Đề xuất Nhà nước mua lại dự án nhà ở thương mại đình trệ được kỳ vọng đưa đất đai, vốn và tài sản đang bị ứ đọng trở lại vòng quay phát triển, tạo thêm quỹ nhà ở đáp ứng nhu cầu của người dân.
Trong Nghị quyết về phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật, ban hành ngày 18/9, Chính phủ giao Bộ Xây dựng nghiên cứu, báo cáo Quốc hội về đề xuất thí điểm cơ chế Nhà nước mua lại dự án nhà ở thương mại của chủ đầu tư không còn khả năng thực hiện hoặc không thể chuyển nhượng.
Theo Bộ Xây dựng, thống kê của Ban Chỉ đạo 751 về rà soát, tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng cho thấy cả nước hiện có 4.500 dự án bất động sản gặp vướng mắc, với tổng nguồn vốn bị “đóng băng” hơn 3,3 triệu tỷ đồng. Đến giữa năm 2026, các bộ, ngành và địa phương đã tháo gỡ khó khăn cho hơn 1.000 dự án, qua đó khơi thông khoảng hơn 800.000 tỷ đồng vốn đầu tư.
Cơ chế này trước đó đã được đặt ra tại Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Nghị quyết xác định việc thí điểm nhằm tạo quỹ nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước, đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân trên cơ sở tính đúng, tính đủ, hợp lý chi phí đầu vào của chủ đầu tư, không bao gồm địa tô chênh lệch.
Tại Nghị quyết số 229/NQ-CP, Chính phủ tiếp tục xác định nhiệm vụ xây dựng cơ chế thí điểm Nhà nước mua lại dự án nhà ở thương mại của chủ đầu tư không còn khả năng thực hiện hoặc không thể chuyển nhượng để tạo quỹ nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước.
Bà Hoàng Thu Hằng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng cho rằng, một dự án “đắp chiếu” càng lâu thì chi phí xã hội càng lớn. Đất không được đưa vào khai thác, vốn không thể quay vòng, công trình dang dở xuống cấp, ngân hàng khó thu hồi vốn, nhà thầu bị đọng công nợ, còn người mua nhà tiếp tục phải chờ đợi.
Theo bà Hằng, khi dự án được tái khởi động, hoạt động xây dựng kéo theo nhu cầu về vật liệu, thiết bị, vận tải và lao động; dòng tín dụng cũng có điều kiện quay trở lại nền kinh tế. Việc xử lý các dự án tồn đọng vì vậy gắn với quá trình giải phóng nguồn lực đất đai và vốn đang bị đình trệ.
Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM nhận định, phía sau mỗi dự án đình trệ là một chuỗi quan hệ kinh tế. Dự án không thể triển khai khiến vốn không được quay vòng, đất đai chưa tạo ra giá trị, doanh nghiệp xây dựng thiếu việc làm, ngân hàng khó thu hồi vốn và người dân chưa thể tiếp cận sản phẩm nhà ở.
Theo ông Châu, việc khơi thông các dự án bị ách tắc nhiều năm không chỉ đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân mà còn góp phần ổn định mặt bằng giá.
Bên cạnh khả năng bổ sung nguồn cung, việc xác định giá mua là vấn đề được các chuyên gia đặc biệt lưu ý. TS. Trần Xuân Lượng - Viện phó Viện Nghiên cứu và Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam cho rằng khó khăn lớn nằm ở khâu định giá. Theo ông, nếu giá mua quá thấp sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, trong khi định giá quá cao có thể gây lãng phí ngân sách.
Vị chuyên gia đồng thời lưu ý nguy cơ phát sinh trục lợi chính sách nếu những sai phạm về pháp lý hoặc quy hoạch tại dự án bị xử lý không rõ ràng trong quá trình mua lại. Toàn bộ quá trình lựa chọn và mua lại dự án phải được công khai, minh bạch. Việc giám sát quá trình thực hiện phải có sự phối hợp của các ngành có liên quan như đất đai, thuế, ngân hàng, xây dựng… để đảm bảo tính đầy đủ, tránh thất thoát ngân sách.
Trong khi đó, ông Phạm Đức Toản - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Bất động sản EZ cho biết, tình trạng của các dự án đình trệ rất khác nhau. Có dự án vướng quy hoạch, có dự án liên quan đến năng lực chủ đầu tư, thậm chí có trường hợp trở thành nợ xấu và tài sản do ngân hàng quản lý. Việc khơi thông các dự án đình trệ sẽ góp phần bổ sung nguồn cung, đồng thời đưa nguồn lực đất đai và vốn đầu tư trở lại thị trường.
