Đà Nẵng đang chuyển từ trồng sâm sang kiến tạo ngành công nghiệp dược liệu và hợp tác quốc tế trở thành công cụ thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ và đưa doanh nghiệp Việt bước vào chuỗi giá trị dược liệu toàn cầu.
Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh – Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu” do UBND TP Đà Nẵng phối hợp với Viện Dược liệu (Bộ Y tế) tổ chức hôm 2/8 thu hút hơn 200 đại biểu, trong đó có trên 60 chuyên gia đến từ Hàn Quốc và Trung Quốc – hai quốc gia dẫn đầu châu Á về công nghiệp nhân sâm.
Chính quyền TP Đà Nẵng kỳ vọng xây dựng một ngành công nghiệp dược liệu có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế từ sâm Ngọc Linh, mà hơn nửa thế kỷ kể từ ngày phát hiện loài sâm đặc hữu quý hiếm này chỉ loanh quanh bán thô hoặc ngâm rượu dành cho giới nhiều tiền.
Giá trị của một nền kinh tế không còn được đo bằng lượng tài nguyên sở hữu, mà bằng khả năng biến tài nguyên thành sản phẩm, thương hiệu và lợi nhuận. Sâm Ngọc Linh không chỉ là một loài dược liệu quý hiếm, đối với Đà Nẵng, đây là điểm khởi đầu của một chiến lược công nghiệp mới.
Trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và Đề án phát triển trung tâm công nghiệp dược liệu với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực. Bước đi của Đà Nẵng cho thấy một sự chuyển động rõ ràng từ lợi thế tự nhiên sang chiến lược công nghiệp hóa.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, Đà Nẵng sở hữu không gian phát triển trải dài từ biển, đồng bằng đến miền núi. Khu vực phía tây thành phố trở thành vùng chiến lược cho phát triển dược liệu, nơi hội tụ những điều kiện sinh thái đặc biệt phù hợp với sâm Ngọc Linh và nhiều loài dược liệu quý hiếm.
Theo Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Hồ Quang Bửu, sâm Ngọc Linh phân bố ở độ cao từ 1.500–2.100 m và chứa tới 87 hợp chất saponin, trong đó có nhiều hoạt chất đặc trưng không tìm thấy ở các loại sâm khác. Đây là nền tảng khoa học để phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao như dược phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm và chế phẩm sinh học.
Đáng chú ý hơn, Đà Nẵng còn sở hữu trên 800 loài dược liệu phân bố chủ yếu tại khu vực miền núi. Nếu được quy hoạch đồng bộ, nguồn tài nguyên này có thể hình thành một hệ sinh thái dược liệu hiện đại, kết nối từ nghiên cứu giống, trồng trọt công nghệ cao, chế biến sâu đến xuất khẩu.
Tuy nhiên, lợi thế tài nguyên chưa bao giờ tự động tạo ra lợi thế cạnh tranh. Nhiều sản phẩm đặc hữu của Việt Nam có giá trị sinh học rất cao nhưng giá trị kinh tế vẫn thấp vì thiếu công nghiệp chế biến, thiếu tiêu chuẩn hóa và thiếu doanh nghiệp dẫn dắt thị trường.
Cây sâm Ngọc Linh quý hiếm chưa trở thành ngành kinh tế do quy mô sản xuất nhỏ, chưa hình thành chuỗi liên kết, công nghệ chế biến sâu còn hạn chế và công tác bảo tồn nguồn gen vẫn đối mặt với nhiều thách thức.
Để đưa cây sâm Ngọc Linh thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần tăng trưởng kinh tế, cân bằng phát triển giữa miền núi và đồng bằng, chính quyền TP Đà Nẵng không phải mở rộng diện tích trồng sâm bằng mọi giá mà là làm sao để mỗi kilôgam sâm tạo ra nhiều tầng giá trị thông qua nghiên cứu, chiết xuất hoạt chất, sản xuất dược phẩm, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và các sản phẩm sinh học có hàm lượng công nghệ cao.
