Chứng khoán châu Á tăng vọt khi Mỹ và Iran tiến tới mở lại eo biển Hormuz, song giới phân tích cảnh báo nguồn cung dầu cần nhiều tháng phục hồi.
Các thị trường chứng khoán châu Á đã trải qua phiên giao dịch bùng nổ đầu tuần này khi các nhà đầu tư đặt cược vào khung thỏa thuận chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran và lộ trình tái mở cửa eo biển Hormuz.
Nikkei 225 của Nhật Bản tăng vọt hơn 5,5% trong phiên sáng thứ Hai tuần này, Kospi của Hàn Quốc nhảy tới 5,7%, Taiex của Đài Loan (Trung Quốc) thêm khoảng 2,7%, trong khi ASX200 của Australia tăng khoảng 1,5%. Hang Seng của Hồng Kông mở đầu tích cực nhưng đã để mất phần lớn mức tăng vào cuối buổi sáng, một tín hiệu sớm cho thấy thị trường vẫn thận trọng.
Đà tăng này đảo chiều hoàn toàn so với chuỗi giảm trước đó. Tuần trước, Hang Seng đã giảm 7 phiên liên tiếp, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7/2025, dưới sức ép từ căng thẳng địa chính trị và bán tháo cổ phiếu công nghệ. Sự dịch chuyển nhanh từ trạng thái phòng thủ sang chấp nhận rủi ro cho thấy mức độ nhạy cảm cao của tâm lý thị trường với từng dòng tin tức quanh chủ đề Hormuz.
Phản ứng rõ rệt nhất nằm ở thị trường dầu. Giá dầu thô giảm hơn 4% xuống mức thấp nhất trong hơn 3 tháng sau khi Mỹ và Iran nhất trí gia hạn ngừng bắn, mở đường cho việc tái mở cửa eo biển Hormuz.
Giá dầu Brent giảm về 84,21 USD/thùng; còn WTI lùi về 81,38 USD/thùng. Đây là điều chỉnh đáng kể đối với một kênh vận chuyển mà theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong quý 1/2025 đã vận chuyển 20,1 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 1/5 tổng tiêu thụ dầu toàn cầu, với điểm đến lớn nhất là Trung Quốc, theo sau là Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Bên dưới phản ứng giá tích cực là một thực tế cấu trúc thận trọng hơn. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) Joachim Nagel, thành viên Hội đồng Thống đốc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), đánh giá thỏa thuận mang lại lý do để hy vọng nhưng cảnh báo rằng kể cả khi Hormuz sớm mở cửa trở lại, nguồn cung dầu sẽ cần nhiều tháng để bình thường hóa.
ECB tuần trước đã nâng lãi suất cơ bản thêm 0,25 điểm phần trăm sau khi lạm phát tăng do xung đột Trung Đông, và ngân hàng nàyđể ngỏ mọi phương án cho cuộc họp tháng tới. Bundesbank cũng hạ dự báo tăng trưởng kinh tế Đức xuống 0,5% năm nay.
Giới phân tích thị trường củng cố cảnh báo này. Eurasia Group ước tính phải mất ít nhất hai tháng để các nhà khai thác tàu chở dầu nối lại hoạt động đầy đủ ở vịnh Ba Tư sau bất kỳ lệnh ngừng bắn nào.
Trước xung đột, eo biển này vận chuyển 1/5 lượng dầu thô của thế giới; hàng trăm tàu đang mắc kẹt trong vịnh Ba Tư cần thời gian để thoát qua eo biển hẹp, còn các nhà sản xuất vùng Vịnh đã cắt giảm sản lượng cũng cần thời gian để khởi động lại.
Wood Mackenzie lưu ý các nước như Saudi Arabia và UAE có thể nối lại sản xuất nhanh nhất, trong khi Iraq có thể mất khoảng một năm để phục hồi do mức cắt giảm lớn hơn và mỏ khó vận hành hơn.
Rủi ro lớn nhất là tính mong manh của lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, theo giới quan sát. Tính đến ngày 15/6, eo biển Hormuz vẫn đóng. Theo thỏa thuận, tuyến đường sẽ bắt đầu mở lại từ ngày 19/6/2026 sau lễ ký chính thức tại Geneva, khởi đầu bằng hoạt động rà phá thủy lôi. Điều này có nghĩa là khoảng cách giữa kỳ vọng thị trường và dòng dầu thực tế vẫn còn nguyên.
Hội đồng Đại Tây Dương cảnh báo rằng một lệnh ngừng bắn bị vi phạm lặp đi lặp lại sẽ làm gián đoạn tuyến vận tải và trì hoãn quá trình rà phá thủy lôi. Tất cả những điều này sẽ gây thiệt hại tích lũy cho thị trường năng lượng ngay cả khi không bên nào nổ súng thêm. Lịch sử gần đây của cuộc xung đột này, với nhiều lần ngừng bắn rạn nứt và giá dầu bật ngược trên 100 USD/thùng, là lời nhắc rằng tín hiệu chuyến tàu đầu tiên đi qua eo biển an toàn mới là phép thử quyết định, chứ không phải tuyên bố chính trị.
Yếu tố bất định thứ hai là cuộc họp Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ kết thúc ngày 17/6, nơi định hướng của tân Chủ tịch Kevin Warsh về lạm phát và lãi suất sẽ định hình khẩu vị rủi ro toàn cầu trong bối cảnh lạm phát còn trên mục tiêu 2% vì giá dầu tăng mạnh. Chỉ số biến động VIX đã giảm khoảng 9% về 17,68, phản ánh tâm lý chuyển từ hoảng loạn sang định giá lại, nhưng dư địa cho đảo chiều vẫn lớn nếu tin tức từ vùng Vịnh xấu đi.
Là nền kinh tế nhập khẩu ròng năng lượng và phụ thuộc nhập khẩu xăng dầu thành phẩm, Việt Nam hưởng lợi trực tiếp qua kênh giá năng lượng nhập khẩu khi dầu hạ nhiệt, giúp giảm áp lực lạm phát chi phí đẩy và dịu sức ép điều hành tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước.
Tuy nhiên, cảnh báo của ông Nagel hàm ý rằng mặt bằng giá dầu có thể duy trì cao hơn trước chiến tranh trong nhiều tháng, nên dư địa giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp sản xuất sẽ đến chậm và không trọn vẹn như mức giảm giá giao ngay gợi ý.
