Chuyển đổi số tài chính phải đi cùng an toàn số, kiểm soát rủi ro, khai thác và bảo vệ dữ liệu, xây dựng nền tài chính hiện đại, thông minh, minh bạch.
Ông Nguyễn Minh Ngọc - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) nhấn mạnh tại hội thảo - triển lãm về tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 (VDF-2026) với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững”.
Theo lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, chuyển đổi số đã đi khá sâu vào các hoạt động cốt lõi của ngành tài chính. Dữ liệu số ngày càng được sử dụng nhiều hơn trong quản lý, giám sát và điều hành.
Tuy nhiên, với ngành có không gian rất rộng, trải dài ở nhiều lĩnh vực đều đòi hỏi nghiệp vụ sâu, hệ thống chuyên ngành hình thành qua nhiều năm đang ảnh hưởng đến mức độ chuyển đổi số giữa các lĩnh vực. Dữ liệu ở một số nơi vẫn phân mảnh, việc chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu chưa đồng bộ… Ông Nguyễn Minh Ngọc đơn cử: Một thông tin đã tồn tại trong hệ thống nhưng khi người dân/doanh nghiệp thực hiện một thủ tục khác vẫn phải nhập liệu lại, về kỹ thuật đúng là chúng ta đã số hóa, nhưng về trải nghiệm và quản trị lại chưa thật sự “số”.
Thực tế như vậy đòi hỏi ngành tài chính phải tiến thêm một bước, từ số hoá chuyển sang quản trị số trong giai đoạn tới. Trong đó, dữ liệu trở thành nguồn lực, kết nối và chia sẻ làm phương thức, AI và công nghệ số làm công cụ. Hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, mục tiêu 95% hay 99% mức độ hài lòng không chỉ là một con số. Mục tiêu này buộc chúng ta phải nhìn dịch vụ từ góc nhìn của người sử dụng, không chỉ từ góc nhìn của cơ quan cung cấp dịch vụ. Nhiệm vụ cần thực hiện không phải là làm nhiều hệ thống hơn mà là làm cho dữ liệu kết nối tốt hơn, quy trình thông minh hơn và quyết định nhanh hơn.
Nhưng, muốn làm được như vậy, ngành tài chính phải làm cho hệ thống chuyên ngành rất đa dạng có thể “nói chuyện” với nhau bằng tư duy mới. Mục tiêu hướng tới là vừa giữ được năng lực chuyên ngành vừa đặt các hệ thống đó trong một kiến trúc chung: có chuẩn dữ liệu, nền tảng chia sẻ, định danh, phân quyền và cơ chế quản trị thống nhất.
Để hệ sinh thái trên vận hành được, ông Nguyễn Minh Ngọc đề cập đến năm trụ cột cần được xây dựng. Đó là, dữ liệu - nguyên liệu của mọi hoạt động số; AI; nền tảng - kết nối; an toàn - bảo mật; con người và thể chế. Những trụ cột này không tách rời mà phải đi cùng nhau. Điều này cũng có nghĩa là chuyển đổi số không phải tập hợp các dự án riêng lẻ. Đó là một chương trình thay đổi có cùng kiến trúc và cùng đích đến.
Đích đến đó chính là lời giải câu hỏi: giá trị thực tế tạo ra là gì? Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số lấy đơn cử. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, Kế hoạch đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp chuyển đổi số, không chỉ ở khâu tuyên truyền mà hướng tới đánh giá mức độ chuyển đổi số, giới thiệu giải pháp và hỗ trợ ứng dụng công nghệ.
Trong thuế và hóa đơn điện tử, khi dữ liệu được hình thành có cấu trúc vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế, vừa có điều kiện nâng cao quản lý rủi ro và giảm thao tác thủ công. Trong hải quan, việc tăng kiểm tra dựa trên quản lý rủi ro cho phép tập trung nguồn lực vào trường hợp có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải, qua đó góp phần giảm thời gian thông quan.
Những giá trị trên cho thấy chuyển đổi số phải đi ra khỏi phạm vi “một dự án công nghệ thông tin”, được đo đếm thể hiện bằng rút ngắn thời gian thực thi, giảm chi phí, tái sử dụng dữ liệu và nâng cao chất lượng quyết định.
