Những sửa đổi, bổ sung đang tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn, mở rộng cơ chế cho nhà đầu tư và kỳ vọng thu hút mạnh nguồn lực xã hội vào phát triển hạ tầng đường sắt.
Văn bản hợp nhất, làm rõ những nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Đường sắt 2025 trên cơ sở điều chỉnh từ các luật liên quan như Luật Quy hoạch 2025, Luật Xây dựng 2025 và Luật Đầu tư 2025 vừa được ban hành.
Trong đó, Luật Quy hoạch và Luật Đầu tư có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, còn Luật Xây dựng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Sau khi hợp nhất, Luật Đường sắt 2025 vẫn giữ nguyên thời điểm có hiệu lực (ngày 1/1/2026), trong khi các nội dung sửa đổi, bổ sung sẽ được áp dụng theo thời gian hiệu lực tương ứng của từng luật liên quan.
Theo đại diện Cục Đường sắt Việt Nam, việc sửa đổi lần này không chỉ nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật mà còn tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong đầu tư phát triển đường sắt.
Cụ thể, nhiều cơ chế, chính sách trước đây chỉ áp dụng cho các dự án quan trọng quốc gia hoặc do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, nay đã được mở rộng phạm vi, áp dụng chung cho cả các tuyến đường sắt quốc gia và địa phương.
Thay đổi khác với dự án đầu tư ngoài ngân sách. Nếu trước đây, nhà đầu tư phải chuyển giao toàn bộ tài sản cho Nhà nước mà không được bồi hoàn sau khi kết thúc thời hạn dự án, thì quy định mới đã linh hoạt hơn.
Theo đó, nhà đầu tư có thể đề xuất gia hạn thời gian hoạt động; trong trường hợp không gia hạn, việc chuyển giao tài sản sẽ đi kèm cơ chế thanh toán theo quy định, góp phần tăng tính hấp dẫn và bảo đảm quyền lợi cho doanh nghiệp.
Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho lĩnh vực đường sắt, thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội và thúc đẩy phát triển hạ tầng theo hướng đồng bộ, hiện đại.
Chuyên gia nhận định, Luật Đường sắt 2025 với nhiều cơ chế, chính sách đột phá, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để huy động nguồn lực, rút ngắn thủ tục đầu tư, tăng cường minh bạch, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Đặc biệt, khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, kinh doanh và phát triển công nghiệp đường sắt"
Ông Hoàng Văn Triệu, chuyên gia Viện Nghiên cứu và Phát triển công nghệ đường sắt (TRDI), nhận định: "Luật Đường sắt 2025 cùng các chính sách huy động nguồn lực ngoài nhà nước đã trở thành cú hích mạnh mẽ, thu hút doanh nghiệp tư nhân đầu tư phát triển hạ tầng đường sắt."
Theo đó, quy hoạch đường sắt quốc gia đến năm 2050 dự kiến có 18 tuyến mới với tổng chiều dài hơn 3.900 km. Bên cạnh đó, các địa phương cũng xây dựng mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn tại các địa phương.
"Các mạng lưới này mở ra thị trường rộng lớn cho doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng, phương tiện, vận tải, sản xuất thiết bị, công nghiệp đường sắt. Nhà nước cần sớm cụ thể hóa chính sách bằng các văn bản chi tiết để có thể triển khai trong thực tế, qua đó thu hút đầu tư và biến chính sách thành hành động", ông Triệu nhấn mạnh.
Đặc biệt các doanh nghiệp kỳ vọng, Luật Đường sắt 2025 đã thể chế hóa các cơ chế, chính sách này vào trong Luật, đồng thời dành riêng một mục "Đầu tư phát triển công nghiệp đường sắt", giúp doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này được hưởng các chính sách ưu đãi.
Theo Cục Đường sắt Việt Nam, do đầu tư phát triển công nghiệp đường sắt đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, vì vậy các quy định này sẽ đảm bảo thị trường đầu ra cho các doanh nghiệp đi tiên phong yên tâm trong việc đầu tư phát triển công nghiệp đường sắt trong nước.
"Ngoài ra, các doanh nghiệp cơ khí có cơ hội tham gia vào thị trường công nghiệp đường sắt với quy mô lên đến 12 tỷ USD là động lực quan trọng để các doanh nghiệp cơ khí trong nước phát triển; là tiền đề để các doanh nghiệp này có cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu", đại diện Cục Đường sắt Việt Nam thông tin.
