Kỳ vọng cơ cấu lại vốn Nhà nước giai đoạn 2026–2030 theo định hướng đang tiếp diễn "làn sóng" thứ 3 với những động lực sôi động mới.
Quyết định 40/2026/QĐ-TTg ngày 5/8/2026 của Chính phủ quy định về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp có vốn Nhà nước được ban hành đúng thời điểm thị trường chứng khoán chỉ còn hơn 1 tháng là chính thức nâng hạng từ cận biên lên mới nổi thứ cấp. Một thời kỳ thị trường vốn với các mục tiêu cải cách cao hơn, đi cùng là nâng số lượng lẫn chất lượng hàng hóa chứng khoán trên sàn niêm yết; rộng hơn là phát triển các khu vực kinh tế theo đúng hướng của các Nghị quyết về kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài... sẽ cùng hợp lực tạo động lực nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng cao.
Mới nhất, ngày 7/8/2026, Chính phủ đã ban hành Công điện số 52/CĐ-TTg, do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng tốc, quyết liệt hoàn thành kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026–2030. Mốc thời gian được ấn định mang tính "nước rút": Hoàn thành và phê duyệt toàn bộ kế hoạch trước ngày 31/8/2026. Hoạt động triển khai công tác cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã không còn chậm rãi, trì trệ hay "nhìn" không khí thị trường để thực thi. Mà ngược lại, đây cũng là hoạt động có ý nghĩa thúc đẩy, mở rộng không gian phát triển kinh tế và trực tiếp trở thành "làn sóng" mới trên thị trường vốn.
Theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên khoảng 40% GDP. Quy mô đầu tư công cũng được xác định sẽ tăng mạnh so với giai đoạn trước. Theo đó, nền kinh tế sẽ cần thêm những kênh huy động vốn hiệu quả bên cạnh tín dụng, đầu tư tư nhân và dòng vốn FDI.
Đối với các trụ cột tăng trưởng, tại báo cáo đặc biệt vừa công bố, Chứng khoán BIDV (BSC) cho rằng, hoạt động cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) có vai trò quan trọng, có thể nói đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ mới, khi nhiều yếu tố về chính sách, nhu cầu huy động vốn và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cùng hội tụ. Đặc biệt, khi Chính phủ nhấn mạnh kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tiên phong và dẫn dắt theo tinh thần Nghị quyết 79-NQq/TW
Động lực thúc đẩy cổ phần hóa và thoái vốn từ góc nhìn vĩ mô đến từ việc mục tiêu chi ngân sách và giải ngân đầu tư công cao hơn nhiều lần so với giai đoạn trước
Mặt khác, điều này sẽ giúp tái định hình lại danh mục đầu tư theo hướng Nhà nước có thể rút khỏi các lĩnh vực mà khu vực tư nhân đang làm tốt hơn hoặc những ngành có mức độ cạnh tranh thấp như bán lẻ, tiêu dùng, xây lắp; Thay vào đó, tập trung nguồn lực (vốn, nhân sự, cơ chế) vào các ngành có xu hướng phát triển toàn cầu như năng lượng tái tạo, bán dẫn, hạ tầng số và an ninh quốc phòng; Kiến tạo lợi thế xuất khẩu mới thông qua việc làm chủ công nghệ lõi, từ đó tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đặc biệt trong bối cảnh môi trường kinh tế thế giới đang có nhiều bất ổn và biến động.
Trong 2 "làn sóng" cổ phần hóa, IPO và thoái vốn DNNN giai đoạn vừa qua, BSC xác định "làn sóng" đầu tiên diễn ra giai đoạn 2006-2009, gắn với quá trình Việt Nam gia nhập WTO và sự bùng nổ của thị trường chứng khoán, nổi bật với các thương vụ Vietcombank, Đạm Phú Mỹ, Sabeco hay Bảo Việt.
Ở "làn sóng" thứ 2, giai đoạn 2016-2018, khi môi trường vĩ mô thuận lợi, dòng vốn ngoại gia tăng và Việt Nam được FTSE đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng. Đây cũng là giai đoạn xuất hiện hàng loạt thương vụ IPO quy mô lớn như Vinhomes, Techcombank, Vincom Retail, PV Power, BSR, PVOIL hay Vietjet Air.
Giai đoạn trầm lắng kế tiếp đã diễn ra từ 2019 đến 2024 khi Luật Chứng khoán sửa đổi với điều kiện niêm yết chặt chẽ hơn, kết hợp với các đợt siết trái phiếu và đại dịch Covid-19, dẫn đến việc chỉ có 37 doanh nghiệp IPO với giá trị 6.567 tỷ đồng
BSC cho rằng "làn sóng" thứ ba có xu hướng quay trở lại trong giai đoạn 2025 đến 2027 với 8 doanh nghiệp mang về 57.346 tỷ đồng
"Sóng" này diễn ra sôi động nhất tại nhóm ngành chứng khoán và công nghệ với các đợt IPO khủng như Điện Máy Xanh 13.280 tỷ đồng, Chứng khoán VPBankS 12.712 tỷ đồng, Chứng khoán VPS 12.138 tỷ đồng, Chứng khoán TCBS 10.817 tỷ đồng, Chứng khoán LPBank 4.256 tỷ đồng, Hạ tầng GELEX 2.882 tỷ đồng, Viettronics VEC 2.562 tỷ đồng và Nông nghiệp Hòa Phát 1.257 tỷ đồng
Trong lịch sử, thương vụ Bộ Công Thương bán gần 54% vốn Sabeco cho ThaiBev cuối năm 2017 vẫn là thương vụ thoái vốn lớn nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam với giá trị gần 110.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 47% tổng giá trị thoái vốn DNNN từ năm 2005 đến nay. Ngoài ra còn có các thương vụ đáng chú ý tại Vinamilk, Vinaconex, hay Viettronics (VEC), theo dữ liệu của BSC.
Ở làn sóng thứ 3 vẫn đang diễn ra, BSC cho rằng có nhiều doanh nghiệp lớn có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao đang thu hút sự chú ý như ACV, GVR, BSR, MVN, PLX, BVH, POW, Vietcombank, BIDV, Viettel VGI, VEA, VGC, HT1, HVN... hay nhóm các doanh nghiệp do Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước SCIC đang quản lý trực tiếp...
Việt Nam là thị trường còn có tỷ trọng doanh nghiệp Nhà nước trên nằm trong nhóm lớn so với các thị trường khác ở khu vực châu Á. Đây cũng là cơ sở để kỳ vọng quá trình giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại các doanh nghiệp lớn sẽ tạo thêm dư địa cho dòng vốn mới tham gia thị trường trong thời gian tới.
"Việc đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn không chỉ giúp Nhà nước huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển mà còn góp phần gia tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), cải thiện thanh khoản và mở rộng dư địa tiếp cận của dòng vốn ngoại đối với nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn trên thị trường", BSC cho biết.
