Theo VCCI, việc hoàn thiện Luật Bưu chính cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu quản lý nhà nước với chi phí xã hội và nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng.
Tiếp tục góp ý Hồ sơ chính sách Luật Bưu chính theo đề nghị của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tập trung phân tích hai nhóm chính sách quan trọng, đó là cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp bưu chính công ích chỉ định và quy định định danh người gửi – người nhận. Theo VCCI, các đề xuất này cần được rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm đúng bản chất công ích, tránh tạo lợi thế thị trường và không làm phát sinh chi phí xã hội quá lớn.
Theo đó, Báo cáo đề xuất bổ sung nhiều chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp bưu chính công ích chỉ định, như sử dụng Quỹ Bưu chính công ích, có nguồn thu từ doanh thu của các doanh nghiệp bưu chính thương mại trên thị trường; hỗ trợ cơ sở hạ tầng nhằm thiết lập mạng bưu chính công cộng như trưng dụng khu đô thị, khu dân cư tập trung, chung cư cao tầng, tòa nhà văn phòng để làm mạng bưu chính công cộng; sử dụng mạng bưu chính công cộng cho hoạt động kinh doanh thông thường.
Theo VCCI, chính sách này cần được xem xét trên hai phương diện: (i) có thực sự phục vụ lợi ích công mà thị trường không thể đáp ứng; và (ii) có bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp hay không.
Về nguyên tắc, Nhà nước chỉ nên can thiệp khi dịch vụ đó không mang lại lợi nhuận và khu vực tư nhân không có động lực cung ứng. Tuy nhiên, thị trường thương mại điện tử và vận chuyển hàng hóa thương mại điện tử hiện đang tăng trưởng mạnh, mang tính thương mại rõ rệt và không phải là dịch vụ công thiết yếu. Vì vậy, việc sử dụng nguồn lực công để hỗ trợ phát triển thị trường này thông qua mạng bưu chính công cộng cần được làm rõ về sự cần thiết và phạm vi.
Mặt khác, nếu doanh nghiệp công ích vừa được Nhà nước đầu tư hạ tầng, vừa được bù đắp chi phí thực hiện nhiệm vụ công ích, đồng thời được phép khai thác mạng công cộng cho mục đích thương mại và hưởng lợi từ Quỹ hình thành từ đóng góp của các đối thủ cạnh tranh, thì có thể phát sinh lợi thế cạnh tranh đáng kể. Điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh công bằng giữa các thành phần kinh tế.
VCCI lưu ý, cách tiếp cận này cần được đối chiếu với tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau.
Bên cạnh đó, chính sách này còn bao gồm việc bổ sung các quy định, tiêu chuẩn cho các trung tâm trung chuyển, các kho vật lý và kho ảo phục vụ hoàn tất đơn hàng của đơn vị bưu chính. Việc này sẽ tạo rào cản cho các doanh nghiệp nhỏ, các doanh nghiệp mới tham gia thị trường, làm giảm tính cạnh tranh trên thị trường. Đồng thời, tiêu chuẩn dự kiến như vị trí nằm trong hành lang kết nối, mạng lưới giao hàng đô thị là không phù hợp vì can thiệp vào quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp và không nhằm giải quyết lợi ích công nào.
Trên cơ sở đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo xác định rõ các vấn đề về bưu chính công ích mà thị trường không giải quyết được, cần Nhà nước can thiệp, hỗ trợ; xác định lại các loại hỗ trợ, ưu đãi cho dịch vụ công ích, đảm bảo bù đắp chi phí cho doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ công ích; không bổ sung các quy định mang tính phân biệt đối xử, tạo lợi thế thị trường cho doanh nghiệp nhất định nào.
Đối với đề xuất bổ sung quy định định danh người gửi, người nhận nhằm bảo đảm an ninh, an toàn trong hoạt động bưu chính, VCCI cho rằng cần cân nhắc kỹ giữa mục tiêu quản lý và chi phí tuân thủ.
Theo số liệu năm 2025, toàn ngành có khoảng 4,2 tỷ bưu gửi. Nếu mỗi bưu gửi mất trung bình 2 phút để kiểm tra, định danh cả người gửi và người nhận, tổng thời gian phát sinh có thể lên tới 8,4 tỷ phút, tương đương khoảng 17,4 triệu ngày công lao động (tính theo ngày làm việc 8 giờ). Với mức lương tối thiểu vùng thấp nhất, chi phí ước tính có thể lên tới khoảng 2.400 tỷ đồng mỗi năm cho toàn ngành.
Trong khi đó, lợi ích cụ thể của việc áp dụng đại trà quy định này chưa được lượng hóa rõ ràng. Ngoài vấn đề chi phí, tính khả thi của chính sách cũng đặt ra nhiều băn khoăn trong bối cảnh phát triển các mô hình bưu cục tự động, giao hàng bằng thiết bị không người lái, cũng như các quy trình giao nhận chuyên biệt giữa các doanh nghiệp có kết nối hạ tầng, API riêng.
Do đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc giới hạn phạm vi định danh ở những trường hợp thực sự cần thiết, có rủi ro cao, thay vì áp dụng đồng loạt với toàn bộ bưu gửi.
