Đằng sau lợi nhuận khổng lồ của ngành chip

ASML vừa điều chỉnh tăng triển vọng kinh doanh năm 2026 sau khi ghi nhận kết quả quý I/2026 vượt kỳ vọng, trong bối cảnh nhu cầu đối với các dòng chip phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục duy trì đà tăng. Theo cập nhật mới nhất, ASML nâng dự báo doanh thu thuần năm 2026 lên mức 36-40 tỷ euro, cao hơn so với ước tính trước đó là 34-39 tỷ euro.

ASML cho biết cơ cấu doanh thu quý I ghi nhận sự dịch chuyển rõ nét. Cụ thể, mảng thiết bị mới phục vụ bộ nhớ đóng góp 51% doanh thu thuần, tăng mạnh so với mức 30% của quý trước, cho thấy nhu cầu đầu tư vào phân khúc này đang gia tăng.

Xét theo thị trường, khách hàng tại Hàn Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất với 45% doanh thu, trong khi Đài Loan đóng góp 23%, phản ánh vai trò trung tâm của các cụm sản xuất bán dẫn châu Á trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giám đốc điều hành ASML, Christophe Fouque cho biết, triển vọng tăng trưởng của ngành công nghiệp bán dẫn tiếp tục được củng cố, được thúc đẩy bởi các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng liên quan đến AI dẫn đến nhu cầu về chip đang vượt xa nguồn cung.

Một trong những khách hàng chủ chốt của ASML là TSMC cũng ghi nhận diễn biến tích cực. Tuần trước, nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới này công bố doanh thu quý I đạt mức cao kỷ lục, trong bối cảnh nhu cầu đối với các dòng chip AI tiếp tục duy trì đà tăng mạnh.

Tình trạng thiếu hụt chip nhớ vẫn tiếp diễn, đẩy giá của linh kiện này lên mức cao chưa từng có. Bộ nhớ là chìa khóa cho các hệ thống AI và trung tâm dữ liệu. Do đó, các công ty Hàn Quốc đang lên kế hoạch tăng cường năng lực sản xuất, điều này sẽ cần đến máy móc của ASML.

Tuy nhiên, ASML đang đối mặt với những thách thức đáng kể, đặc biệt tại Trung Quốc - thị trường từng đóng góp tỷ trọng lớn trong doanh thu. Do các quy định kiểm soát xuất khẩu, công ty hiện không thể cung cấp những dòng máy quang khắc tiên tiến nhất cho khách hàng tại đây.

Áp lực có thể còn gia tăng khi đầu tháng này, một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng tại Hoa Kỳ đã đề xuất dự luật nhằm mở rộng phạm vi hạn chế, bao gồm cả việc cấm xuất khẩu các thiết bị kém tiên tiến hơn của ASML sang Trung Quốc. Dự luật hiện vẫn đang trong quá trình xem xét.

Nguồn gốc sâu xa hơn của lợi nhuận khổng lồ ngành chip được thúc đẩy bởi trào lưu xem AI là lực lượng sản xuất chủ đạo trong thập kỷ tới. Các “ông lớn” như Microsoft, Amazon và Google liên tục nâng chi tiêu vốn để xây dựng hạ tầng AI, từ máy chủ đến năng lượng và mạng lưới. Quy mô đầu tư được nhiều tổ chức ước tính có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD trong vài năm tới.

Tuy nhiên, tốc độ giải ngân nhanh và quy mô khổng lồ cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ hình thành bong bóng tài sản. Lịch sử từng chứng kiến kịch bản tương tự trong thời kỳ dot-com, khi đầu tư vượt xa nhu cầu thực, dẫn tới dư thừa công suất và sụt giảm giá trị doanh nghiệp.

Dẫu vậy, khác với các chu kỳ đầu cơ thuần túy, làn sóng đầu tư hiện tại được hậu thuẫn bởi nhu cầu thực tế. Doanh thu từ điện toán đám mây và AI vẫn tăng trưởng mạnh, kéo theo nhu cầu ổn định đối với các nhà cung cấp như NVIDIA hay ASML. Điều này cho thấy nền tảng thị trường vẫn vững chắc, ít nhất trong trung hạn.

Vì vậy, theo các chuyên gia, kịch bản dễ xảy ra hơn có thể là một giai đoạn điều chỉnh cục bộ thay vì sự sụp đổ toàn diện. Nếu nhu cầu AI không theo kịp tốc độ đầu tư, thị trường có thể đối mặt với dư cung ngắn hạn. Ngược lại, nếu AI tiếp tục mở rộng ứng dụng như kỳ vọng, làn sóng đầu tư hiện nay sẽ trở thành nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng dài hạn, thay vì một bong bóng dễ vỡ.