Bộ khung chiến lược 3Qs đang được triển khai đồng bộ ở cấp quốc gia và địa phương nhằm định hướng phát triển cho quốc gia với chính sách vĩ mô truyền thống thường tập trung vào nguồn lực kinh tế để đo lường các mục tiêu phát triển.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, bộ khung chiến lược 3Qs (Quy hoạch – Quản trị – Quan hệ) đang được triển khai đồng bộ ở cấp quốc gia và địa phương nhằm định hướng phát triển cho quốc gia với chính sách vĩ mô truyền thống thường tập trung vào nguồn lực kinh tế để đo lường các mục tiêu phát triển.
Thực tế cho thấy, các nhà hoạch định chính sách luôn tận dụng quan hệ rất chặt chẽ và có tính chất hữu cơ của hai lĩnh vực tài chính và tài nguyên để tăng trưởng kinh tế. Quy hoạch sử dụng đất đóng vai trò chiến lược định hướng và phát triển nguồn lực đất đai nhằm phát triển nguồn lực sản phẩm như cơ sở hạ tầng, các siêu dự án… do khả năng tạo ra chênh lệch địa tô vì sự khác biệt căn bản giá trị sử dụng đất đai (như khu vực đất dự án TOD) và làm động lực thúc đẩy đầu tư.
Chiến lược này đã giúp nâng cao năng suất lao động, tiêu chuẩn hàng hóa và làm tăng đáng kể tốc độ thương mại, du lịch cũng như góp phần mạnh mẽ hình thành các tập đoàn kinh doanh, sản xuất lớn và thị trường bất động sản chuyên nghiệp để gia tăng nguồn thu ngân sách cũng như tăng trưởng GDP và từng bước nâng cao tiêu chuẩn sống của người dân. Điều này rất quan trọng đối với các nền kinh tế có đặc thù đất đai thuộc sở hữu toàn dân để tích lũy, phát triển hơn nữa nguồn lực tài chính và sản phẩm (cơ sở hạ tầng) cho phát triển đất nước.
Tuy nhiên, cần xác định rõ Quy hoạch đất đai và nguồn lực Tài chính không phải cây đũa thần phát triển kinh tế bởi lẽ khi quản trị quy hoạch thiếu tầm nhìn, thiếu chiều sâu, không cân bằng các nguồn lực khả thi, kế hoạch tiến độ nhiệm kỳ và phi quy luật cung cầu sẽ trực tiếp gây rủi ro cho sự bền vững trong việc phát triển nội lực quốc gia.
Trong các nền kinh tế với hệ thống đất đai thuộc sở hữu nhà nước, quốc gia có mật độ dân số cao nhưng Nhà nước kiểm soát nguồn cung đất, giá đất sơ cấp tăng cao và dẫn đến tỷ suất lợi nhuận cao (đặc biệt là phân khúc thị trường nhà ở) đã hút vốn của doanh nghiệp, ngân hàng và người dân vào bất động sản.
Điều này làm thiếu vốn cho các nguồn lực Sản phẩm khác (như công nghệ và sản xuất công nghiệp), môi trường cạnh tranh trở nên không lành mạnh, nới rộng khoảng cách giàu nghèo tại các khu đô thị và cản trở sự tiếp cận nhà ở của thế hệ trẻ… Nếu thị trường đổ vỡ do đầu tư quá mức, công trình sử dụng không hết công suất tạo ra khủng khoảng thừa, gây lãng phí hoặc tài sản bong bóng. Các khoản vay (nguồn lực tài chính chủ yếu của doanh nghiệp) được bảo đảm bằng tài sản gắn liền với những giá trị bị thổi phồng này sẽ dẫn đến phong trào đảo nợ tràn lan và tạo ra rủi ro hệ thống khổng lồ cho lĩnh vực ngân hàng và tín dụng.
Bên cạnh đó, các nguồn lực con người, xã hội và môi trường sẽ bị bào mòn nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến sự bền vững. Cuối cùng là một cạm bẫy trung bình sẽ chờ đợi nền kinh tế trong tương lai.
Để khắc phục sự đổ vỡ của nền kinh tế do những hiệu ứng tiêu cực trên, một số nền kinh tế có thể chế đất đai như Việt Nam đã kiểm soát đòn bẩy tài chính để cứu nền kinh tế khỏi bong bóng bất động sản.
