Từ nền tảng đạt được trong những tháng đầu năm, xuất khẩu được kỳ vọng sẽ tăng trưởng bứt phá trong 2 quý cuối năm, trở thành một trong những động lực quan trọng đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng cao năm 2026.
Nghị quyết 168 cập nhật kịch bản tăng trưởng và giải pháp trọng tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026, phấn đấu từ 10% trở lên song song với yêu cầu giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát, Chính phủ đã yêu cầu tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, đặc biệt trong các lĩnh vực kiểm dịch, xuất nhập khẩu, logistics. Đồng thời, thường xuyên đối thoại với doanh nghiệp, kịp thời tháo gỡ khó khăn theo tinh thần Nghị quyết 68 nhằm thúc đẩy sản xuất, xuất nhập khẩu, nhất là các mặt hàng chủ lực.
Tính đến giữa tháng 6, kim ngạch xuất khẩu của nước ta đạt khoảng 240 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ, vượt mục tiêu tăng trưởng cả năm là 15 - 16%. Trong đó, một số ngành hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, gỗ, lâm sản, trái cây, thuỷ sản… tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tốt, xuất siêu ổn định, góp phần cân đối thương mại, giảm áp lực thâm hụt chung của nền kinh tế. Đặc biệt, trong bối cảnh xuất khẩu gặp nhiều tác động từ căng thẳng địa chính trị cũng như nhưng thay đổi trong chính sách thương mại của một số đối tác, kết quả trên cho thấy cố gắng nỗ lực rất lớn của doanh nghiệp nhằm nhanh chóng thích ứng để duy trì tăng trưởng.
Ông Ngô Sĩ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam cho biết: ngành công nghiệp gỗ Việt Nam đã xuất khẩu được 7,02 tỷ USD trong 5 tháng đầu của năm nay và nhập khẩu gần 1 tỷ USD, chủ yếu là nguyên liệu gỗ. So sánh giữa các giá trị, ngành gỗ đã xuất siêu trên 6 tỷ USD Hiện nay các doanh nghiệp đã tự túc trên 80% nguyên liệu gỗ từ vùng rừng trồng trong nước.
Là một trong những ngành xuất siêu lớn, theo ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội rau củ quả Việt Nam, xuất khẩu rau quả hiện đạt khoảng 3,65 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, một số ngành hàng chủ lực như quả vải có tăng trưởng ấn tượng 43% so với cùng kỳ thông qua việc mở rộng thị phần tại các thị trường lớn như Mỹ, EU. Ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh: Để duy trì liên tục đà tăng trưởng, các doanh nghiệp tái cơ cấu mạnh mẽ, chuyển đổi mô hình dựa trên chất lượng, chuẩn hoá toàn diện chuỗi sản xuất, gia tăng giá trị, giảm dần rủi ro.
Cụ thể, nhiều vùng trồng áp dụng tiêu chuẩn GlobalGAP, hữu cơ đáp ứng các yêu cầu khắt khe về kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc; mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói minh bạch thông tin được mở rộng. Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch, hệ thống kho lạnh tăng mạnh. Bên cạnh xuất khẩu trái cây tươi, việc đầu tư chế biến sâu như cấp đông nhanh, sấy khô, chế biến đóng hộp đã giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả ưu đãi từ các FTA.
Với sự đầu tư đồng bộ, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ngoài trái cây, một số ngành hàng xuất khẩu chủ lực khác như thuỷ sản, hồ tiêu, cà phê… xác định lợi thế ở từng thị trường để kịp thời điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, nắm bắt cơ hội, duy trì tăng trưởng. Từ kết quả xuất khẩu đạt được trong những tháng đầu năm, có thể thấy, “chìa khóa” thúc đẩy gia tăng giá trị xuất khẩu chính là chuẩn hoá sản xuất và chủ động đa dạng thị trường.
Khác với những năm trước, cán cân thương mại những tháng đầu của năm nay ghi nhận nhập siêu tăng mạnh cho thấy áp lực nhập khẩu đang gia tăng. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất trong nước và gia tăng giá trị xuất khẩu để cải thiện cán cân thương mại.
