Chuyển đổi xanh gia tăng lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp

Theo ghi nhận, phần lớn doanh nghiệp sản xuất công nghiệp đã triển khai một số hoạt động tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn còn thụ động, chủ yếu do yêu cầu từ khách hàng hoặc cơ quan quản lý.

Gia tăng lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp

Qua khảo sát của các cơ quan chức năng, các doanh nghiệp vẫn còn thiếu chiến lược chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Nhiều tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến giảm CO2 và phát triển bền vững chưa được phổ biến rộng rãi, ngoại trừ một số ít doanh nghiệp trong ngành dệt may, chế biến hải sản, gỗ... được đối tác nhập khẩu yêu cầu thực hiện. Còn lại đa số vẫn chưa nắm rõ yêu cầu và lộ trình.

Theo đánh giá, nhận thức của các doanh nghiệp về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới chuyển đổi xanh chưa đầy đủ, còn có sự khác biệt lớn giữa các nhóm doanh nghiệp. Trong đó, các doanh nghiệp sử dụng năng lượng trọng điểm có hiểu biết và nhận thức về tiết kiệm nguyên liệu, kiểm kê khí nhà kính cao hơn so với doanh nghiệp sử dụng năng lượng quy mô nhỏ.

Các doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm sang các nước EU, có kinh nghiệm và hiểu biết về các quy định đối với môi trường, rác thải… tốt hơn do phải thực hiện các yêu cầu của đơn vị nhập khẩu… Tương tự, doanh nghiệp sản xuất thuộc các ngành khác nhau cũng có sự hiểu biết và nhu cầu khác nhau về tiết kiệm nguyên liệu, giảm phát thải khí nhà kính, chuyển đổi xanh, bền vững… để đáp ứng với các quy định của Chính phủ và các khách hàng quốc tế.

Bà Nguyễn Hồng Loan - Giám đốc điều hành Công ty TNHH Kiến tạo Khí hậu xanh cho rằng chuyển đổi xanh không chỉ là giải pháp giảm thiểu phát thải mà còn là nền tảng tăng trưởng dài hạn, giúp doanh nghiệp cải thiện uy tín và tiếp cận vốn đầu tư xanh. Theo bà Loan, nếu doanh nghiệp chậm chuyển đổi sẽ dẫn đến việc tăng chi phí tuân thủ khi các quy định mang tính bắt buộc đi vào hoạt động. Cùng với đó là rủi ro mất thị trường đối với các quốc gia có yêu cầu chặt chẽ về bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu

“Chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí bằng cách tiết kiệm năng lượng, nguyên liệu và xử lý chất thải hiệu quả. Đồng thời, doanh nghiệp có thể gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu bằng cách đáp ứng yêu cầu phát thải và ESG, từ đó mở rộng thị trường và tăng cường cạnh tranh”, bà Loan nói về cơ hội của doanh nghiệp khi triển khai chuyển đổi xanh.

Cũng theo vị này, việc chuyển đổi sẽ giúp thu hút vốn đầu tư và tài chính xanh, vay ưu đãi và trái phiếu xanh thông qua việc thực hiện các chương trình và dự án bền vững. Đặc biệt, các đơn vị có thể tham gia thị trường các-bon trong nước và quốc tế, từ đó thu hút được tài chính tăng thêm từ thị trường các-bon.

Tháo gỡ các “rào cản”

Bên cạnh những cơ hội được mở ra, các doanh nghiệp vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức khi thực hiện chuyển đổi xanh. Cụ thể, chi phí đầu tư ban đầu cho chuyển đổi xanh có thể cao, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

Cùng với đó, “rào cản” thông tin và thiếu nhân lực chuyên môn xanh cũng là những yếu tố cản trở quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, các doanh nghiệp còn gặp khó khăn do thiếu kiến thức kỹ thuật, công cụ kiểm kê và đo lường phát thải, thiếu lộ trình và hỗ trợ từ chính sách...

Theo bà Nguyễn Hồng Loan, doanh nghiệp cần sớm hiểu rõ chuyển đổi xanh là xu thế tất yếu, tránh bị động trước các yêu cầu pháp lý và thị trường ngày càng khắt khe về phát thải và bền vững. Vì vậy, cần xây dựng chiến lược chuyển đổi xanh rõ ràng, có lộ trình cụ thể, gắn chuyển đổi xanh vào chiến lược kinh doanh trung - dài hạn.

