Moody's vừa cảnh báo chi tiêu AI khổng lồ đang bào mòn dòng tiền, tăng gánh nợ Big Tech và khiến thị trường phải đánh giá lại cuộc đua hạ tầng AI.
Ngày 23/7, Moody's Ratings công bố báo cáo cảnh báo rằng làn sóng chi tiêu cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) của các hãng vận hành trung tâm dữ liệu quy mô lớn, gọi là hyperscaler, đang làm suy giảm dòng tiền tự do và gây áp lực lên chất lượng tín dụng.
Sáu công ty trong phạm vi theo dõi của Moody's gồm Microsoft, Amazon, Alphabet, Meta, Oracle và CoreWeave. Hãng xếp hạng dự báo tổng chi tiêu vốn của nhóm này đạt khoảng 785 tỷ USD trong năm 2026, và tiến tới ngưỡng một nghìn tỷ USD vào năm 2027.
Quy mô nợ đi kèm là điều khiến báo cáo đáng chú ý. Theo Moody's, nợ trực tiếp của sáu hãng đã lên khoảng 460 tỷ USD, trong khi các cam kết thuê trung tâm dữ liệu ngoài bảng cân đối kế toán phình lên tới khoảng 1,2 nghìn tỷ USD. Để tài trợ cho cuộc mở rộng này, các tập đoàn công nghệ ngày càng dựa vào thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tín dụng tư nhân và chứng khoán hóa tài sản, chấm dứt thời kỳ tăng trưởng bằng tiền mặt thuần túy.
Điểm cốt lõi trong phân tích của Moody's là sự đảo chiều của một công thức đã tồn tại nhiều thập kỷ tại Thung lũng Silicon.
Phần mềm gần như không tốn chi phí để nhân bản, nhờ đó tạo ra biên lợi nhuận dày và bảng cân đối vững chắc. Đó từng là các yếu tố đưa các công ty này trở thành những doanh nghiệp giá trị nhất thế giới.
Tuy nhiên, đầu tư AI tạo sinh vận hành theo logic ngược lại. Nó đòi hỏi một dấu chân vật lý khổng lồ, gồm các nhà kho chật cứng máy chủ đắt đỏ, tiêu tốn nhiều điện năng, và những con chip đồ họa có giá cao. Nói cách khác, các công ty phần mềm đang buộc phải mang gánh nặng chi phí cố định của một doanh nghiệp công nghiệp nặng.
Moody's phân hóa mức độ rủi ro trong nhóm. Oracle và CoreWeave chịu áp lực xếp hạng tín nhiệm tức thời nhất, trong khi bốn hãng lớn nhất vẫn giữ được một trong những bảng cân đối mạnh nhất thế giới. Hãng cũng cảnh báo về một hệ sinh thái khép kín, nơi các tập đoàn lớn đầu tư vào những phòng thí nghiệm AI, và chính các phòng này lại chi mạnh cho dịch vụ đám mây của họ, tạo ra rủi ro tập trung khi dòng tiền chảy vòng trong một nhóm hẹp.
Thị trường đã phản ứng trước cả báo cáo. Tuần trước, cổ phiếu Alphabet giảm khoảng 7% sau khi công bố quý có dòng tiền tự do âm lần đầu kể từ khi niêm yết năm 2004, dù doanh thu mảng đám mây tăng 82%. Nhà đầu tư không còn lạc quan cho chi tiêu vốn như một chỉ dấu tăng trưởng, mà bắt đầu nghi ngờ khả năng sinh lời từ khoản chi đó.
Đằng sau các con số tài chính là một cuộc khủng hoảng chi phí xây dựng - yếu tố có ý nghĩa nhất với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo số liệu tổng hợp, chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu làm mát bằng chất lỏng đã lên khoảng 12,8 triệu USD cho mỗi megawatt công suất, tăng 34% so với năm 2024. Nguyên nhân là tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng dây đồng và tồn đọng đơn hàng máy biến áp, hai đầu vào thiết yếu cho hạ tầng điện của trung tâm dữ liệu.
Bên cạnh đó, thời gian hoàn thành một trung tâm dữ liệu đã kéo dài từ khoảng 18 tháng lên hơn 32 tháng, do vướng thủ tục môi trường và tranh chấp đấu nối lưới điện tại các trung tâm dữ liệu lớn ở Virginia, Texas và Ireland. Vốn bị chôn trong các dự án chưa tạo ra doanh thu càng lâu thì áp lực lên dòng tiền càng lớn.
Chính điểm nghẽn vật lý này biến câu chuyện tài chính thành câu chuyện của ngành sản xuất và cung ứng. Nhu cầu đồng, thiết bị điện, hệ thống làm mát và linh kiện lắp ráp đang tăng vọt, trong khi năng lực cung ứng chưa theo kịp.
Dù vậy, đây chỉ là đánh giá về rủi ro tín dụng thay vì dự báo về nhu cầu AI. Bản thân Moody's cũng ghi nhận bốn hãng lớn nhất vẫn có nền tảng tài chính vững.
Cuộc khủng hoảng chi phí ở phương Tây có thể mở ra dư địa cho Việt Nam. Theo báo cáo của Cushman & Wakefield, chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu tại Việt Nam trung bình khoảng 6,9 triệu USD mỗi megawatt, thuộc nhóm thấp nhất khu vực châu Á Thái Bình Dương, chỉ cao hơn Đài Loan (Trung Quốc). Con số này bằng khoảng một nửa mức chi phí đang leo thang tại Mỹ.
Làn sóng đầu tư trong nước cũng đang tăng tốc, với việc Viettel dự kiến triển khai 11 trung tâm dữ liệu tổng công suất hơn 350 MW, và một nhà cung ứng của Nvidia đã rót 700 triệu USD xây nhà máy tại Việt Nam.
Lợi thế chi phí, cùng vị trí trong chuỗi cung ứng linh kiện và lắp ráp, có thể giúp Việt Nam định vị ở phân khúc hạ tầng số chi phí tối ưu, ngay giữa lúc dòng vốn toàn cầu thận trọng hơn.
