Chính phủ Mỹ vừa lập và giao cho nhóm đặc nhiệm mới 120 ngày để đánh giá rủi ro trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng vẫn ưu tiên tự nguyện thay vì áp đặt.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa lập một lực lượng đặc nhiệm mới để xem xét rủi ro và cơ hội của AI, cùng vai trò mà chính phủ liên bang nên đảm nhận.
Theo Wall Street Journal, nhóm này mang tên "Super Intelligence Force", dùng cách gọi AI mà ông Trump ưa thích. Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton sẽ chủ trì, qua đó trở thành người phụ trách AI trên thực tế của Nhà Trắng. Nhóm có 120 ngày để hoàn thành báo cáo.
Việc thành lập diễn ra ngay sau cuộc gặp giữa ông Trump với các lãnh đạo ngành AI tại Nhà Trắng hôm thứ Ba tuần qua, bao gồm Chủ tịch OpenAI Greg Brockman, Tổng giám đốc Anthropic Dario Amodei và Tổng giám đốc Nvidia Jensen Huang.
Tại đó, các bên nhất trí một loạt nguyên tắc tự nguyện, như kiểm soát nội bộ , cho phép bên thứ ba độc lập đánh giá mô hình, hay thông báo cho hội đồng quản trị về các nỗ lực an toàn. Ông Trump khẳng định đây là cách tiếp cận đúng đắn cho một công nghệ được ông kỳ vọng sẽ còn lớn hơn cả cách mạng công nghiệp.
Cấu trúc vận hành của nhóm này được chú ý. Quan chức Mỹ nói rõ lực lượng đặc nhiệm chỉ phối hợp để nhận diện rủi ro và cơ hội. Ngành công nghiệp vẫn là bên chính quản lý rủi ro. Văn kiện thành lập cũng nêu mục tiêu ngăn chặn tình trạng ban hành quá nhiều quy định hoặc để cơ quan quản lý bị ngành chi phối.
Ông Clayton giải thích rằng các cơ chế cụ thể sẽ được xây dựng qua đối thoại với ngành. Đây là mô hình quản lý rủi ro mà trước đó ngành tài chính Mỹ từng phát triển cùng Cục Dự trữ Liên bang và Ủy ban Chứng khoán.
Trên CNBC, ông Clayton từng phản đối việc tạm dừng phát triển AI. Ông cho rằng nếu Mỹ chậm lại, phần còn lại của thế giới sẽ tiếp tục xây dựng và triển khai các mô hình này. Các cơ quan liên bang sẽ là nơi phù hợp để giám sát các công ty AI thay vì các tòa án dân sự.
Ý kiến này vấp phải sự phản đối của nhiều phía. Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren gọi đề xuất để ngành tự quản lý là một công thức dẫn tới thảm họa. Ngay giữa tuần, Ủy ban Thương mại Liên bang xác nhận đang điều tra OpenAI, Anthropic và một số phòng thí nghiệm AI khác.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles được cho là ủng hộ hành động mạnh hơn từ chính phủ, trước những lo ngại ngày càng lớn của công chúng về an ninh mạng và nguy cơ vũ khí sinh học có sự hỗ trợ của AI.
Câu chuyện của Mỹ cho thấy một vấn đề lớn trong việc phát triển đầy đủ cơ quan quản lý tài chính, an ninh mạng và bảo vệ người tiêu dùng. Các nền kinh tế mới nổi đứng ở vị trí khó khăn hơn nhiều, khi phải xây dựng hệ thống pháp lý trong bối cảnh nguồn lực hạn chế cũng như vị thế đòi hỏi sự tự nguyện.
Singapore là một ví dụ hiếm hoi cho thấy sự chủ động trong vấn đề này. Trung tâm AI Quốc gia của nước này đã công bố khung hướng dẫn riêng cho việc áp dụng AI, bao gồm cả các hệ thống tác nhân AI, nhằm chủ động xây dựng quy tắc trong nước thay vì chờ chuẩn mực từ nơi khác.
Tuy nhiên, phần lớn các nước đang phát triển chưa có đủ nguồn lực kỹ thuật và pháp lý để làm điều tương tự. Ngược lại, rủi ro từ tác nhân AI tự động tấn công mạng đang phát triển nhanh và mang tính xuyên biên giới.
Với Việt Nam, câu chuyện quản trị AI của Mỹ là một tham chiếu quan trọng khi xây dựng khung pháp lý riêng. Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, nhưng việc Mỹ còn loay hoay giữa tự nguyện và luật định cho thấy không có mô hình sẵn có nào để sao chép nguyên vẹn.
Trong bối cảnh phần lớn công nghệ nền tảng mà doanh nghiệp Việt Nam sử dụng đến từ nước ngoài, năng lực giám sát rủi ro xuyên biên giới cần được chú trọng. Hướng dẫn về sử dụng tác nhân AI hay các cơ chế phòng ngừa sự cố an ninh mạng liên quan tới mô hình được cho cần sớm ưu tiên xây dựng, thay vì chờ các chuẩn mực quốc tế định hình.
-65a17e07f49427c370c1ff8d75ffa229.jpg "Khi dữ liệu, AI và tự động hóa định hình tương lai sản xuất, logistics")