Trong đó, có thể ưu tiên các giải pháp dễ thực hiện như tiết kiệm năng lượng, phân loại rác, cải tiến quy trình nhằm tạo đà và giảm rào cản ban đầu. Tiếp đến, chủ động tiếp cận các chính sách ưu đãi, quỹ tín dụng xanh, chương trình hỗ trợ kỹ thuật và mạng lưới chuyên gia để giảm chi phí và rủi ro chuyển đổi.

“Cùng với đó là tăng cường đào tạo nhân sự, áp dụng công cụ đo lường phát thải, và xây dựng hệ thống quản trị ESG phù hợp với đặc thù doanh nghiệp. Gắn các giá trị bền vững vào hoạt động thường nhật, truyền cảm hứng cho nhân viên và khuyến khích hành vi thân thiện với môi trường; Tham gia liên minh doanh nghiệp xanh, học hỏi điển hình tốt và cùng đối tác, khách hàng thúc đẩy sáng kiến bền vững trong chuỗi giá trị”, bà Loan khuyến nghị.

Ông Mai Văn Huyên - Chuyên gia tư vấn Dự án Hỗ trợ doanh nghiệp Miền Trung thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh cho rằng hầu hết doanh nghiệp đều có sự quan tâm đến tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, chuyển đổi xanh nhưng mức độ khác nhau. Cụ thể, các doanh nghiệp sử dụng năng lượng trọng điểm phần lớn rất quan tâm; Doanh nghiệp vừa và nhỏ đa số quan tâm “vừa phải”; Doanh nghiệp siêu nhỏ, chi phí năng lượng thấp đa số không quan tâm.

Theo ông Huyên, mục tiêu đầu tư thực hiện giảm phát thải, chuyển đổi xanh đa số là nhằm đáp ứng yêu cầu và quy định của khách hàng, cơ quan nhà nước. Trong khi đó, các doanh nghiệp đầu tư thực hiện tiết kiệm năng lượng đều có đa mục tiêu, bao gồm giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải CO2, tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm, thực hiện quy định của nhà nước…

“Trong đó, ưu tiên lớn nhất của các doanh nghiệp là nhằm giảm chi phí sản xuất. Ghi nhận có gần 50% doanh nghiệp đánh giá rằng giảm phát thải, chuyển đổi xanh là cần thiết và rất cần thiết; Có 61% doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư cho các giải pháp trong thời gian tới...”, ông Huyên cho biết.

Về các giải pháp, ông Huyên đề xuất các doanh nghiệp cần tối ưu hóa năng lượng – sử dụng năng lượng sạch, lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái, hoặc mua điện từ nguồn năng lượng tái tạo. Cùng với đó, các doanh nghiệp có thể sử dụng thiết bị tiết kiệm điện, hiệu suất cao; Thực hiện mô hình quản lý năng lượng; Tối ưu quy trình sản xuất để giảm tiêu hao năng lượng...

“Đồng thời, có thể thực hiện đo lường và quản lý phát thải carbon, tiến hành kiểm kê khí nhà kính, chuyển đổi mô hình sản xuất hướng đến mô hình kinh tế xanh. Đặc biệt là tái chế, tái sử dụng nước, vật liệu phụ phẩm, giảm chất thải tại nguồn, tối ưu hoá tài nguyên, ít nguyên liệu gây phát thải...”, ông Huyên nói.

Qua đánh giá, tiềm năng về chuyển đổi xanh còn khá cao trong cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, với những khó khăn về nhân sự, năng lực và tài chính nên đa số doanh nghiệp có dự kiến triển khai đều là những kế hoạch trung (3-5 năm) và dài hạn (trên 5 năm) vì còn chờ vào mức độ ổn định của thị trường.

Trong bối cảnh hiện tại, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường sống còn nếu doanh nghiệp muốn duy trì khả năng cạnh tranh lâu dài. Cùng với đó, việc chuyển đổi còn mở ra nhiều cơ hội như tiết kiệm chi phí vận hành, tiếp cận thị trường cao cấp, thu hút đầu tư xanh và nâng cao giá trị thương hiệu.