Vòng gọi vốn đầu tiên của DeepSeek đưa tài sản ước tính của nhà sáng lập Liang Wenfeng lên 36 tỷ USD, vượt cả các nhà sáng lập Anthropic và OpenAI của Mỹ.
Liang Wenfeng, nhà sáng lập công ty trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc DeepSeek, đã trở thành người giàu nhất trong nhóm doanh nhân sáng lập các phòng thí nghiệm phát triển mô hình AI, sau khi giá trị tài sản của ông tăng hơn gấp đôi nhờ vòng huy động vốn mới nhất.
Theo Bloomberg Billionaires Index, tài sản ròng của ông Liang hiện được ước tính khoảng 36 tỷ USD, tăng từ 16,7 tỷ USD trước đó. Con số này đưa doanh nhân 41 tuổi vượt Dario Amodei, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Anthropic, và Greg Brockman, đồng sáng lập kiêm Chủ tịch OpenAI.
Mức tăng tài sản chủ yếu đến từ việc định giá DeepSeek được nâng từ khoảng 10 tỷ USD hồi tháng 4 lên hơn 50 tỷ USD sau vòng gọi vốn đầu tiên của công ty vào tháng 6. DeepSeek huy động hơn 7,4 tỷ USD, trở thành doanh nghiệp AI có giá trị cao nhất Trung Quốc.
Đây là bước ngoặt đáng chú ý đối với một công ty chỉ mới được thành lập năm 2023, ban đầu được tài trợ gần như hoàn toàn bởi quỹ đầu tư định lượng High-Flyer do ông Liang đồng sáng lập.
Không giống phần lớn các công ty khởi nghiệp công nghệ, DeepSeek đã phát triển trong nhiều năm mà không dựa vào vốn đầu tư mạo hiểm bên ngoài. High-Flyer sử dụng lợi nhuận từ hoạt động giao dịch định lượng để tài trợ cho nghiên cứu mô hình ngôn ngữ, mua chip và xây dựng hạ tầng điện toán.
Trong vòng gọi vốn mới nhất, ông Liang tiếp tục tự bỏ khoảng 3 tỷ USD, tương đương hơn 40% tổng số tiền huy động. Các nhà đầu tư khác gồm Tencent, CATL, JD.com, NetEase, IDG Capital và một quỹ đầu tư AI do Nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn.
Cấu trúc giao dịch cũng giúp Liang duy trì quyền kiểm soát chặt chẽ. Phần lớn vốn của nhà đầu tư tư nhân được chuyển vào một công ty hợp danh hữu hạn do ông quản lý. Các nhà đầu tư không có quyền biểu quyết và phải chấp nhận thời hạn nắm giữ tối thiểu 5 năm, theo Wall Street Journal.
Bloomberg ước tính ông Liang vẫn nắm phần lớn lợi ích kinh tế tại DeepSeek. Vì vậy, việc định giá công ty tăng lên hơn 50 tỷ USD lập tức làm tăng mạnh giá trị tài sản trên giấy tờ của ông.
Tuy nhiên, mức tài sản 36 tỷ USD không đồng nghĩa ông Liang có thể chuyển toàn bộ số tiền đó thành tiền mặt. DeepSeek chưa niêm yết, cổ phần không được giao dịch công khai và định giá hiện tại dựa trên một vòng huy động vốn có cấu trúc đặc biệt. Giá trị thực tế có thể thay đổi đáng kể nếu công ty gọi vốn tiếp, niêm yết hoặc kết quả kinh doanh không đạt kỳ vọng.
Sự gia tăng tài sản của ông Liang diễn ra trong lúc giới sáng lập AI tại Mỹ cũng nhanh chóng gia nhập hàng ngũ tỷ phú nhờ định giá doanh nghiệp tăng mạnh.
Greg Brockman hồi tháng 5 cho biết trước một tòa án liên bang Mỹ rằng cổ phần của ông tại OpenAI có giá trị gần 30 tỷ USD. OpenAI khi đó được định giá khoảng 852 tỷ USD sau một vòng huy động vốn lớn, dù công ty vẫn chưa niêm yết.
