Ngành nông nghiệp Việt Nam đang nhắm đến kim ngạch 100 tỷ USD vào 2030, có thể khả thi với sự hỗ trợ của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Nông sản Việt ngành càng tăng trưởng kim ngạch trong những năm qua, song vẫn tồn tại nhiều hạn chế lớn, trong đó, hầu hết sản phẩm chưa có truy xuất nguồn gốc rõ ràng...
Điều này dẫn đến nghi ngờ về an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Giá trị thương phẩm còn thấp vì chủ yếu xuất thô, dễ bị ép giá trên thị trường quốc tế. Ứng dụng công nghệ để số hóa toàn chuỗi giá trị từ hạt giống đến bàn ăn, giúp cung cấp thông tin minh bạch và quan trọng đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn sản phẩm nông sản, sẽ giúp sản phẩm nông nghiệp Việt Nam bước sang "trang" mới.
Với nhận định đó, ông Nguyễn Cảnh Thắng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghệ Exabyte, cho biết doanh nghiệp đã nghiên cứu ứng dụng công nghệ - ra mắt “Giải pháp truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ Blockchain” mang tên Agrichain.
Tại sự kiện ra mắt nền tảng ứng dụng công nghệ Blockchain truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp Việt đầu tiên của Việt Nam, sự kiên được tổ chức với sự đồng hành của Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP HCM (HCMC C4IR) và Tập đoàn Sunwah Vietnam, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) với tư cách đối tác tài chính chiến lược, góp phần tạo nền tảng hệ sinh thái các giải pháp tài chính và cơ chế huy động vốn từ khối ngân hàng, quỹ đầu tư với tầm nhìn triển khai giải pháp chuyển đổi số nông nghiệp trên toàn quốc, ông Nguyễn Cảnh Thắng cho biết, sự ra đời của Agrichain là kết quả của quá trình nghiên cứu nhằm giải quyết các bài toán cấp thiết về chi phí và quản trị dữ liệu trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.
Ông Thắng khẳng định, việc làm chủ hạ tầng công nghệ Blockchain Layer 1 là bước đi then chốt để đảm bảo tính tự chủ và bảo mật thông tin cho ngành nông nghiệp nội địa. Theo ông Thắng, giải pháp này không chỉ đơn thuần là một ứng dụng truy xuất nguồn gốc, mà còn là nỗ lực của doanh nghiệp trong việc cụ thể hóa các nhiệm vụ tại Quyết định số 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và tinh thần Nghị quyết 57 về thúc đẩy đổi mới sáng tạo quốc gia.
Đánh giá cao hướng đi của doanh nghiệp, ông Lê Viết Bình, Phó Chánh Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phụ trách phía Nam nhận định rằng việc Exabyte phát triển nền tảng Agrichain là bước đi hoàn toàn phù hợp với xu thế chuyển đổi số và các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Theo đó, dự án đã cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57 về thúc đẩy khoa học công nghệ làm động lực sản xuất hiện đại và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân gắn với các sản phẩm công nghệ chiến lược có tỷ lệ nội địa hóa cao. Khẳng định sự đồng hành của cơ quan quản lý, ông nhấn mạnh: “Việc ứng dụng Blockchain để minh bạch hóa chuỗi cung ứng không chỉ giúp củng cố niềm tin thị trường mà còn là nội dung trọng tâm mà Bộ đang thúc đẩy nhằm hiện đại hóa quy trình sản xuất, giúp nông sản Việt đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế.”
Việc ứng dụng nền tảng Agrichain và công nghệ Blockchain Layer 1 được đánh giá là lời giải cho bài toán truy xuất nguồn gốc đang còn bỏ ngỏ. Khác với các hệ thống tập trung dễ bị can thiệp, nền tảng của Exabyte cho phép chuẩn hóa dữ liệu nông sản thông qua mã QR và Blockchain, giúp kết nối toàn bộ chuỗi giá trị nông sản - từ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp cung ứng, chế biến, phân phối đến người tiêu dùng - mà vẫn đảm bảo được tính minh bạch, hiệu quả, bền vững. Bằng cách minh bạch hóa chuỗi giá trị qua công nghệ, dự án trực tiếp giải quyết bài toán tiếp cận nguồn vốn và mở rộng đầu ra cho nông nghiệp số, tạo ra cơ sở để cải thiện chất lượng nông sản và tối ưu hóa lợi nhuận cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, hệ thống lưu trữ dữ liệu tập trung giúp các bên liên quan dễ dàng truy xuất thông tin từ nguồn gốc hạt giống, quy trình chăm sóc cho đến các giai đoạn thu hoạch, chế biến và vận chuyển, từ đó chuẩn hóa niềm tin vào nông sản Việt trên toàn thị trường, đáp ứng các tiêu chuẩn nhập khẩu khắt khe của những thị trường khó tính như châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản.
Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghệ Exabyte, một trong những giải pháp then chốt của nền tảng Agrichain chính là chiến lược "bình dân hóa" hệ thống phân loại chất lượng nông sản (grading) theo tiêu chuẩn quốc tế ngay tại vùng trồng. Hiện nay, phần lớn nông sản Việt vẫn đang được giao dịch theo hình thức "hàng loại" chung chung, khiến giá trị bị cào bằng và thu nhập của nông dân thấp hơn tiềm năng thực tế. Nền tảng Agrichain giải quyết bài toán này bằng cách áp dụng quy trình phân loại tự động dựa trên các tiêu chí khắt khe như kích cỡ, độ ngọt, độ tươi và dư lượng kiểm soát. Việc minh bạch hóa chất lượng từ đầu nguồn giúp giá trị sản phẩm có thể tăng từ 20% đến 50%.
Thông qua cơ chế này, Agrichain không chỉ hỗ trợ nông dân dễ dàng đạt được các chứng nhận uy tín như VietGAP, GlobalGAP hay Organic mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng thương hiệu mạnh dựa trên dữ liệu thật. Đây chính là bước chuyển mình chiến lược từ "xuất thô" sang "xuất tinh", giúp nông sản Việt thâm nhập sâu vào phân khúc thị trường cao cấp và đảm bảo giá trị thương phẩm bền vững.
Về mặt tác động kinh tế, Agrichain định hướng xây dựng một hệ sinh thái chia sẻ giá trị thông qua mô hình phân chia doanh thu (revenue-sharing) công bằng cho mọi thành phần tham gia vào chuỗi cung ứng. Về mặt tác động trực tiếp, dự án được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá khi giúp tăng thu nhập cho người nông dân nhờ việc cắt giảm các tầng lớp trung gian và giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch, đồng thời giảm chi phí đầu vào từ 30-40% nhờ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo thời tiết, phát hiện sâu bệnh sớm và tối ưu hóa quy trình nuôi trồng. Thông qua các chứng nhận minh bạch và hệ thống dự báo thị trường chính xác, nhà nông không chỉ bán được sản phẩm với giá trị cao hơn mà còn từng bước loại bỏ tình trạng "được mùa mất giá" - vốn là bài toán nan giải trong nhiều năm qua - và thúc đẩy nền nông nghiệp xanh đáp ứng tiêu chuẩn “Net Zero” và “Sustainable Agriculture” mà thế giới đang đòi hỏi.
Điểm mạnh của mô hình kinh tế này còn thể hiện ở khả năng tối ưu hóa lợi ích đa tầng. Trong khi các nhà khoa học và viện nghiên cứu có thể tiếp cận kho dữ liệu lớn (Big Data) để cải tiến giống và quy trình canh tác, thì các doanh nghiệp kinh doanh lại có được nguồn hàng ổn định để xây dựng thương hiệu trên trường quốc tế. Ở góc độ vĩ mô, Agrichain cung cấp dữ liệu thực tế giúp các nhà hoạch định chính sách dự báo chính xác nhu cầu thị trường, tránh tình trạng mất cân đối cung- cầu. Việc minh bạch hóa dữ liệu toàn diện không chỉ nâng cao vị thế nông sản Việt mà còn trở thành đòn bẩy chiến lược để thu hút các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và nguồn vốn tín dụng vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, tạo động lực mạnh mẽ cho sự tăng trưởng bền vững của nền kinh tế số quốc gia.