Tuy nhiên, việc áp dụng công cụ quản lý hành chính “Lằn ranh đỏ” (Red lines”) mạnh mẽ đối với nguồn lực tài chính một cách đơn lẻ, đột ngột và đồng loạt sẽ tạo ra "cú sốc thanh khoản" phá hủy cả những cấu trúc lành mạnh của nền kinh tế và sụp đổ thị trường bất động sản cũng như sự phá sản hàng loạt các doanh nghiệp liên quan.
Chính vì vậy, một mô hình mới đồng bộ và bền vững hơn nhằm nâng cao năng lực quản trị hiệu quả dòng tiền từ quy hoạch đất đai sẽ quyết định vai trò thực sự người chủ đất đai và định hướng phát triển quốc gia của Nhà nước.
Quy trình này sẽ đảm bảo dòng tiền cân bằng giữa lợi ích của Người dân (bồi thường, GPMB, hỗ trợ sinh kế), doanh nghiệp (lợi nhuận) và đặc biệt là nhà nước (thuế,phí). Một Nhà nước với ngân hàng Trung ương có vốn mạnh và cơ sở tiền tệ vững chắc sẽ kích thích đầu tư bằng chính sách lãi xuất, tăng tốc độ thanh khoản của thị trường bất động sản, giảm nợ công và củng cố niềm tin của xã hội vào hệ thống tài chính.
Bằng cách mở rộng cung tiền, các ngân hàng có nhiều vốn hơn để cho vay, điều này làm giảm lãi suất và khuyến khích các doanh nghiệp vay vốn và mở rộng XNK để phát triển các nguồn lực khác như sản xuất, công nghệ cao, FDI, tạo công ăn việc làm, duy trì bản sắc văn hóa cho nguồn lực con người cũng như tái đầu tư vào tài nguyên, môi trường.
Tư duy quản trị "ngũ hành lực" theo cách nhìn phương Đông, giúp các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận đất đai và tài chính như một dòng chảy theo quy luật cung cầu tạo chuỗi giá trị gia tăng tuần hoàn của cả 5 nguồn lực để phát triển đất nước, thay vì dòng tiền chảy ngày càng nhiều vào tài khoản tư nhân (thậm chí ra nước ngoài). Trong nền kinh tế mà đất đai thuộc sở hữu nhà nước, nhà nước nắm giữ "chìa khóa" tối cao là quyền cung ứng đất sơ cấp. Do đó, thay vì kiểm soát phần ngọn, nhà nước cần can thiệp vào gốc rễ bằng cách sử dụng các nguồn lực để giải phóng dòng vốn, ổn định vĩ mô và xây dựng niềm tin vào thị trường. Cụ thể, cần quản trị tốt nguồn lực tài nguyên trong việc xây dựng quy hoạch minh bạch dựa trên sự cân bằng các nguồn lực để điều tiết linh hoạt chuỗi cung ứng đất đai trong phân khúc phát triển sản phẩm nhà ở, nhà cho thuê, phúc lợi xã hội do Nhà nước định hướng.
Tư duy quản trị "Ngũ hành lực" theo cách nhìn phương Đông, giúp các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận đất đai và tài chính như một dòng chảy theo quy luật cung cầu tạo chuỗi giá trị gia tăng tuần hoàn của cả 5 nguồn lực để phát triển đất nước, thay vì dòng tiền chảy ngày càng nhiều vào tài khoản tư nhân (thậm chí ra nước ngoài). Trong nền kinh tế mà đất đai thuộc sở hữu nhà nước, nhà nước nắm giữ "chìa khóa" tối cao là quyền cung ứng đất sơ cấp. Do đó, thay vì kiểm soát phần ngọn, nhà nước cần can thiệp vào gốc rễ bằng cách sử dụng các nguồn lực để giải phóng dòng vốn, ổn định vĩ mô và xây dựng niềm tin vào thị trường. Cụ thể, cần quản trị tốt nguồn lực tài nguyên trong việc xây dựng quy hoạch minh bạch dựa trên sự cân bằng các nguồn lực để điều tiết linh hoạt chuỗi cung ứng đất đai trong phân khúc phát triển sản phẩm nhà ở, nhà cho thuê, phúc lợi xã hội do Nhà nước định hướng.
Hơn nữa, phải xây dựng phương pháp định giá đất sơ cấp (gốc rễ của chi phí) theo thực tế thị trường và sử dụng công cụ tài khóa để chống đầu cơ (giải phóng vốn ứ đọng) như thuế giá trị đất đai (LVT - Land Value Tax …) cũng như kiểm soát các kênh tín dụng và điều hướng hợp lý dòng vốn tài chính. Cuối cùng là xây dựng nguồn lực xã hội với tinh thần Thượng tôn pháp luật (Rule of Law) vì trong một nền kinh tế đang phát triển nhanh và còn phức tạp như Việt Nam, việc thiết lập một hệ thống tư pháp độc lập, mạnh mẽ và công minh là giải pháp tối hậu do hành vi vi phạm pháp luật có thể xảy ra ở cả ba chủ thể chính của kinh tế thị trường. Cụ thể, cần hoàn thiện các thể chế như Luật Đất đai, Luật Nhà ở… tích cực và thích ứng hơn nữa với những thay đổi của thị trường và đặc thù sở hữu đất đai.
