Đàm phán Mỹ-Iran thất bại, Hải quân Mỹ phong tỏa Hormuz, giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, thị trường chứng khoán lao dốc - hàng loạt kịch bản kinh tế tiêu cực đang đồng loạt hiện ra.
Sau hơn 21 giờ đàm phán trực tiếp - cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa Mỹ và Iran kể từ năm 1979, hai bên đã không đạt được kết quả. Theo các nguồn tin tại thực địa, các điều khoản đàm phán sụp đổ khi cả Iran và Mỹ đều không chấp nhận nhiều “ranh giới đỏ” của nhau.
Ngay sau khi đàm phán tan vỡ, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz bằng hải quân từ 10 giờ sáng (giờ Mỹ) ngày 13/4.
Thị trường phản ứng ngay lập tức và rất mạnh. Dầu thô Mỹ tăng 8,63% lên 104,90 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng 8,04% lên 102,85 USD/thùng. Hợp đồng tương lai của Dow Jones giảm 531 điểm (1,10%), S&P 500 giảm 1,15% và Nasdaq giảm 1,32%. Giá xăng bình quân tại Mỹ hiện ở mức 4,13 USD/gallon, và đợt leo thang mới này nhiều khả năng sẽ tiếp tục trì hoãn đà hạ nhiệt tại các trạm xăng.
Eo biển Hormuz giờ đây đối mặt nguy cơ bị siết chặt từ cả hai phía. Karen Young, học giả cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia, nhận định: "Nếu Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, chúng ta vẫn sẽ đối mặt tình trạng thiếu hụt khoảng 7 triệu thùng dầu thô và 4 triệu thùng sản phẩm không ra được thị trường. Và chúng ta vừa cộng thêm vào đó bằng cách loại dầu Iran ra khỏi thị trường."
Bà cảnh báo rằng "có thể còn lâu nữa" giá dầu mới giảm, kể cả sau khi xung đột Trung Đông kết thúc, vì eo biển Hormuz phải được mở lại và các cơ sở dầu bị hư hại phải được sửa chữa.
Từ góc độ kinh tế, chiến lược phong tỏa mới của ông Trump có thể nhằm phá vỡ trụ đỡ còn lại của nền kinh tế Iran.
Theo Robin Brooks, thành viên cấp cao tại Brookings Institution: "Mỹ có thể phá hủy nền kinh tế Iran bằng cách đóng cửa xuất khẩu dầu của nước này," và lập luận rằng Trung Quốc — khách hàng mua phần lớn dầu Iran — sẽ có động cơ vận động Tehran mở lại eo biển vì lợi ích của chính họ.
Tuy nhiên, rủi ro ngắn hạn là rất rõ ràng. Động thái phong tỏa này đảo ngược chiến lược mà ông Trump theo đuổi trước đó — mở rộng nguồn cung để kiềm chế giá, và về nguyên tắc có thể đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao hơn nữa, điều mà ông rõ ràng không mong muốn.
Phía Iran phản ứng nhanh chóng. Phát ngôn viên Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đăng bản đồ giá xăng gần Nhà Trắng lên mạng xã hội, viết: "Hãy tận hưởng mức giá xăng hiện tại. Với cái gọi là 'phong tỏa', các bạn sẽ phải sớm tiếc nuối giá xăng ở mức 4-5 USD/gallon."
Các số liệu công bố trước khi đàm phán đổ vỡ đã cho thấy bức tranh kém tích cực. Chỉ số tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan tháng 4 giảm xuống 47,6 - thấp hơn đáng kể so với dự báo 52,0 của các nhà kinh tế. Đáng chú ý, kỳ vọng lạm phát trong 12 tháng tới tăng lên 4,8%, từ mức 3,8% trong tháng 3.
Sự suy giảm này diễn ra trên diện rộng, không phân biệt độ tuổi, thu nhập hay khuynh hướng chính trị.
Quan trọng hơn, phần lớn phản hồi trong khảo sát được thu thập trước khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố. Điều đó có nghĩa các con số này chưa phản ánh tác động từ sự sụp đổ đàm phán và lệnh phong tỏa mới.
Theo các nhà quan sát, chiến lược này vẫn để lại nhiều hoài nghi, bởi nền kinh tế Iran gần như đã chạm đáy kể từ khi xung đột bùng nổ. Do đó, việc trì hoãn đàm phán thêm vài tuần hay vài tháng có thể không tạo ra thay đổi đáng kể.
Ngược lại, ông Trump từng cam kết rằng xung đột sẽ không ảnh hưởng đến đời sống kinh tế của người dân Mỹ, nhưng tác động đã bắt đầu thể hiện rõ tại các trạm xăng. Nếu tình trạng này kéo dài, chi phí sinh hoạt tăng cao có thể gây tổn hại lớn về mặt chính trị.
Dù đàm phán Mỹ-Iran thất bại, tín hiệu từ Washington vẫn chưa hoàn toàn tiêu cực. Tờ WSJ cho biết một vòng đàm phán mới có thể diễn ra trong vài ngày tới. Trong khi đó, Iran tuyên bố chưa có lịch trình nào cho vòng đàm phán tiếp theo, và khẳng định: "Không có kế hoạch nào được công bố về thời gian, địa điểm hay vòng đàm phán tiếp theo."
Phong tỏa hải quân bắt đầu từ hôm qua là con bài gây áp lực mới nhất của Mỹ, nhưng cũng là "con dao hai lưỡi". Nếu tình trạng tắc nghẽn tại Hormuz kéo dài sang mùa hè - ngưỡng 12 tuần mà các nhà kinh tế Mỹ cảnh báo là điểm bùng phát, thì xác suất suy thoái kinh tế Mỹ có thể vượt 50%, giá dầu có thể vượt 146 USD/thùng. Khi đó, người Mỹ sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt nghiêm trọng nhất kể từ đầu thập niên 1980.
