23 nhà máy thủy điện cuộn sóng, lô cà phê xuất khẩu chính ngạch đầu tiên vượt biên giới A Pa Chải cùng làn sóng đầu tư năng lượng tái tạo... đang vẽ nên bức tranh Công Thương Điện Biên đầy khởi sắc sau 9 tháng đầu năm 2026.
Theo ông Vũ Hồng Sơn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Điện Biên, tỉnh đang dồn lực hóa giải “điểm nghẽn” hạ tầng để đưa nền kinh tế bước vào chu kỳ bứt phá.
Theo Báo cáo số 2989/BC-SCT của Sở Công Thương tỉnh Điện Biên, hoạt động sản xuất công nghiệp trên địa bàn trong 9 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì đà phục hồi và tăng trưởng ổn định. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 9 tháng ước đạt 115,70% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong Quý III/2026, giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp ước đạt 853 tỷ đồng, tăng 15,06% so với cùng kỳ năm trước và vượt 3,38% so với mục tiêu kịch bản tăng trưởng.
Trong cơ cấu ngành công nghiệp, lĩnh vực chế biến, chế tạo ghi nhận điểm sáng mới. Đáng chú ý, Nhà máy chế biến mủ cao su Điện Biên với công suất 5.000 tấn/năm vừa hoàn thành đầu tư và chính thức đi vào vận hành. Sự xuất hiện của dự án này giúp chuỗi giá trị nông - lâm sản Điện Biên gia tăng hàm lượng chế biến sâu, mở ra động lực phát triển mới cho kinh tế địa phương. Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ dân trên toàn tỉnh được sử dụng điện lưới quốc gia tính đến hết 9 tháng cũng dự ước đạt trên 96,6%.
Đánh giá về bức tranh tổng thể của ngành, ông Vũ Hồng Sơn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Điện Biên cho biết: “Các chỉ tiêu tăng trưởng trong Quý III và 9 tháng đầu năm đều đạt và vượt so với kịch bản đề ra. Điểm tựa lớn nhất giúp công nghiệp địa phương giữ vững nhịp độ là hoạt động vận hành an toàn của 23 nhà máy thủy điện với tổng sản lượng điện đạt trên 840 triệu kWh, cùng đà tăng trưởng tích cực của ngành chế biến chế tạo. Chúng tôi đang dồn lực thúc đẩy các dự án năng lượng trọng điểm để tạo dư địa tăng trưởng lâu dài cho tỉnh”.
Nhằm duy trì nhịp độ sản xuất, ngành Công Thương tỉnh đang đôn đốc thi công các dự án năng lượng quy mô lớn. Dự án Trạm biến áp 220 kV Điện Biên đã hoàn thành trên 35% khối lượng với tổng vốn thực hiện 84,2 tỷ đồng, đường dây 220 kV Điện Biên - Sơn La đạt trên 75% khối lượng thi công với nguồn vốn thực hiện hơn 460 tỷ đồng. Bên cạnh đó, dự án điện mặt trời trên mặt hồ thủy điện Trung Thu đã chính thức khởi công trong Quý III, mở đầu cho chuỗi dự án năng lượng tái tạo mới. Sở Công Thương đặt mục tiêu trong Quý IV/2026 sẽ tiếp tục khởi công thêm 10 dự án năng lượng, gồm 3 dự án điện gió, 2 dự án điện mặt trời và 4 dự án thủy điện.
Cùng với công nghiệp, hoạt động thương mại - dịch vụ nội địa duy trì sức mua ổn định. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng đầu năm 2026 ước đạt 25.824,12 tỷ đồng, tăng 16,81% so với cùng kỳ năm 2025 và đạt 82,37% kế hoạch năm. Việc chủ động triển khai các chương trình bình ổn thị trường, kết nối giao thương giữa sản phẩm OCOP địa phương với các tập đoàn bán lẻ lớn như Central Retail đã tạo sức hút tiêu dùng lớn.
Ở mảng kinh tế biên mậu, tổng giá trị xuất nhập khẩu, dịch vụ và thương mại biên giới 9 tháng ước đạt 120,97 triệu USD, tăng 21,77% so với cùng kỳ và đạt 75,56% kế hoạch năm. Trong đó, giá trị xuất khẩu đạt 76,30 triệu USD; giá trị nhập khẩu đạt 44,61 triệu USD, tăng tới 78,8% so với cùng kỳ nhờ gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Một mốc lịch sử quan trọng của thương mại biên giới Điện Biên trong năm 2026 là việc công bố cửa khẩu A Pa Chải chính thức thực hiện hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới. Lô hàng 22 tấn cà phê đầu tiên xuất khẩu thành công qua cửa khẩu này đã đánh dấu bước chuyển mình quan trọng cho nông sản địa phương sang thị trường Trung Quốc.
