Liên quan đến hướng dẫn thi hành Luật Thương mại điện tử, nhiều ý kiến cho rằng một số quy định cần được thiết kế linh hoạt hơn để phù hợp với đặc thù vận hành của kinh tế số.
Luật Thương mại điện tử đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Để bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ và có cơ sở pháp lý đầy đủ ngay khi có hiệu lực, Bộ Công Thương đang xây dựng Nghị định hướng dẫn thi hành Luật.
Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật (Dự thảo) gồm 8 chương với 56 điều, quy định chi tiết 17 khoản thuộc các điều của Luật Thương mại điện tử. Đối tượng áp dụng cơ bản kế thừa các quy định hiện hành, bao gồm tất cả tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam. Quá trình xây dựng nghị định đang được triển khai với tiến độ khẩn trương để kịp trình Chính phủ ban hành trước thời điểm luật có hiệu lực. Trước khi hoàn thiện, Dự thảo sẽ tiếp tục được lấy ý kiến các bộ, ngành và tiến hành thẩm định theo quy định.
Góp ý Dự thảo, đại diện nền tảng thương mại điện tử Shopee cho rằng một số quy định cần được thiết kế linh hoạt hơn để phù hợp với đặc thù vận hành của các nền tảng số.
Theo đại diện Shopee, quy định về công khai thông tin trên nền tảng cần tính đến sự khác biệt giữa giao diện trên thiết bị di động và máy tính. Nếu áp dụng hoàn toàn giống nhau có thể phát sinh những bất cập về kỹ thuật và ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng.
Liên quan đến quy định về thuật toán tại Điều 18 của dự thảo về việc yêu cầu nền tảng phải thiết lập cơ chế cho phép người dùng lựa chọn bật hoặc tắt các tính năng liên quan đến thuật toán hiển thị hàng hóa, đại diện Shopee cho rằng thuật toán không đơn thuần là một “tính năng” có thể bật hoặc tắt mà chính là lõi vận hành của nền tảng, thậm chí là bí quyết kinh doanh. Vì vậy, nếu buộc phải thiết lập cơ chế cho phép người dùng lựa chọn bật hoặc tắt toàn bộ hệ thống thuật toán thì trên thực tế sẽ rất khó triển khai.
Doanh nghiệp cũng góp ý đối với quy định về cơ chế thanh toán. Theo Dự thảo, nếu nền tảng giữ tiền của người bán trong giao dịch thì hợp đồng dịch vụ phải được chứng thực bởi tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử. Shopee cho rằng yêu cầu này có thể làm phát sinh thêm chi phí vận hành, trong khi cơ chế giữ tiền tạm thời để bảo vệ người mua đã được các sàn triển khai hiệu quả với chi phí thấp.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng đề xuất phân loại các thay đổi trong điều khoản hoạt động của nền tảng. Theo đó, chỉ những thay đổi lớn mới cần thông báo ngay cho cơ quan quản lý, còn các điều chỉnh mang tính kỹ thuật có thể được tổng hợp báo cáo định kỳ nhằm giảm bớt thủ tục hành chính.
Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc thêm về tính khả thi trong quá trình triển khai các quy định mới. Cụ thể, đại diện Lazada cho rằng Dự thảo đang quy định các nền tảng phải thực hiện chế độ báo cáo hàng tháng. Tuy nhiên, với quy mô dữ liệu rất lớn từ hàng trăm nghìn gian hàng và hàng triệu giao dịch phát sinh trên các sàn thương mại điện tử, việc tổng hợp và báo cáo theo chu kỳ hàng tháng có thể tạo ra khối lượng công việc đáng kể cho doanh nghiệp.
Do đó, Lazada đề xuất cơ quan quản lý xem xét điều chỉnh chu kỳ báo cáo theo hướng linh hoạt hơn, chẳng hạn theo quý hoặc 6 tháng/lần, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa giảm gánh nặng vận hành cho nền tảng.
Liên quan đến quy định xác thực danh tính người bán, doanh nghiệp này đánh giá việc tích hợp với hệ thống định danh điện tử là khả thi đối với các tài khoản mới phát sinh. Tuy nhiên, đối với lượng lớn tài khoản người bán hiện hữu trên nền tảng, cần có lộ trình chuyển đổi phù hợp để các sàn có thời gian rà soát, cập nhật thông tin và hoàn thiện hệ thống kỹ thuật.
Ở góc độ chuyên gia kinh tế, PGS TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, những góp ý từ doanh nghiệp là cần thiết để bảo đảm các quy định vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phù hợp với thực tiễn vận hành nhanh và linh hoạt của thương mại điện tử.
Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, việc tăng cường minh bạch và trách nhiệm của các nền tảng là xu hướng quản lý chung của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, quy định cần được thiết kế theo hướng linh hoạt để không làm cản trở đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp công nghệ. Với các nội dung liên quan đến thuật toán hoặc cơ chế vận hành của nền tảng, cơ quan quản lý có thể đặt ra yêu cầu về nguyên tắc minh bạch và trách nhiệm giải trình, thay vì quy định quá chi tiết về mặt kỹ thuật.
Chuyên gia cũng nhấn mạnh, nên có thêm cơ chế giám sát thuật toán hiển thị để bảo đảm tính công khai trong quản lý và khả năng hoàn thiện hệ thông giám sát nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu năng và hiệu quả của hệ sinh thái phát triển thương mại điện tử. Điều này thể hiện vai trò Nhà nước kiến tạo và phát triển đối với thương mại điện tử, tăng cường nội lực và khai thác hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.