Kỷ nguyên mới “Vạn vật kết nối” (Internet of things) sử dụng mạnh mẽ chiến lược Quan hệ quốc tế (IR) nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và kết hợp với phát huy nội lực để ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ cao. Quản trị quy hoạch tổng thể quốc gia cần kết hợp Dữ liệu lớn, mô hình dự đoán và bản đồ không gian địa lý các địa phương vào các nền tảng kỹ thuật số tương tác. Khi quy hoạch đã duyệt, AI đóng vai trò giám sát tối cao.
Nếu phát hiện một địa phương giải ngân vốn đầu tư công chậm (lãng phí Vốn tài chính) hoặc để xảy ra lấn chiếm đất sai quy hoạch, gây tác động môi trường (bào mòn Vốn tự nhiên)…, Hệ điều hành sẽ tự động phát tín hiệu cảnh báo đỏ lên Trung ương, đóng băng các lệnh phê duyệt tiếp theo của địa phương đó cho đến khi lỗi được khắc phục Quy trình này cho phép chính phủ mô phỏng các kịch bản phát triển, tối ưu hóa việc sử dụng đất, đẩy nhanh và rà soát kiểm tra quy hoạch cơ sở hạ tầng, cuối cùng chuyển đổi quản lý công từ cách tiếp cận phản ứng sang khoa học dựa trên dữ liệu số.
Mô hình "Ngũ hành lực" phối hợp bộ khung chiến lược 3Qs về lý thuyết là một hệ điều hành hoàn hảo để tích hợp AI vào kinh tế số vì nó không xem AI là một công cụ công nghệ độc lập. Tích hợp AI để tự động hóa phân loại dữ liệu, các khái niệm mang tính trừu tượng như 3 Qs hay Ngũ hành lực sẽ được cụ thể hóa thành các thuật toán, các chỉ số KPI, các bảng dòng chảy tài chính cụ thể…. Sự kết hợp này cho thấy bộ khung chiến lược này có sức sống nội tại và khả năng thích ứng cao. Sự phối hợp giữa Ngũ hành lực và 3Qs biến AI trở thành một "mạch máu" chạy xuyên suốt, kết nối hạ tầng vật lý với thế giới số, giúp nền kinh tế chuyển đổi số một cách toàn diện và bền vững thay vì chắp vá công nghệ.
Bộ khung chiến lược phát triển Kinh tế - Xã hội 3 Qs nhìn nhận Quy hoạch tổng thể là một công cụ thiết yếu trong việc định hình, liên kết và phát triển các nguồn lực để phát triển tất cả các ngành nghề của đất nước. Cân bằng hiệu quả kinh tế theo quy mô (Economies of scale) là yếu tố sống còn trong quản trị quy hoạch tổng thể. Các nguồn lực được sử dụng đồng bộ và bền vững sẽ là nền tảng cho một xã hội bình đẳng với sự đảm bảo tiếp cận việc làm và nơi ở (thuê hoặc sở hữu) đối với tất cả mọi người và các thế hệ tương lai nhằm thực hiện những giá trị cốt lõi trong Tuyên ngôn ngày 02 tháng 09 năm 1945 của đất nước về “quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc" cho người dân. Đây cũng là nền tảng cơ bản cho sự đổi mới và sáng tạo của con người để hướng tới một nền kinh tế tri thức phát triển, sử dụng ít nguồn lực tài nguyên hơn… góp phần xây dựng một nền kinh tế tự chủ, một đất nước ngày một văn minh và tươi đẹp.
Chắc chắn, với sự chủ động triển khai chiến lược 3 Qs kết hợp áp dụng hiệu quả và linh hoạt bộ khung quản trị “Ngũ hành lực” tích hợp AI, chúng ta sẽ không chỉ thấy chất lượng sống của người dân ngày một nâng cao mà còn thấy những hình ảnh thương hiệu “Made in Vietnam” cùng với ngôi sao vàng năm cánh ngày càng tung bay một cách rực rỡ và tự hào không chỉ ở Việt Nam mà trên trường quốc tế.
