Chiến lược đằng sau “cô hoa hậu bò sữa”

Hội thi “Hoa hậu bò sữa Mộc Châu 2026” vừa kết thúc với ngôi vị “hoa hậu” thuộc về “cô bò” có trọng lượng 683kg, sản lượng sữa 12.260 kg/305 ngày, ngoại hình cân đối, đẹp, đáp ứng các tiêu chí về sinh trưởng, sản lượng sữa. “Hoa hậu bò sữa” sẽ nhận được giải thường 30 triệu đồng.

Cuộc thi bò sữa

Phát biểu tại hội thi, ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, nêu rõ: Ngành chăn nuôi bò sữa đang được Chính phủ khuyến khích phát triển theo hướng chuyên sâu, định hướng tạo ra những sản phẩm chất lượng, đáp ứng nhu cầu sử dụng, chăm sóc sức khỏe hằng ngày, vì mục tiêu nâng cao tầm vóc, thể chất của người Việt Nam.

Trong hội thi, khoảng 30 - 40 cá thể bò sữa tiêu biểu được tuyển chọn từ các hộ chăn nuôi và trung tâm giống sẽ tham gia phần thi chính. Quá trình “ra sân” của những cá thể này không mang tính ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều vòng sàng lọc kỹ thuật kéo dài qua các giai đoạn sinh trưởng. Các tiêu chí đánh giá bao gồm hệ thống chỉ số cơ thể (đầu, vai, ngực, chân, bầu vú), tình trạng sức khỏe, cũng như sản lượng và chất lượng sữa - yếu tố quyết định các danh hiệu cao nhất.

Song song với phần chuyên môn, hội thi còn được mở rộng thành không gian trải nghiệm với các khu trưng bày sản phẩm sữa, nông sản địa phương, triển lãm ảnh, tái hiện “Nông trường Mộc Châu xưa”, cuộc thi sáng tác video và hoạt động tương tác dành cho du khách, học sinh.

Với những hoạt động này, sự kiện được đánh giá đã vượt ra ngoài phạm vi một cuộc thi chăn nuôi và trở thành điểm chạm giữa di sản nông nghiệp, du lịch và giáo dục cộng đồng.

Không chỉ riêng Việt Nam, mô hình các cuộc thi và triển lãm bò sữa đã phát triển mạnh mẽ tại nhiều quốc gia có ngành chăn nuôi tiên tiến.

Tại Hoa Kỳ, World Dairy Expo, cuộc thi tổ chức thường niên từ năm 1967 tại bang Wisconsin, được xem là sự kiện quan trọng bậc nhất của ngành công nghiệp sữa Bắc Mỹ. Trong phần trọng tâm nhất, tức cuộc thi bò giống, các cô bò đều được chải chuốt, cắt tỉa lông chỉn chu để trình diễn trước ban giám khảo quốc tế hoành tráng. Theo thống kê, mỗi năm triển lãm này thu hút hàng nghìn con bò từ khắp Bắc Mỹ, hơn 60.000 - 70.000 người từ gần 100 quốc gia, cùng khoảng 700 - 900 doanh nghiệp. Các doanh nghiệp tham gia với mục tiêu triển lãm công nghệ, thiết bị và giải pháp mới nhất cho ngành sữa. Vậy nên bên cạnh các cuộc thi bò giống, World Dairy Expo còn là diễn đàn giao thương, nơi các nhà sản xuất, nhà nghiên cứu và tập đoàn công nghệ gặp gỡ trực tiếp.

Tại châu Âu, German Dairy Show là sự kiện quốc gia quy tụ các giống bò sữa chủ lực của Đức như Holstein, Red Holstein, Fleckvieh, Brown Swiss hay Jersey. Cuộc thi không chỉ nhằm tìm ra danh hiệu “Miss German” - cô bò đẹp nhất nước Đức, mà còn phản ánh xu hướng đa dạng hóa giống, tối ưu năng suất và thích nghi môi trường trong chăn nuôi hiện đại.