Từ nền tảng tích cực của 6 tháng đầu năm, đại diện các hiệp hội nhận định triển vọng tích cực cho xuất khẩu những tháng cuối năm. Tuy vậy, ông Ngô Sĩ Hoài đề cập đến một số thách thức tiềm ẩn từ việc tăng chi phí logistics đang tăng làm chi phí đầu vào. Bên cạnh đó, các thị trường xuất khẩu chủ lực đang chuyển từ quản lý chủ yếu trên thế quan sang quản lý trên tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững môi trường và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Trong đó, Mỹ - thị trường xuất khẩu lớn nhất đồng thời áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, tăng cường kiểm soát nguồn gốc xuất xứ, theo dõi cán cân thương mại.
Những tác động từ bên ngoài đang đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực sản xuất, năng lực công nghệ để chuẩn hoá sản xuất, gia tăng lợi thế cạnh tranh, khả năng thích ứng, tiếp tục đa dạng thị trường và cơ cấu mặt hàng xuất khẩu. Thực hiện yêu cầu cấp thiết này, theo bà Đỗ Thị Thuý Hương- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp điện tử Việt Nam, doanh nghiệp xuất khẩu đang gặp một số khó khăn nội tại liên quan đến nguồn lực sản xuất như tín dụng, công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao; cơ chế chính sách phát triển ngành hàng, liên kết chuỗi giá trị. Điều này khiến doanh nghiệp gặp nhiều thách thức trong việc nâng cao năng suất, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu và duy trì tăng trưởng bền vững.
Những thách thức với doanh nghiệp xuất khẩu vừa tạo áp lực vừa là động lực thúc đẩy quá trình tái cơ cấu sản xuất, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu của Việt Nam. Tuy nhiên, để duy trì đà xuất khẩu không chỉ đòi hỏi nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp mà cần những giải pháp hỗ trợ kịp thời và đồng bộ của cơ quan quản lý. Đại diện Hiệp hội rau củ quả Việt Nam đề xuất các bộ, ngành có liên quan tiếp tục hỗ trợ tìm kiếm thị trường, xúc tiến đàm phán với các đối tác để ký nghị định thư cho các mặt hàng xuất khẩu mới, tạo “luồng xanh” giúp doanh nghiệp thông quan nhanh. Trước mắt, doanh nghiệp mong muốn được tiếp cận sớm và nhanh đối với vốn vay ngân hàng để thu mua nguyên liệu, chủ động đầu vào sản xuất, chế biến. Việc thiếu vốn lưu động có thể ảnh hưởng đến khả năng thu mua, thực hiện đơn hàng xuất khẩu nông sản nói chung và cạnh tranh thị phần với các nước.
Với điện tử và một số ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh và ứng dụng AI vào sản xuất là một trong những giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ lớn. Ngoài những đề xuất chung, bà Đỗ Thị Thuý Hương kiến nghị có chính sách ưu đãi về tín dụng và thuế cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ và R&D; tăng cường đào tạo nhân lực cho lĩnh vực điện tử, bán dẫn và AI; hình thành các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và chứng nhận sản phẩm điện tử đạt chuẩn quốc tế.
Nhấn mạnh những tháng cuối năm là mùa cao điểm tiêu dùng tại các thị trường trọng điểm, xuất khẩu của Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tăng tốc hoàn thành mục tiêu đề ra, từ góc độ cơ quan quản lý, ông Lê Mạnh Hùng - Bộ trưởng Bộ Công Thương thông tin: Bộ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA mở rộng thị trường xuất khẩu sang một số thị trường lớn và tháo gỡ các điểm nghẽn. Cùng với đó, hoàn thiện thể chế, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh… Ngoài ra, Bộ sẽ nâng cấp ứng dụng nền tảng số về quản lý và phát triển thị trường nước ngoài vào hoạt động hỗ trợ cung cấp thông tin và giải đáp nhanh chóng, kịp thời các nội dung được doanh nghiệp, hiệp hội quan tâm.
