Mua lại doanh nghiệp nhỏ tại Nhật giúp Việt Nam sở hữu công nghệ bảo quản và chế biến thực phẩm để vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe.
Thực trạng doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản hiện nay mở ra cơ hội thâu tóm công nghệ chưa từng có cho các nhà đầu tư Việt Nam. Theo ông Vũ Cường, Tham tán Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tại Nhật Bản, rất nhiều doanh nghiệp tại đây đang rơi vào tình trạng thiếu người kế thừa và có nhu cầu bán lại. Đây là các đơn vị sở hữu những bí quyết kỹ thuật lâu đời nhưng đang đứng trước nguy cơ đóng cửa vì khoảng trống nhân sự quản lý.
Ông Vũ Cường khẳng định: “Doanh nghiệp chúng ta hiện nay hoàn toàn có khả năng chúng ta có thể mua lại những công nghệ của doanh nghiệp của Nhật”. Thay vì đầu tư nghiên cứu từ con số không, hình thức tiếp nhận và chuyển giao công nghệ thông qua mua bán doanh nghiệp (M&A) được xem là chiến lược tiếp cận chủ đạo để rút ngắn thời gian làm chủ chuỗi giá trị. Việc thâu tóm này cho phép doanh nghiệp Việt sở hữu ngay lập tức cả dây chuyền thiết bị, quy trình vận hành và đội ngũ kỹ thuật lành nghề của nước sở tại.
Nhu cầu chủ động công nghệ trở nên cấp thiết khi hạ tầng nông nghiệp Việt Nam đang có những thách thức lớn. Ông Vũ Cường nhận định Việt Nam yếu nhất ở khâu chất lượng và logistics, đặc biệt là hệ thống kho lạnh để duy trì tiêu chuẩn nông sản khi đến tay người tiêu dùng. Trong khi đó, Nhật Bản đang nắm giữ những công nghệ lạnh hàng đầu thế giới như lạnh CA hay lạnh nano, cùng các kỹ thuật bảo quản và sản xuất giống tiên tiến.
Sức ép từ các quy định kỹ thuật tại thị trường này đang gia tăng với tốc độ dồn dập. Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, Nhật Bản đã có 52 cập nhật về quy định SPS (vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật), liên tục thay đổi các yêu cầu về dư lượng tối đa. Nếu không sở hữu công nghệ xử lý tương ứng, nông sản Việt sẽ khó đáp ứng danh mục phụ gia và dung môi khắt khe. Điển hình như quy định về dung môi trong mì tươi chỉ được phép ở mức 2%, trong khi các thực phẩm khác là 0,6%.
Sở hữu công nghệ thông qua M&A còn giúp doanh nghiệp lách qua các lệnh cấm nhập khẩu hàng tươi sống. Hiện tại, Nhật Bản cấm nhập khẩu gia cầm từ các nước có dịch cúm, khiến thịt tươi hoặc thịt đông lạnh không thể thông quan. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ chế biến nhiệt đã giúp Việt Nam mở cửa được mặt hàng gia cầm vào thị trường này. Bên cạnh đó, các công nghệ cao cấp như chỉnh sửa gen giúp cắt ghép các mắt xích gen cụ thể để đáp ứng nhu cầu thị trường mà vẫn đảm bảo an toàn sức khỏe hơn so với sản phẩm biến đổi gen truyền thống. Ngay cả vật liệu đóng gói như pallet gỗ cũng phải tuân thủ việc gia nhiệt lõi tối thiểu 56 độ C trong 30 phút hoặc xông trùng methyl bromide và phải có dấu chứng nhận IPPC.
Dư địa thị trường Nhật Bản hiện rất lớn nhưng hàng Việt vẫn đang ở thế yếu về thị phần. Năm 2024, Nhật Bản nhập siêu tới 12.000 tỷ Yên nông lâm thủy sản, với tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 13.000 tỷ Yên trong khi xuất khẩu chỉ ở mức 1.400 tỷ Yên. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 4,7% tỷ trọng nhập khẩu của Nhật Bản.
Điểm bất thường nằm ở sự hiện diện của hàng Việt tại các hệ thống bán lẻ. Mặc dù thực phẩm chiếm tới 70% doanh thu của hệ thống Aeon, nhưng hàng hóa Việt Nam chỉ chiếm tỷ trọng 24% trong danh mục các mặt hàng tương đương. Điều này cho thấy tiềm năng tại các kênh bán lẻ hiện đại là cực kỳ lớn nhưng năng lực cung ứng của doanh nghiệp Việt chưa tương xứng.
Thách thức lớn nhất khi thực hiện M&A tại Nhật là duy trì sự ổn định. Ông Vũ Cường nhấn mạnh người Nhật coi trọng sự tin cậy và không thích sự biến động, đặc biệt là về giá cả. Bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào trong bộ máy quản lý hoặc chiến lược kinh doanh sau khi mua lại doanh nghiệp đều có nguy cơ làm mất niềm tin của đối tác và người tiêu dùng bản địa.
Để thâm nhập thị trường bền vững, doanh nghiệp cần đa dạng hóa các hình thức chuyển giao công nghệ. Ngoài M&A, ông Vũ Cường khuyến nghị các đơn vị có thể tiếp nhận kỹ thuật qua hợp đồng tư vấn, mua thiết bị hoặc cử nhân sự đi đào tạo chuyên sâu. Việc thiết lập các liên kết sản xuất trực tiếp với doanh nghiệp Nhật Bản được xem là giải pháp then chốt để thấu hiểu văn hóa tiêu dùng và quy định sở tại.
Hệ thống tham tán mới cũng đóng vai trò cầu nối quan trọng. Ông Vũ Cường cho biết sẽ triển khai các gian trưng bày nông sản Việt Nam tại Nhật Bản để hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá thương hiệu thay vì chỉ mua bán đứt đoạn như hiện nay.
Kiến nghị cuối cùng dành cho các doanh nghiệp là chủ động tiếp cận qua các kênh đại diện sẵn có. Các tập đoàn lớn như Itochu, Sumitomo, Marubeni hay Aeon đều đã có văn phòng tại Việt Nam. Đây là những đầu mối quan trọng để doanh nghiệp tìm kiếm thông tin về các thương vụ M&A tiềm năng hoặc các cơ hội hợp tác cung ứng hàng hóa. Việc tận dụng các triển lãm lớn như Green Expo 2027 cũng là cơ hội để doanh nghiệp kể câu chuyện về sản phẩm xanh và công nghệ sạch của mình với người tiêu dùng Nhật.