Dario Amodei và các đồng sáng lập Anthropic cũng chứng kiến tài sản tăng mạnh khi công ty huy động 65 tỷ USD trong vòng gọi vốn công bố cuối tháng 5. Giao dịch đưa định giá Anthropic lên gần 1.000 tỷ USD, theo Forbes. Tuy nhiên, do cổ phần được phân bổ cho 7 đồng sáng lập và nhiều nhà đầu tư lớn, tài sản cá nhân của Amodei vẫn thấp hơn ước tính dành cho Liang.
Sự so sánh này cho thấy định giá doanh nghiệp AI không hoàn toàn quyết định mức độ giàu có của người sáng lập. DeepSeek có giá trị thấp hơn nhiều so với OpenAI hoặc Anthropic, nhưng ông Liang nắm tỷ lệ sở hữu lớn hơn đáng kể do công ty ít phụ thuộc vào vốn bên ngoài trong giai đoạn đầu.
Mô hình này trái ngược với thông lệ tại Thung lũng Silicon, nơi các nhà sáng lập thường bị pha loãng cổ phần qua nhiều vòng gọi vốn. Một công ty có định giá hàng trăm tỷ USD vì thế chưa chắc tạo ra một nhà sáng lập giàu hơn người sở hữu phần lớn một doanh nghiệp nhỏ hơn.
Ông Liang sinh năm 1985 tại tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc và tốt nghiệp Đại học Chiết Giang, chuyên ngành kỹ thuật thông tin và truyền thông. Ông từng tập trung nghiên cứu cách sử dụng máy học trong giao dịch tài chính trước khi thành lập High-Flyer vào giữa thập niên 2010.
Quỹ đầu tư này xây dựng các hệ thống giao dịch định lượng dựa trên thuật toán và được cho là quản lý khoảng 8-10 tỷ USD tài sản. Trong quá trình mở rộng hoạt động, High-Flyer tích lũy một lượng lớn chip Nvidia A100 trước khi Mỹ tăng cường hạn chế xuất khẩu bộ xử lý tiên tiến sang Trung Quốc.
Liang thành lập DeepSeek với mục tiêu nghiên cứu AI tổng quát, thay vì phát triển ngay các sản phẩm thương mại. Công ty gây chú ý toàn cầu đầu năm 2025 khi công bố các mô hình có khả năng xử lý toán học và lập luận với chi phí được cho là thấp hơn đáng kể so với nhiều đối thủ Mỹ.
Các nghiên cứu kỹ thuật của DeepSeek tập trung vào kiến trúc hỗn hợp chuyên gia, nén bộ nhớ trong quá trình suy luận và chỉ kích hoạt một phần tham số cho mỗi tác vụ. Những lựa chọn này giúp giảm nhu cầu tính toán mà không cần thu nhỏ tổng quy mô mô hình.
DeepSeek hiện được cho là đang phát triển chip AI riêng dành cho suy luận, nhằm giảm phụ thuộc vào Nvidia và Huawei. Công ty đã tuyển dụng kỹ sư thiết kế chip và làm việc với các doanh nghiệp bán dẫn, song dự án vẫn ở giai đoạn ban đầu và chưa có bảo đảm sẽ thành công.
Trường hợp DeepSeek cho thấy một công ty AI có thể tạo lợi thế bằng thuật toán, dữ liệu và hiệu quả điện toán, thay vì chỉ chạy đua mua nhiều chip nhất. Đây cũng có thể là một hướng đáng tham khảo với Việt Nam, nơi dòng vốn dành cho doanh nghiệp AI còn rất nhỏ so với Mỹ và Trung Quốc. Vốn đầu tư vào các công ty AI trong nước tăng từ khoảng 10 triệu USD năm 2023 lên 80 triệu USD năm 2024, nhưng vẫn phân tán.
Với nền tảng hiện tại của Việt Nam, các chuyên gia trong ngành gợi ý cần ưu tiên mô hình tiếng Việt, dữ liệu chuyên ngành và ứng dụng tạo doanh thu, thay vì cố xây dựng ngay một mô hình nền tảng có quy mô tương đương các tập đoàn toàn cầu.
