VCCI cho rằng Sách Trắng Thuế cần phản ánh cân bằng hơn giữa thành tựu và những tồn tại, đồng thời tăng cường tiếng nói của người nộp thuế.
Mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản góp ý đối với Dự thảo Sách Trắng Thuế Việt Nam 2026 do Cục Thuế xây dựng.
Theo VCCI, việc ngành Thuế lần đầu tiên xây dựng và công bố Sách Trắng Thuế Việt Nam là một dấu mốc đáng ghi nhận, thể hiện tinh thần minh bạch, công khai thông tin và tăng cường đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp, người dân theo thông lệ quốc tế.
Với vai trò là tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, VCCI đánh giá Sách Trắng Thuế không chỉ là tài liệu tổng kết hoạt động của ngành Thuế mà còn là công cụ quan trọng phản ánh chất lượng quản lý thuế, chi phí tuân thủ và mức độ an toàn pháp lý của người nộp thuế. Đây cũng là cơ sở để hoạch định các chương trình cải cách trong tương lai theo hướng giảm chi phí tuân thủ, nâng cao khả năng dự báo chính sách và cải thiện môi trường kinh doanh.
Ghi nhận nhiều kết quả nổi bật
Trong văn bản góp ý, VCCI đánh giá cao những kết quả cải cách được phản ánh trong Dự thảo.
Trước hết, việc công bố Sách Trắng được xem là bước tiến lớn về minh bạch tài khóa. Theo VCCI, trước đây các số liệu liên quan đến thu ngân sách, kết quả thanh tra, kiểm tra thuế hay quản lý thương mại điện tử thường được công bố rời rạc, gây khó khăn cho việc theo dõi và tổng hợp. Việc tập hợp trong một tài liệu chính thức sẽ giúp doanh nghiệp, nhà đầu tư, giới nghiên cứu và các đối tác quốc tế có nguồn dữ liệu tham chiếu thống nhất.
Bên cạnh đó, VCCI đánh giá cao những kết quả chuyển đổi số của ngành Thuế trong giai đoạn 2021-2025. Việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc, ứng dụng eTax Mobile, cổng thông tin điện tử dành cho nhà cung cấp nước ngoài và kết nối với 60 ngân hàng thương mại đã góp phần đáng kể trong việc giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế.
Cộng đồng doanh nghiệp cũng ghi nhận nỗ lực cải cách tổ chức bộ máy của ngành Thuế với việc cắt giảm hơn 82% đầu mối, từ trên 4.000 đơn vị xuống còn 746 đơn vị. Theo VCCI, đây là một trong những cuộc tinh gọn bộ máy mạnh mẽ nhất trong lịch sử ngành.
Ngoài ra, các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế với tổng quy mô gần 900.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2020-2025 đã hỗ trợ hiệu quả doanh nghiệp vượt qua những khó khăn do đại dịch Covid-19 cũng như các biến động kinh tế sau đó.
Cần phản ánh đầy đủ hơn góc nhìn doanh nghiệp
Dù đánh giá cao những kết quả đạt được, VCCI cho rằng Dự thảo hiện vẫn thiên về việc trình bày thành tựu, trong khi phần phản ánh các tồn tại, thách thức còn khá mờ nhạt.
Theo VCCI, thông lệ quốc tế cho thấy các báo cáo thường niên hoặc sách trắng của cơ quan thuế tại nhiều quốc gia như Australia, Anh hay Singapore đều dành dung lượng đáng kể để phân tích những vấn đề còn tồn tại, bao gồm khoảng cách thuế (tax gap), các vụ việc khiếu nại, tranh chấp điển hình, đánh giá độc lập của cơ quan kiểm toán hoặc tổ chức bên ngoài, cũng như so sánh năng lực quản lý thuế với các quốc gia tương đồng.
Trong khi đó, Dự thảo Sách Trắng Thuế Việt Nam mới chủ yếu tập trung vào các kết quả đạt được, phần thách thức mới dừng ở mức khái quát và chưa phân tích sâu nguyên nhân hay đề xuất giải pháp khắc phục.
Từ thực tế đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc bổ sung một chương hoặc một mục riêng phản ánh khách quan những hạn chế, vướng mắc trong quá trình quản lý thuế.
Các nội dung có thể được xem xét đưa vào gồm tình hình nợ thuế và công tác xử lý nợ thuế; số lượng và kết quả giải quyết khiếu nại, khởi kiện về thuế; những khó khăn trong triển khai hóa đơn điện tử, quản lý hộ kinh doanh; cũng như hiệu quả áp dụng phương pháp quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế.
Theo VCCI, việc công khai các tồn tại cùng định hướng xử lý không làm giảm giá trị của Sách Trắng mà ngược lại sẽ giúp tài liệu mang tính chẩn đoán chính sách cao hơn, tăng mức độ tin cậy đối với cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.
Một vấn đề khác được VCCI đặc biệt lưu ý là sự thiếu vắng tiếng nói của doanh nghiệp và người nộp thuế trong Dự thảo.
Theo đánh giá của VCCI, phần lớn nội dung hiện được xây dựng từ góc nhìn của cơ quan quản lý, trong khi người nộp thuế – đối tượng phục vụ trung tâm của hệ thống thuế hiện đại – chưa được phản ánh đầy đủ.
Dẫn chứng cụ thể, VCCI cho biết Dự thảo nêu chỉ số hài lòng của người nộp thuế đạt 92,3%, song chưa làm rõ phương pháp khảo sát, cách lựa chọn mẫu, tỷ lệ phản hồi hay cách xử lý sai số trong khảo sát điện tử. Đáng chú ý, mức độ hài lòng của nhóm doanh nghiệp có hoạt động phức tạp như doanh nghiệp FDI chỉ đạt 86,8%, doanh nghiệp nhà nước đạt 88,4%, thấp hơn đáng kể so với nhóm hộ kinh doanh đạt 94,3%. Tuy nhiên, Dự thảo chưa lý giải nguyên nhân của sự khác biệt này.
Theo VCCI, đây là những nhóm doanh nghiệp có tần suất tương tác cao với cơ quan thuế, thường phát sinh nhiều vấn đề chuyên môn phức tạp, do đó phản hồi của họ có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá chất lượng phục vụ và hiệu quả quản lý thuế.
Từ đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung các phân tích định tính và tham chiếu thêm các nguồn dữ liệu độc lập như kết quả khảo sát PCI, các báo cáo môi trường kinh doanh của các hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài như EuroCham, AmCham, KoCham hay JCCI.
Đồng thời, Sách Trắng nên có một tiểu mục riêng về "Người nộp thuế và mức độ hài lòng", trong đó trình bày rõ phương pháp khảo sát, các nội dung được đánh giá tích cực cũng như những vấn đề còn hạn chế theo từng nhóm đối tượng như doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh.
Theo VCCI, cách tiếp cận này không chỉ giúp Sách Trắng phản ánh đúng tinh thần "lấy người nộp thuế làm trung tâm" mà còn tạo cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý xây dựng các giải pháp nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện, qua đó góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
