Tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp không còn là “tiết kiệm trá hình” với lãi suất cao, mà là một sản phẩm đầu tư đòi hỏi năng lực thẩm định rủi ro.
Cần cơ chế lan toả dòng vốn
Theo dữ liệu do Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), năm 2025, giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ đạt 534.980 tỷ đồng, trong khi kênh phát hành ra công chúng đạt 54.354 tỷ đồng.
Về cơ cấu ngành, sự phân hóa tiếp tục thể hiện rõ nét. Nhóm ngân hàng vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo, khoảng 60% tổng lượng phát hành, đóng vai trò dẫn dắt thị trường. Điều này phản ánh nhu cầu bù đắp tốc độ tăng trưởng tiền gửi đang chậm lại, đồng thời tăng cường hệ số an toàn vốn để phục vụ mục tiêu mở rộng tín dụng trong chu kỳ mới. Mặt khác, tâm lý thị trường có xu hướng trú ẩn tại các định chế có mức độ minh bạch cao.
Ngược lại, nhóm bất động sản chiếm khoảng 30% cho thấy sự phân cực mạnh. Dòng tiền chỉ tập trung vào một số doanh nghiệp đầu ngành sở hữu quỹ đất sạch, năng lực triển khai dự án và dòng tiền tương đối ổn định, trong khi phân khúc bất động sản nghỉ dưỡng vẫn gần như “đóng băng” về thanh khoản.
Bước sang năm 2026, VBMA cũng ước tính thị trường sẽ phải đối mặt với khối lượng trái phiếu đáo hạn lên tới 206.294 tỷ đồng. Sự kết hợp giữa mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích lên và quy mô nợ đáo hạn lớn tạo ra rủi ro tái cấp vốn không nhỏ, đặc biệt đối với các tổ chức phát hành có cấu trúc tài chính yếu hoặc phụ thuộc lớn vào nguồn vốn vay.
Để thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2026 có thể chuyển mình sang một chu kỳ tăng trưởng bền vững, các chuyên gia cho rằng cần cơ chế lan tỏa dòng vốn hiệu quả hơn sang các lĩnh vực sản xuất, hạ tầng và kinh tế thực. Ngoài ra, việc hoàn thiện hệ sinh thái là điều kiện tiên quyết.
Ông Vũ Duy Khánh, Giám đốc trung tâm phân tích CTCK SmartInvest phân tích trước hết là vấn đề hạ tầng giao dịch và công bố thông tin. Có thể đặt mục tiêu cho năm 2026 là nâng quy mô giao dịch bình quân thị trường lên mức 10.000-20.000 tỷ đồng mỗi phiên. Đồng thời việc áp dụng chế độ công bố thông tin song ngữ Anh - Việt bắt buộc đối với các doanh nghiệp phát hành lớn là bước đi cần thiết, nhằm tạo điều kiện cho các quỹ đầu tư nước ngoài tiếp cận dữ liệu đồng thời và bình đẳng với nhà đầu tư trong nước.
Một điểm đáng chú ý hiện nay là sự thiếu vắng đường cong lãi suất tham chiếu cho trái phiếu doanh nghiệp. Khi không có chuẩn định giá, việc phân biệt giữa rủi ro và lợi suất trở nên cảm tính, làm gia tăng nguy cơ định giá sai. Do đó, việc thúc đẩy vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa sẽ giúp thị trường phân tách rõ ràng hơn giữa nhóm trái phiếu đầu tư và trái phiếu rủi ro cao, giúp nâng cao kỷ luật thị trường và giảm thiểu rủi ro hệ thống.
“Trong bối cảnh nhu cầu vốn lớn cho hạ tầng, triển khai các dự án trọng điểm quốc gia, việc đa dạng hóa sản phẩm trái phiếu trở thành yêu cầu cấp thiết. Các công cụ như trái phiếu xanh, trái phiếu ESG hay trái phiếu PPP không chỉ đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn, mà còn giúp Việt Nam đón đầu dòng vốn ESG toàn cầu. Song song đó, việc phát triển các công cụ phòng vệ như phái sinh trái phiếu và cho phép triển khai cơ chế đòn bẩy hợp lý sẽ hỗ trợ nâng cao khả năng hấp thụ thanh khoản và quản trị rủi ro cho các định chế tài chính.
