Theo các chuyên gia, quản lý thuế dựa trên dòng tiền cần dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro, tập trung vào các trường hợp có dấu hiệu bất thường thay vì kiểm tra đại trà.
Sự phát triển nhanh của công nghệ số, thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và thanh toán không dùng tiền mặt đang làm thay đổi căn bản cách thức giao dịch trong nền kinh tế. Mỗi khoản thu, chi, chuyển khoản hay thanh toán trực tuyến đều để lại dấu vết điện tử rõ ràng, tạo ra nguồn dữ liệu ngày càng lớn phục vụ công tác quản lý.
Trong bối cảnh đó, nếu chỉ dựa vào hồ sơ kê khai và sổ sách kế toán theo phương thức truyền thống, cơ quan quản lý có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế phát sinh, nhất là đối với những mô hình kinh doanh mới.
Việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc, cùng với hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền áp dụng đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm, đang hình thành một “hệ sinh thái dữ liệu” quan trọng. Kết hợp với thông tin từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các tổ chức trung gian thanh toán, cơ quan thuế có thêm cơ sở để phân tích, đối chiếu và nhận diện rủi ro.
Trong bối cảnh đó, quản lý thuế dựa trên dòng tiền được xem là bước đi tất yếu, giúp nâng cao hiệu quả giám sát, hạn chế thất thu ngân sách và phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu.
Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội cho rằng quản lý thuế theo dòng tiền không phải là biện pháp “siết” hoạt động sản xuất kinh doanh, mà là bước chuyển có tính cấu trúc của hệ thống tài chính - thuế trong nền kinh tế số.
Theo ông, đây là cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp giảm thất thu thuế, nâng cao tính minh bạch và tạo nền tảng cho quản trị quốc gia hiệu quả hơn.
Ở chiều ngược lại, việc minh bạch hóa dòng tiền cũng mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp. Khi doanh thu, chi phí được ghi nhận đầy đủ và chuẩn hóa, doanh nghiệp sẽ nâng cao chất lượng quản trị nội bộ, cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng và gia tăng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là khối doanh nghiệp FDI.
Tuy nhiên, ông Mạc Quốc Anh cũng cho rằng cần nhìn nhận thẳng thắn những tác động trong ngắn hạn. Với các đơn vị trước đây chưa phản ánh đầy đủ doanh thu, việc minh bạch hóa có thể khiến nghĩa vụ thuế tăng lên, tạo áp lực nhất định về chi phí và lợi nhuận trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
Theo đánh giá của các chuyên gia, mức độ sẵn sàng của khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện vẫn ở mức trung bình đến thấp. Đặc biệt, đối với nhóm kinh doanh online và thương mại điện tử, dù mức độ số hóa trong hoạt động bán hàng khá cao, nhưng tính minh bạch về dòng tiền chưa tương xứng. Nhiều giao dịch vẫn thực hiện thông qua hình thức thu hộ tiền mặt (COD), chuyển khoản vào tài khoản cá nhân hoặc ví điện tử chưa được tách bạch rõ ràng với hoạt động kinh doanh.
Điều này khiến việc đối chiếu doanh thu và nghĩa vụ thuế gặp nhiều khó khăn, đồng thời tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho chính người nộp thuế khi cơ quan quản lý tăng cường khai thác dữ liệu.
Trước xu hướng quản lý mới, bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty Tư vấn Thuế Hà Nội, cho rằng doanh nghiệp cần chủ động thích ứng ngay từ bây giờ. Theo bà, điều quan trọng nhất là bảo đảm tính thống nhất giữa dòng tiền thực tế và số liệu kê khai thuế. Doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát doanh thu phát sinh qua tài khoản ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại điện tử và đối chiếu với hóa đơn, sổ sách kế toán, tờ khai thuế. Mọi chênh lệch cần được xác định nguyên nhân và xử lý kịp thời để hạn chế rủi ro.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên tách bạch rõ tài khoản phục vụ hoạt động kinh doanh với tài khoản cá nhân; xây dựng quy trình kiểm soát chứng từ; lưu trữ đầy đủ hồ sơ giao dịch; đồng thời chủ động trao đổi với đơn vị kế toán, tư vấn thuế để cập nhật kịp thời các quy định mới.