Điều thành phố hướng tới không phải là một vùng nguyên liệu lớn, mà là một ngành công nghiệp dược liệu có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Chính quyền TP Đà Nẵng kỳ vọng ở Hội thảo không chỉ là các tham luận khoa học, mà ở các biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Hội Sâm Ngọc Linh Quảng Nam (thành phố Đà Nẵng) và Hiệp hội Sâm Geumsan (Hàn Quốc).
Đây là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, bởi Geumsan là một trong những mô hình thành công nhất châu Á trong việc biến cây sâm thành một ngành kinh tế hoàn chỉnh.
Mô hình Geumsan cho thấy ngành sâm chỉ thực sự tạo ra giá trị lớn khi được tổ chức như một chuỗi giá trị khép kín: vùng nguyên liệu, viện nghiên cứu, doanh nghiệp chế biến, hệ thống truy xuất nguồn gốc, logistics, thương mại điện tử, du lịch và thương hiệu quốc gia.
Đối với Đà Nẵng, hợp tác với các đối tác Hàn Quốc và Trung Quốc không chỉ để mở rộng thị trường, mà quan trọng hơn là tiếp nhận công nghệ nhân giống, quy trình canh tác, tiêu chuẩn chất lượng và kinh nghiệm xây dựng thương hiệu. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên tiêu chuẩn và công nghệ, hợp tác quốc tế thực chất là quá trình chuyển giao năng lực.
Trong toàn bộ chuỗi giá trị, doanh nghiệp là mắt xích quyết định. Từ nhân giống, trồng sâm công nghệ cao, chế biến dược liệu, sản xuất thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, truy xuất nguồn gốc, logistics đến thương mại số đều đòi hỏi doanh nghiệp có vốn, công nghệ và năng lực quản trị hiện đại.
Mô hình liên kết “Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp” mà chính quyền TP. Đà Nẵng đặt ra chỉ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng ưu đãi đầu tư, nguồn quỹ nghiên cứu – đổi mới sáng tạo, hỗ trợ tiêu chuẩn quốc tế và chính sách tín dụng cho doanh nghiệp dược liệu.
Các chuyên gia kinh tế khẳng định tại Hội thảo: “Nếu doanh nghiệp chỉ dừng ở vai trò thu mua nguyên liệu, chuỗi giá trị sẽ tiếp tục đứt gãy. Nhưng nếu doanh nghiệp dẫn dắt toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, chế biến đến xây dựng thương hiệu và phân phối quốc tế, sâm Ngọc Linh có thể chuyển từ lợi thế tự nhiên sang lợi thế cạnh tranh”.
Đà Nẵng có lợi thế tiềm năng về công nghiệp dược liệu mà không nhiều địa phương cùng lúc sở hữu, đó là: tài nguyên dược liệu, nền tảng khoa học–công nghệ, cảng biển, sân bay quốc tế, hạ tầng logistics và khả năng kết nối thị trường.
Khi những yếu tố này được tích hợp thành một hệ sinh thái đầu tư, thành phố không chỉ phát triển một sản phẩm đặc hữu, mà còn có thể hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu của miền Trung – Tây Nguyên.
Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Hồ Quang Bửu khẳng định: “Điều chúng tôi theo đuổi không chỉ là quảng bá một loại cây quý, mà là kiến tạo một chuỗi giá trị dược liệu có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Trong chuỗi giá trị đó, doanh nghiệp sẽ là lực lượng quyết định việc sâm Ngọc Linh có thể đi xa đến đâu trên bản đồ thương hiệu nhân sâm quý hiếm thế giới.”
Đây không chỉ là câu chuyện của một địa phương, mà còn là phép thử đối với năng lực chuyển hóa tài nguyên bản địa thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Nếu chính quyền TP Đà Nẵng kiến tạo được chuỗi giá trị dược liệu đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, sâm Ngọc Linh sẽ không còn là một đặc sản vùng núi, mà trở thành ngành kinh tế có khả năng định vị Việt Nam trên bản đồ dược liệu thế giới — nơi giá trị được đo bằng công nghệ, thương hiệu và quy mô của một thị trường tỷ đô.