Ở góc độ dòng vốn ngoại, thị trường đang đối mặt với một nghịch lý. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Việt Nam kỳ hạn 10 năm ở mức khoảng 3,94%, hiện thấp hơn lợi suất cùng kỳ hạn của Mỹ (4,1-4,2%), tạo ra chênh lệch lãi suất bất lợi và khiến dòng vốn carry trade (dòng vốn đầu tư quốc tế dịch chuyển dựa trên chênh lệch lãi suất giữa các quốc gia) có xu hướng đảo chiều. Để khắc phục, ngoài việc tiếp tục nâng cao minh bạch, cần có các ưu đãi cụ thể về thuế, phí giao dịch, đồng thời đơn giản hóa quy trình mở tài khoản lưu ký, nhằm bù đắp sự bất lợi về lợi suất tuyệt đối”, ông Khánh cho biết.
Chiến lược cho nhà đầu tư
Thực tế với bối cảnh hiện nay, chiến lược đầu tư cũng đòi hỏi sự linh hoạt cao hơn. Ông Vũ Duy Khánh cho rằng các nhà quản lý quỹ được khuyến nghị rút ngắn kỳ hạn bình quân của danh mục đầu tư hoặc áp dụng chiến lược phân bổ hai đầu, kết hợp giữa trái phiếu ngắn hạn an toàn và các đợt phát hành mới của tổ chức có xếp hạng tín nhiệm cao, nhằm vừa kiểm soát rủi ro lãi suất, vừa tận dụng mức lợi suất mới hấp dẫn hơn.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, giai đoạn tới đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong tư duy. Thứ nhất, trái phiếu không còn là “tiết kiệm trá hình” với lãi suất cao, mà là một sản phẩm đầu tư đòi hỏi năng lực thẩm định rủi ro. Việc hiểu rõ hệ thống xếp hạng tín nhiệm, từ hạng A với khả năng thanh toán vượt trội, đến các hạng B, C và D với mức độ rủi ro tăng dần là bước đầu tiên để bảo vệ tài sản.
Thứ hai, đánh giá doanh nghiệp thông qua bộ tiêu chí kiểm tra nhanh gồm hệ số thanh toán hiện hành lớn hơn 1 (doanh nghiệp có khả năng thanh toán nợ ngắn hạn bằng tài sản ngắn hạn có sẵn), đòn bẩy tài chính không vượt ngưỡng trung bình ngành và tài sản đảm bảo được định giá độc lập cần được coi là nguyên tắc bất biến trước khi ra quyết định đầu tư.
Trong bức tranh đó, vai trò của các định chế tài chính trung gian ngày càng trở nên quan trọng. Việc tham gia thị trường thông qua các quỹ mở trái phiếu hoặc công ty quản lý quỹ giúp nhà đầu tư cá nhân tận dụng được năng lực thẩm định chuyên sâu, khả năng quản lý tài sản đảm bảo và lợi thế đa dạng hóa danh mục là những yếu tố mà một nhà đầu tư riêng lẻ khó có thể tự thực hiện đầy đủ.
“Nhìn về năm 2026, thông điệp chiến lược mang tính xuyên suốt là: đầu tư trái phiếu không nhằm triệt tiêu rủi ro, mà là khả năng định giá và chấp nhận rủi ro trên nền tảng minh bạch. Ưu tiên nên dành cho các doanh nghiệp có bảo lãnh phát hành của ngân hàng, hoặc có kết quả xếp hạng tín nhiệm công khai từ các tổ chức chuyên nghiệp, qua đó tạo ra sự cân bằng hợp lý giữa lợi suất và an toàn”, vị chuyên gia khuyến nghị.
Có thể thấy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang dần hội tụ những điều kiện để bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. Nếu bài toán hạ tầng giao dịch và niềm tin thị trường được giải quyết thông qua minh bạch hóa và xếp hạng tín nhiệm, trái phiếu sẽ trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả, đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn tới.
