực lượng lao động và vật tư sản xuất. Chi phí nhân công xây dựng có thể lên đến mức 800.000 đến 900.000 VNĐ một ngày, khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động.
Bức tranh tài chính công 9 tháng ghi nhận nhiều biến động. Hầu hết các khoản thu ngân sách sụt giảm, ngoại trừ khoản thu từ tiền sử dụng đất tăng gần 70%. Thu ngân sách từ thuế thu nhập doanh nghiệp tư nhân giảm mạnh, phản ánh hiệu suất kinh doanh sa sút. Tình trạng chính quyền địa phương vận động doanh nghiệp tạm ứng nộp thuế trước hạn để hoàn thành chỉ tiêu ngân sách, kết hợp vướng mắc trong hoàn thuế giá trị gia tăng, làm ảnh hưởng dòng tiền doanh nghiệp.
Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, nền kinh tế vẫn mở ra các cơ hội. Làn sóng đầu tư công vào hạ tầng giao thông tạo nền tảng kết nối. Tiến trình cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh được thúc đẩy. Việt Nam duy trì vị thế thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), với tổng vốn đăng ký đạt hơn 50 tỷ USD và giải ngân ước đạt gần 30 tỷ USD.
Về định hướng xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) hay triển khai mô hình tài chính mới như cho vay ngang hàng (P2P Lending), ông Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng ưu tiên hàng đầu là giải quyết bài toán cung ứng vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp trong nước. Nếu kênh dẫn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được khai thông thực chất, các mô hình tài chính hiện đại khó phát huy hiệu quả.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất ba nhóm giải pháp tái cấu trúc.
Trước hết, doanh nghiệp phải tự nâng cao năng lực quản trị, tối ưu hóa chi phí vận hành, củng cố sức khỏe tài chính qua cơ cấu lại nợ và danh mục tài sản. Quyết định quan trọng đối với nhà quản trị là sự dũng cảm “chọn bỏ”, mạnh dạn thoái vốn hoặc đóng cửa mảng kinh doanh kém hiệu quả để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực cốt lõi.
Thứ hai, doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng công nghệ, số hóa quy trình vận hành và xây dựng lộ trình giảm phát thải giúp nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Đây là điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, như quy định chống mất rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR).
Thứ ba, doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, tích cực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu và coi nguồn nhân lực là tài sản chiến lược. Việc nâng cao trình độ kỹ năng cho người lao động giúp doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh bền vững trong giai đoạn mới. Các cơ quan quản lý và tập đoàn lớn cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo môi trường kết nối lành mạnh để doanh nghiệp nội địa cùng phát triển.