Trong khi đó, ExpoZebu tại Brazil là triển lãm gia súc đã có lịch sử gần một thế kỷ với mục tiêu gắn kết thi giống với chiến lược xuất khẩu và ngoại giao nông nghiệp. ExpoZebu tập trung vào các giống bò Zebu. Đây là nền tảng cho ngành bò thịt và bò sữa của Brazil, quốc gia hiện là một trong những nhà xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới. Tại cuộc thi, người tham gia sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng những giống bò đắt giá nhất hành tinh. Đã từng có cô bò được định giá lên đến 4 triệu đô vì nguồn gen quý hiếm. Những kỷ lục đấu giá như vậy cho thấy giá trị thương mại khổng lồ của nguồn gen bò sữa quý hiếm.

Còn tại Pháp, cuộc thi Concours Général Agricole, với lịch sử từ năm 1843, lại là ví dụ điển hình cho việc kết hợp thi giống, sản phẩm nông nghiệp và chính sách nhà nước, trong đó có bò sữa. Cuộc thi mang tính biểu tượng văn hóa cao, nơi những giống bò như Montbéliarde hay Normande trình diễn. Các con bò thắng cuộc thường được gắn huy chương và trở thành gương mặt đại diện cho các sản phẩm phô mai, sữa cao cấp của Pháp. Các thống kê cho thấy với hàng nghìn giải thưởng dành cho vật nuôi, thực phẩm và rượu vang, cuộc thi này có tác động trực tiếp đến doanh số của các nhà sản xuất, khi sản phẩm đoạt huy chương có thể tăng trưởng doanh thu từ 18 - 40%.

Chiến lược đằng sau

Các cuộc thi bò sữa không đơn thuần là hoạt động tôn vinh, mà là một công cụ chiến lược đa tầng.

Thứ nhất, cải thiện và bảo tồn nguồn gien.

Các cuộc thi đóng vai trò như một “bài kiểm tra chất lượng” cho giống bò, nơi những cá thể đoạt giải trở thành nguồn gien ưu tiên trong nhân giống. Thông qua hệ thống tiêu chí chấm điểm, ban tổ chức gián tiếp định hướng cho nông dân thế nào là một con bò đạt chuẩn về khung xương, chân trụ, bầu vú và khả năng cho sữa bền vững.

Thứ hai, tôn vinh người chăn nuôi và giữ lửa nghề.

Ở Mộc Châu hay tại châu Âu, nghề nuôi bò sữa thường được truyền qua nhiều thế hệ. Việc vinh danh những nghệ nhân sữa không chỉ mang ý nghĩa tinh thần mà còn giúp kết nối cộng đồng chăn nuôi, tạo ra không gian trao đổi kinh nghiệm thực tiễn mà tài liệu kỹ thuật khó có thể thay thế.

Thứ ba, tiếp thị và định vị thương hiệu một cách tự nhiên.

Thay vì các chiến dịch quảng cáo truyền thống, hình ảnh những đàn bò khỏe mạnh, được đánh giá công khai bởi chuyên gia, chính là minh chứng trực quan cho chất lượng nguyên liệu đầu vào. Với các thương hiệu sữa lớn, đây là cách xây dựng niềm tin và định vị giá trị “tươi – sạch – bền vững” một cách thuyết phục.

Thứ tư, thúc đẩy du lịch và kinh tế địa phương.

Nhiều cuộc thi đã phát triển thành lễ hội thu hút hàng chục nghìn du khách. Hoạt động lưu trú, ẩm thực, mua sắm nông sản và trải nghiệm giáo dục nông nghiệp mang lại nguồn thu đáng kể cho kinh tế vùng, đồng thời giúp người tiêu dùng đô thị hiểu rõ hơn về chuỗi giá trị phía sau ly sữa hàng ngày.

Giá trị, tầm ảnh hưởng của những cuộc thi bò sữa luôn được đánh giá cao. Theo Phòng Thương vụ Hoa Kỳ (The U.S. Commercial Service), cuộc thi là một trong những nền tảng hiệu quả nhất để mở rộng kinh doanh trong ngành sữa toàn cầu. Sự kiện như một “điểm hội tụ” nơi các nhà sản xuất, doanh nghiệp, tổ chức và chuyên gia kỹ thuật có thể trao đổi ý tưởng, công nghệ và cơ hội thương mại.

Nông nghiệp hiện đại không chỉ nằm trên cánh đồng hay trong chuồng trại. Đó là nơi hội tụ của khoa học, văn hóa, thương mại và chiến lược dài hạn, nơi nghề nông được tôn vinh, đồng thời cũng phản ánh được tầm nhìn của cả một ngành kinh tế.