Bên cạnh những con số về tài chính, dự án còn mang lại những giá trị kết nối xã hội bằng cách thiết lập một nền tảng cộng đồng nông nghiệp số giúp tối ưu hóa sự tương tác giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng. Các hộ nông dân có thể trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm canh tác và phối hợp trong khâu tiêu thụ, giúp giảm thiểu rủi ro từ sự biến động của thị trường. Đồng thời, sự kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp và các viện nghiên cứu trên hệ thống cho phép các tiến bộ khoa học được chuyển giao và ứng dụng nhanh chóng vào thực tiễn sản xuất. Ở góc độ tiêu dùng, nền tảng cung cấp dữ liệu minh bạch để khách hàng thực hiện quyền giám sát nguồn gốc, từ đó tạo lập thói quen ủng hộ nông sản nội địa dựa trên các chứng chỉ chất lượng có độ uy tín cao. Sự phối hợp chặt chẽ này hình thành nên một hệ sinh thái khép kín, nơi lợi ích của nhà nông, nhà khoa học, doanh nghiệp và người tiêu dùng được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.
Ông Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh rằng Agrichain không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật, mà là lời giải cho tương lai của nông sản Việt trên hành trình vươn tầm quốc tế. "Nền tảng truy xuất nguồn gốc không chỉ là một giải pháp kỹ thuật mà chính là tương lai của nông nghiệp Việt Nam: minh bạch, giá trị cao, thu nhập ổn định và phát triển bền vững”, ông khẳng định. Đồng thời, ông cũng đưa ra lời kêu gọi đồng hành nhằm lan tỏa giá trị của Agrichain vào thực tiễn thông qua sự phối hợp chặt chẽ từ "bốn nhà": Nhà nước trong việc xây dựng khung chính sách hỗ trợ và tích hợp giải pháp vào chương trình nông nghiệp số quốc gia; Nhà trường và các viện nghiên cứu trong việc đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ; các hộ nông dân trong việc chủ động tham gia thử nghiệm; và các doanh nghiệp công nghệ, nhà đầu tư trong việc cùng phát triển, mở rộng thị trường.
Từ góc nhìn của một đơn vị chuyên trách về hợp tác quốc tế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ông Phạm Phú Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP.HCM (HCMC C4IR), đã nhấn mạnh khát vọng đưa nông sản Việt Nam vươn tầm thế giới, không chỉ dừng lại ở vị thế của một cường quốc xuất khẩu mà phải hướng tới sự phát triển bền vững và trở thành một 'thương hiệu đáng tin cậy toàn cầu'. Bên cạnh đó, ông cho biết công nghệ 4.0 như Blockchain không chỉ đơn thuần là công cụ lưu trữ thông tin, mà từ thông tin đó sẽ chuyển hóa thành những giá trị phân tích, giá trị dự báo, giá trị tham mưu để cải thiện các chính sách của Thành phố. Đặc biệt, đại diện C4IR bày tỏ sự trân trọng sâu sắc khi doanh nghiệp dũng cảm chọn nông nghiệp làm điểm xuất phát, tạo ra một sản phẩm “Make in Vietnam, cho thị trường Việt Nam, cho người nông dân Việt Nam”.
Năm 2025 ghi nhận một dấu ấn lịch sử của nông sản Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản chính thức chạm mốc kỷ lục 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm trước đó. Trong đó, vị thế của nông nghiệp Việt Nam trên bản đồ thế giới ngày càng được khẳng định với những con số ấn tượng từ các mặt hàng chủ lực như cà phê (8,6 tỷ USD), rau quả (8,56 tỷ USD) và gạo (4,1 tỷ USD). Hai tháng đầu năm, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ 2025.
Tăng trưởng và cơ hội của thị trường đi cùng với yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng - truy xuất - phát triển xanh ngày càng cao. Trước đó, tháng 12/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin sản phẩm và hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát, truy vết hàng hóa. Giai đoạn đầu, hệ thống thí điểm với trái sầu riêng. Từ 1/7, mở rộng thêm các nông sản thiết yếu. Đến 1/7/2027, toàn bộ nông sản (trong nước, xuất khẩu) sẽ được truy xuất qua hệ thống này và thí điểm hàng nhập khẩu.
Theo ông Lê Viết Bình, ngành cà phê đã tiên phong số hóa nguồn gốc xuất xứ, củng cố uy tín trên thị trường quốc tế. Nhờ đó, năm 2025, xuất khẩu cà phê lập kỷ lục mới, kim ngạch hơn 8,92 tỷ USD, tăng 58,8% so với 2024.
