Chỉ thị 09/CT-TTg của Chính phủ đã mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Nhưng nguy cơ đứng ngoài “cuộc chơi” vẫn hiện rõ.
Ngày 19/3/2026 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg, về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Theo đó, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu. Nghiên cứu các cơ chế, chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng xe điện; từng bước chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng và phương tiện công vụ sang sử dụng điện.
Theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp Hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA), Chỉ thị 09 của Chính phủ đã mở ra một cơ hội lớn cho ngành công nghiệp hỗ trợ. Doanh nghiệp Việt có thể tham gia vào cung cấp linh kiện cho xe điện, trong đó có các lĩnh vực mới như: hệ thống quản lý pin, linh kiện điện tử, phần mềm và vật liệu nhẹ. Đây chính là “không gian tăng trưởng” quan trọng nhất. Khi doanh nghiệp tham gia vào sản xuất linh kiện quan trọng này, giá trị tạo ra sẽ cao hơn rất nhiều. Đây là nền tảng để công nghiệp hỗ trợ đạt tăng trưởng cao.
Số liệu từ Cục Đăng kiểm Việt Nam cho thấy, năm 2025 sản lượng xe máy điện sản xuất trong nước đạt hơn 1 triệu chiếc, còn ô tô điện hơn 200.000 chiếc. Trong đó, các doanh nghiệp Việt tiên phong, không chỉ dẫn dắt về sản lượng, doanh số bán mà cả việc phát triển hệ sinh thái.
Xu hướng chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện dự báo sẽ tiếp tục tăng cao. Công ty VinFast, đặt mục tiêu bán hơn 1 triệu xe máy điện và gần 300.000 ô tô điện trong năm 2026. Nhiều hãng xe khác cũng đang nhập cuộc mạnh mẽ. Dự báo tốc độ tăng trưởng với ô tô điện tại Việt Nam sẽ đạt mức bình quân khoảng 50%/năm, còn với xe máy đạt trên 150%/năm từ nay tới 2030.
Ngân hàng Thế giới dự báo, giai đoạn từ nay đến năm 2035, Việt Nam sẽ tiêu thụ khoảng 32 triệu xe máy và 9,6 triệu ô tô, còn giai đoạn từ 2035-2050 sẽ tiêu thụ 9,6 triệu xe máy và gần 54 triệu ô tô. Trong đó, xe điện sẽ ngày càng phổ biến và chiếm số lượng lớn.
Với ngành ô tô, Bộ Công Thương đã xây dựng dự thảo “Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, với các mục tiêu cụ thể về phát triển sản xuất và công nghiệp hỗ trợ. Tỷ lệ nội địa hóa được nâng lên mạnh mẽ. Đến năm 2030 đạt khoảng 55–60% và tăng lên 80–85% vào năm 2045.
Theo ông Nguyễn Vân, cơ hội hoàn toàn khả thi nếu tận dụng tốt các điều kiện hiện có, kết hợp với các chính sách hiệu quả, Việt Nam có thể trở thành “công xưởng” sản xuất xe điện tại khu vực Đông Nam Á, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn xuất khẩu.
“Tuy nhiên, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn. Khoảng cách về công nghệ và năng lực quản trị của doanh nghiệp trong nước vẫn kém xa so với tiêu chuẩn toàn cầu. Dù các chính sách hỗ trợ về vốn, đất đai, thuế… đã được ban hành, nhưng độ trễ trong triển khai vẫn là rào cản khiến doanh nghiệp chưa tiếp cận được. Cùng với đó là khó ký kết được những đơn hàng lớn. Khó khăn của doanh nghiệp hiện tập trung vào ba điểm chính là vốn, công nghệ và đầu ra. Nếu không giải quyết kịp thời, doanh nghiệp trong nước có nguy cơ tiếp tục đứng ngoài ‘cuộc chơi’ ngay trên ‘sân nhà’”, ông Vân cho biết thêm.
Theo Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI), công nghiệp hỗ trợ nội địa dù đã có những chuyển biến tích cực thời gian gần đây, vẫn chưa đủ mạnh, chưa thể tạo ra chuỗi cung ứng hùng hậu. Điều cần thiết nhất là phải hỗ trợ các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng xe điện chuyển đổi toàn diện, từ mục đích đến quy trình và con người. Các chính sách hỗ trợ tín dụng, đất đai, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, quản trị… đi vào triển khai phải thiết thực và hiệu quả. Nhà nước, các Hiệp hội ngành nghề phải kết nối và đồng hành với doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẵn sàng chia sẻ cơ hội và tiêu chuẩn kỹ thuật cho nhau. Tất cả phải phối hợp hành động ăn khớp, nhịp nhàng mới có thể tạo dựng được hệ sinh thái lớn mạnh cho ngành xe điện.
