Số liệu tháng 3 cho thấy thị trường lao động Mỹ cải thiện số lượng, nhưng lạm phát đang tăng do xung đột Trung Đông, đe dọa tới sức mua của người dân.
Báo cáo việc làm tháng 3 của Mỹ mang lại tín hiệu khả quan hơn kỳ vọng: 178.000 việc làm mới được tạo ra trong tháng 3, đảo ngược mức sụt giảm 133.000 việc làm trong tháng 2, và vượt xa dự báo đồng thuận của Dow Jones ở mức 59.000 việc làm.
Tuy nhiên, đằng sau con số đó là một bức tranh phức tạp hơn: một thị trường lao động đang tái cơ cấu, trong khi lạm phát từ xung đột Trung Đông đe dọa xóa sạch những gì người lao động vừa kiếm được.
Mức tăng trưởng việc làm trong tháng 3 của Mỹ là cao nhất kể từ cuối năm 2024, theo dữ liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS). Phần lớn mức tăng đến từ y tế, xây dựng và vận tải kho bãi, trong khi việc làm trong khu vực chính phủ liên bang tiếp tục giảm.
Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp giảm từ 4,4% xuống còn 4,3% lại ẩn chứa cảnh báo quan trọng. Mức giảm này chủ yếu đến từ việc gần 400.000 người rút khỏi lực lượng lao động, không phải vì họ tìm được việc. Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động Mỹ dừng ở mức 61,9% - thấp nhất kể từ tháng 11/2021, trong khi tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động có việc làm là 59,2%.
Trong dài hạn, bức tranh u ám hơn. Trong 12 tháng qua, kinh tế Mỹ chỉ tạo được tổng cộng 260.000 việc làm, đạt mức tăng chỉ 0,2%, tức bình quân chưa đến 22.000 việc làm/tháng.
Nhà kinh tế trưởng Heather Long của Navy Federal Credit Union nhận xét: “Tháng 3 là tín hiệu khích lệ, nhưng đây vẫn là một năm khó khăn. Hầu như không có tuyển dụng đáng kể nào kể từ tháng 4 năm ngoái."
Thu nhập bình quân theo giờ chỉ tăng 0,2% trong tháng thấp hơn kỳ vọng. Trên chu kỳ năm, mức tăng 3,5% này cũng là thấp nhất kể từ tháng 5/2021. Điều này đặt ra bài toán sức mua nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát có thể sắp tăng mạnh.
Trong khi lương tăng ì ạch, tình trạng thất nghiệp dài hạn đang leo thang. Theo Trung tâm vì Tiến bộ Mỹ (CAP), số người thất nghiệp từ 27 tuần trở lên đã tăng thêm 322.000 người trong vòng một năm qua. Khoảng 4,5 triệu người đang phải chấp nhận làm việc bán thời gian vì không tìm được việc toàn thời gian.
Kỳ lạ thay, những nhóm dễ bị tổn thương nhất không chỉ là lao động trẻ, lao động da màu, mà còn cả những người có bằng đại học, nhóm vốn luôn có tỷ lệ thất nghiệp thấp nhất.
Ngoài các yếu tố ngắn hạn, có những thay đổi mang tính cấu trúc sâu hơn đang định hình lại thị trường lao động Mỹ. Quy mô lực lượng lao động bị thu hẹp bởi hai lực cùng chiều: chính sách kiểm soát nhập cư của chính quyền Trump và làn sóng về hưu của thế hệ baby boomer. Trí tuệ nhân tạo đang bắt đầu đảo lộn thị trường lao động, đặc biệt với các công việc kỹ năng thấp.
Kết quả là, theo một ước tính của Fed St. Louis, chỉ cần tạo khoảng 15.000 việc làm mỗi tháng là đủ để giữ tỷ lệ thất nghiệp ổn định. Đây là một ngưỡng thấp hơn nhiều so với các thập kỷ trước, phản ánh dân số trong độ tuổi lao động ở Mỹ tăng chậm lại.
Yếu tố đang tác động lớn trên thị trường lao động Mỹ là cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông.
Giá xăng bán lẻ tại Mỹ đã tăng lên mức 3,58 USD/gallon vào giữa tháng 3, từ mức khoảng 3 USD trước khi xung đột Trung Đông nổ ra. Các nhà kinh tế dự báo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 của Mỹ sẽ tăng 1% chỉ trong một tháng, mạnh nhất kể từ năm 2022.
Theo dự báo của Commerzbank, nếu xung đột kéo dài đến cuối tháng 5, lạm phát của Mỹ có thể leo gần mức 4% trong những tháng tới. Đây là mức đặc biệt đáng lo bởi ngay cả trước khi xung đột Trung Đông xảy ra, PCE cơ bản - thước đo lạm phát ưa thích của Fed - đã ở mức 3,1%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2%.
Tác động không dừng lại ở giá xăng. Theo chuyên gia tài chính Stephen Kates tại Bankrate, khác với thuế quan năm ngoái phải mất nhiều tháng mới thấm vào giá cả, tăng giá dầu phản ánh gần như tức thì - bao gồm chi phí vận chuyển, vé máy bay và mọi mặt hàng phụ thuộc vào đầu vào dầu mỏ.
Trong bối cảnh đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) gần như không còn dư địa để hành động. Thị trường hiện định giá 77,5% khả năng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất cho đến cuối năm nay— tức lãi suất cao vẫn là điều kiện bình thường mới của nền kinh tế.
OECD cảnh báo: "Tại Mỹ, đà tăng trưởng mạnh trong quý đầu năm 2026 sẽ bị triệt tiêu bởi sự sụt giảm chi tiêu tiêu dùng, do sức mua giảm sút, lực lượng lao động tăng chậm và tiết kiệm hộ gia đình cạn kiệt."
