Đề xuất bổ sung dư địa dân số trong quy hoạch TP HCM tầm nhìn 100 năm

Trước dự thảo Quyết định phê duyệt Quy hoạch tổng thể TP HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, HoREA đã có văn bản góp ý, đề xuất điều chỉnh nhiều nội dung liên quan đến dự báo dân số, định hướng phát triển kinh tế, nhà ở và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Cần tính toán sát thực tế quy mô dân số

Theo HoREA, quy hoạch tổng thể cần tính toán sát thực tế, có tầm nhìn dài hạn và tạo dư địa cho quá trình phát triển đô thị, thu hút dân cư, đồng thời đáp ứng nhu cầu chỉnh trang, tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu.

Một trong những nội dung được HoREA đề xuất là sửa đổi quy định về dự báo quy mô dân số và sức chứa đô thị tại các thời điểm năm 2030, 2035, 2045 và 2050. Hiệp hội cho rằng cần tính toán kỹ yếu tố dân số dự phòng khoảng 10% để làm căn cứ xây dựng quy hoạch, đáp ứng nhu cầu phát triển trong từng giai đoạn.

Cụ thể, HoREA đề xuất dự báo dân số trung bình toàn thành phố năm 2030 khoảng 15,5-16 triệu người; năm 2035 khoảng 17-18 triệu người; năm 2045 khoảng 20-21 triệu người. Đến năm 2050, dân số có thể đạt 22-23 triệu người hoặc chững lại ở mức 21-22 triệu người.

Theo hiệp hội, quy mô dân số là một trong những căn cứ đầu vào quan trọng để hoạch định phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong lĩnh vực phát triển đô thị và nông thôn. Dự báo dân số có cơ sở khoa học, tính đến tỷ lệ dự phòng hợp lý sẽ tạo điều kiện phát triển các khu đô thị mới, chỉnh trang và tái thiết những khu vực đô thị cũ, đồng thời chuẩn bị khả năng tiếp nhận người nhập cư trong dài hạn.

HoREA cho biết quy mô dân số TP HCM sau hợp nhất hiện vào khoảng 14 triệu người, gồm dân số thường trú, tạm trú trên 6 tháng và dân số quy đổi. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp người nhập cư không đăng ký tạm trú hoặc chỉ đăng ký lưu trú ngắn hạn nhưng thực tế sinh sống nhiều năm tại thành phố. Do đó, HoREA cho rằng việc dự báo dân số cần tính đến cả những người đang thực tế sinh sống, làm việc và sử dụng hạ tầng thành phố, thay vì chỉ dựa vào các số liệu dân số được thống kê theo những tiêu chí hiện hành.

Cần xem xét thận trọng

Hiệp hội cũng nhận định các dự báo tăng dân số liên tục trong 25 năm tới cần được xem xét thận trọng hơn, trong bối cảnh mức sinh giảm, dân số già hóa và xu hướng dịch chuyển lao động giữa các địa phương thay đổi.

Theo số liệu được HoREA dẫn trong văn bản, mức sinh tại TP HCM hiện chỉ đạt 1,51 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Năm 2025, thành phố có 1.572.988 người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 11,4% dân số. Số người cao tuổi được dự báo vượt 3 triệu người vào năm 2038 và đạt khoảng 4,6 triệu người vào năm 2048.

Bên cạnh đó, hiệp hội cho rằng quá trình công nghiệp hóa tại các địa phương và sự hình thành những cực tăng trưởng mới đang góp phần giữ chân người lao động, làm giảm xu hướng nhập cư lao động phổ thông vào TP HCM. Ngược lại, thành phố có xu hướng thu hút nhiều hơn lao động có trình độ, tay nghề và thu nhập cao.

HoREA đề nghị việc dự báo dân số cũng cần xem xét khả năng thu hút nhân tài, người nước ngoài đến làm việc và sinh sống lâu dài, cùng lượng khách du lịch quốc tế. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng hạ tầng, dịch vụ và việc tính toán dân số quy đổi.

Theo hiệp hội, nếu quy mô dân số dự kiến không phù hợp, thành phố có thể gặp khó khăn trong việc xác lập các chỉ tiêu quy hoạch, từ quy hoạch chung đến quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết các dự án.

Đơn cử tại quận Bình Thạnh trước đây được giao quy mô dân số đến năm 2020 là 560.000 người, nhưng đến năm 2014 đã đạt mức này, gồm 480.000 người thường trú và 80.000 người nhập cư. Việc không còn dư địa dân số theo quy hoạch gây khó khăn cho việc triển khai các dự án phát triển đô thị mới, chỉnh trang và tái thiết đô thị.

Tương tự, tại các quy hoạch phân khu, nếu chỉ tiêu dân số không tính đến phần dự phòng có thể phát sinh vướng mắc khi triển khai dự án nhà ở xã hội hoặc cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ.