Lạm phát Mỹ tháng 3 tăng vọt vì cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông, làm xói mòn sức mua và đẩy Fed vào thế khó trong điều hành lãi suất.
Lạm phát Mỹ trong tháng 3 tăng mạnh hơn, phản ánh cú sốc năng lượng đầu tiên kể từ khi xung đột Trung Đông làm gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz. Dữ liệu mới cho thấy áp lực giá cả đang quay trở lại đúng lúc thị trường lao động có dấu hiệu chững lại, khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) rơi vào thế khó hơn trong điều hành chính sách.
Theo Bộ Lao động Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 tăng 3,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn đáng kể mức 2,4% của tháng 2 và là mức cao nhất trong hai năm. Dù vậy, con số này vẫn nhìn chung phù hợp với dự báo của các nhà kinh tế. Nếu loại trừ thực phẩm và năng lượng, lạm phát lõi tăng 2,6%, thấp hơn nhẹ so với kỳ vọng 2,7%.
Ông Heather Long, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union, nhận định tình hình ở Iran giờ đã "hiện rõ trong dữ liệu kinh tế, và đó là một bức tranh tàn khốc.”
Dù vậy, báo cáo không hoàn toàn tiêu cực trên mọi phương diện. Giá xe cũ giảm 3,2% so với cùng kỳ năm trước. Giá thực phẩm tại cửa hàng tạp hóa tăng chậm hơn so với tháng 2. Lạm phát nhà ở giữ nguyên ở mức 3%. Những tín hiệu này phần nào giúp xoa dịu lo ngại rằng cú sốc năng lượng đã ngay lập tức lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế.
Tuy nhiên, một số nhóm hàng khác cho thấy áp lực giá đang âm thầm mở rộng. Giá quần áo, nhóm dễ bị tác động bởi thuế quan, tăng 3,4%, nhanh hơn mức 2,5% của tháng trước. Vé máy bay tăng tới 14,9% so với cùng kỳ. Những diễn biến này cho thấy chi phí đầu vào và các cú sốc bên ngoài có thể đang thẩm thấu dần sang các nhóm hàng tiêu dùng rộng hơn.
Phản ứng của thị trường tài chính sau số liệu khá thận trọng. Chứng khoán Mỹ diễn biến trái chiều: Dow Jones và S&P 500 giảm, trong khi Nasdaq tăng. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ nhích lên. Điều đó phản ánh thực tế nhà đầu tư vẫn chưa thể xác định đây chỉ là cú sốc giá tạm thời hay là điểm khởi đầu của một vòng lạm phát mới khó kiểm soát hơn.
Một số nhà kinh tế cho rằng báo cáo tháng 3 vẫn “đỡ xấu hơn lo ngại”, đặc biệt nếu nhìn vào nhóm dịch vụ ngoài năng lượng.
Tom Porcelli, kinh tế trưởng tại Wells Fargo, cho rằng số liệu dịch vụ còn tương đối lành, nhưng cảnh báo còn quá sớm để phát tín hiệu an tâm, bởi diễn biến sắp tới phụ thuộc lớn vào việc cú sốc dầu mỏ kéo dài bao lâu.
Nhà Trắng cũng tìm cách giảm nhẹ tác động chính trị của số liệu. Người phát ngôn Kush Desai thừa nhận có những “gián đoạn ngắn hạn” do chiến sự gây ra, song nhấn mạnh giá một số mặt hàng như trứng và sữa đang hạ nhiệt. Tuy vậy, giới chuyên gia cảnh báo phần khó nhất có thể vẫn chưa đến.
Nếu giá năng lượng tiếp tục neo cao, tác động sẽ không dừng ở xăng dầu. Khí đốt tự nhiên là đầu vào quan trọng để sản xuất phân bón, nên giá thực phẩm có thể tăng theo sau. Dầu mỏ cũng hiện diện trong vô số sản phẩm tiêu dùng, từ mỹ phẩm đến hàng hóa thiết yếu. Chi phí vận chuyển tăng sẽ tiếp tục đẩy giá quần áo, thực phẩm và nhiều mặt hàng khác đi lên trong những tháng tới.
Áp lực giá cả đang bào mòn sức mua của hộ gia đình Mỹ. Thu nhập trung bình hàng tuần sau điều chỉnh lạm phát giảm 0,9% trong tháng 3 so với tháng trước và chỉ tăng 0,2% so với cùng kỳ năm trước.
Theo Ian Wyatt, kinh tế trưởng tại Huntington Bank, đà tăng thu nhập thực chậm như vậy sẽ làm suy yếu chi tiêu tiêu dùng, qua đó tạo thêm sức ép lên tăng trưởng kinh tế. Dù vậy, việc giá thực phẩm và tiền thuê nhà chưa tăng quá mạnh vẫn là một điểm sáng tương đối đối với các hộ thu nhập thấp.
Ngay cả khi lệnh ngừng bắn với Iran vừa được công bố, giới kinh tế học vẫn giữ sự thận trọng. Giá năng lượng và hàng hóa thường tăng rất nhanh khi có cú sốc, nhưng giảm chậm hơn nhiều khi rủi ro lắng xuống. Doanh nghiệp thường nhanh chóng chuyển chi phí tăng vào giá bán, nhưng lại chậm điều chỉnh ngược lại.
Một khảo sát của Institute for Supply Management cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp dịch vụ Mỹ phải trả giá đầu vào cao hơn; chỉ số giá dịch vụ trong tháng 3 tăng lên 70,7, mức cao nhất kể từ tháng 10/2022. Đây là tín hiệu đáng lo vì áp lực chi phí có thể tiếp tục truyền sang người tiêu dùng trong các tháng tới.
Với Fed, đây là thế khó điển hình. Lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu, nhưng thị trường lao động lại đang mất dần động lực. Nếu giảm lãi suất quá sớm để hỗ trợ tăng trưởng và việc làm, Fed có nguy cơ khiến kỳ vọng lạm phát bám rễ hơn. Nhưng nếu tiếp tục giữ chính sách quá chặt, ngân hàng trung ương có thể làm kinh tế giảm tốc mạnh hơn mức cần thiết.