Nói về định hướng phát triển hạ tầng và hoạt động thương mại biên mậu, bà Lê Thị Lưỡng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Điện Biên chia sẻ: “Việc vận hành chính thức hoạt động thương mại tại cửa khẩu A Pa Chải cùng các chương trình làm việc liên tục với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) và các tỉnh Bắc Lào đang tạo ra không gian giao thương rộng mở cho doanh nghiệp. Thời gian tới, ngành tập trung hỗ trợ thương nhân thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), đẩy mạnh thương mại điện tử và kiên quyết cắt giảm thủ tục hành chính để tối ưu hóa thời gian thông quan”.
Sở Công Thương Điện Biên đã thực hiện cơ chế “Luồng xanh” cải cách hành chính, rà soát và cắt giảm tới 70% thời gian giải quyết các thủ tục đầu tư then chốt như thẩm định dự án, thành lập cụm công nghiệp và an toàn đập thủy điện. Sự đồng hành sát sao này giúp cộng đồng doanh nghiệp tối ưu chi phí và yên tâm mở rộng quy mô đầu tư kinh doanh.
Mặc dù đạt nhiều kết quả khả quan, ngành Công Thương Điện Biên vẫn đối mặt với những nút thắt hạ tầng mang tính cốt lõi. Hiện Điện Biên là tỉnh duy nhất trên cả nước chưa có hệ thống lưới điện truyền tải cấp 220 kV và 500 kV hoàn chỉnh. Lưới điện 110 kV hiện tại đã rơi vào tình trạng đầy tải, khiến nhiều dự án nguồn điện tái tạo đã được phê duyệt quy hoạch khó triển khai đấu nối.
Đặc biệt, tổng công suất các loại hình năng lượng tái tạo của tỉnh được phê duyệt trong Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh lên tới 2.986 MW.
Tuy nhiên, nếu tuyến đường dây 220 kV Điện Biên - Sơn La và Trạm biến áp 220 kV Điện Biên tiếp tục chậm tiến độ, khả năng giải tỏa công suất sẽ bị hạn chế nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thu hút đầu tư. Bên cạnh đó, toàn tỉnh hiện vẫn còn hơn 3% số hộ dân chưa được tiếp cận điện lưới quốc gia và 40% số xã chưa có chợ trung tâm. Hạ tầng giao thông và logistics cửa khẩu còn khó khăn cũng đang cản trở đà bứt phá của thương mại biên giới.
Nhằm chuẩn bị tốt cho giai đoạn phát triển 2026 - 2030, Sở Công Thương Điện Biên đã đề xuất Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) chỉ đạo chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công, sớm hoàn thành Trạm biến áp 220 kV Điện Biên và đường dây 220 kV Điện Biên - Sơn La. Đồng thời, tỉnh đề nghị sớm hoàn thiện thủ tục để khởi công dự án Trạm biến áp 500 kV Điện Biên và đường dây 500 kV Điện Biên - Lai Châu nhằm kết nối đồng bộ hệ thống truyền tải.
Song song đó, tỉnh Điện Biên kiến nghị các cơ quan Trung ương nghiên cứu sớm ban hành chính sách thúc đẩy phát triển hạ tầng lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư (PPP); quan tâm bố trí nguồn vốn đầu tư xây dựng hạ tầng thương mại biên giới, đặc biệt là hệ thống chợ cửa khẩu. Tỉnh cũng đề xuất giữ vững mô hình đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở để duy trì công tác khuyến công, tư vấn phát triển công nghiệp và mở rộng hợp tác quốc tế với các tỉnh Bắc Lào.
Bước vào Quý IV/2026, ngành Công Thương Điện Biên tập trung cao độ cho các giải pháp bình ổn thị trường cuối năm và dịp Tết Nguyên đán 2027. Ngành tiếp tục đôn đốc tiến độ các dự án công nghiệp, thúc đẩy thông quan hàng hóa và đồng hành tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Với định hướng chiến lược rõ ràng cùng sự chủ động từ chính quyền địa phương, Điện Biên đang từng bước khẳng định vị thế một trung tâm năng lượng tái tạo và đầu mối giao thương biên mậu triển vọng tại vùng Tây Bắc.
