Trung Quốc đẩy mạnh phát triển điện mặt trời nhiệt tập trung (CSP), kỳ vọng bổ sung nguồn năng lượng tái tạo bên cạnh điện mặt trời quang điện và điện gió.
Đôn Hoàng, thành phố thuộc tỉnh Cam Túc, Trung Quốc, từng là một trung tâm trên Con đường Tơ lụa. Vùng ngoại ô thành phố có nhà máy điện mặt trời nhiệt tập trung do Công ty Shouhang High-Tech Energy Technology vận hành.
Hơn 10.000 tấm gương có thể xoay để theo dõi chuyển động của mặt trời, tập trung nhiệt năng vào lượng muối nóng chảy lưu thông bên trong các tòa tháp. Muối nóng chảy được đun nóng đến hơn 500 độ C, sau đó dùng để đun sôi nước trong một bể chứa, tạo ra hơi nước làm quay tua-bin phát điện. Về cơ bản, đây là nguyên lý hoạt động của các nhà máy điện mặt trời nhiệt tập trung dạng tháp.
Khác với điện mặt trời quang điện, công nghệ này có thể sản xuất điện vào ban đêm. Muối nóng chảy có khả năng tích trữ nhiệt hiệu quả, nhờ đó tua-bin tại nhà máy ở Đôn Hoàng có thể tiếp tục hoạt động trong tối đa 11 giờ sau khi mặt trời lặn.
Cuối năm ngoái, Chính phủ Trung Quốc đã có bước chuyển đáng kể trong chính sách, hướng tới thúc đẩy ứng dụng rộng rãi công nghệ điện mặt trời nhiệt tập trung.
Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, cơ quan phụ trách hoạch định chính sách kinh tế, cùng Cục Năng lượng Quốc gia Trung Quốc đã đặt mục tiêu nâng tổng công suất điện mặt trời nhiệt tập trung lắp đặt lên khoảng 15 GW vào năm 2030. Hai cơ quan này đồng thời kêu gọi đẩy nhanh phát triển công nghệ này tại 9 tỉnh và khu vực, trong đó có tỉnh Thanh Hải và khu vực Tân Cương ở phía Tây Bắc đất nước.
Theo Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), tổng công suất điện mặt trời nhiệt tập trung lắp đặt của Trung Quốc đạt 1,82 GW vào năm 2025. Nước này hiện đứng thứ hai thế giới, sau Tây Ban Nha với 2,3 GW.
Trong khi đó, tổng công suất điện mặt trời quang điện lắp đặt của Trung Quốc đã vượt 1.200 GW. Ngay cả khi đạt mục tiêu đề ra cho năm 2030, công suất điện mặt trời nhiệt tập trung cũng chưa bằng 2% công suất điện mặt trời quang điện của nước này. Tuy nhiên, xét theo công suất điển hình khoảng 1 GW của mỗi lò phản ứng hạt nhân, mục tiêu 15 GW tương đương công suất của 15 lò phản ứng hạt nhân.
Việc đặt ra mục tiêu ở cấp quốc gia nhiều khả năng nhằm củng cố niềm tin cho doanh nghiệp đầu tư, đồng thời giảm chi phí sản xuất điện.
Hiện nay, chi phí phát điện từ công nghệ CSP cao gấp 2,6 lần so với điện mặt trời quang điện. Văn bản chính sách đề ra mục tiêu này cũng kêu gọi từng bước đưa chi phí phát điện CSP xuống mức tương đương điện than.
Hoạt động xây dựng các nhà máy CSP đang lan rộng trên khắp Trung Quốc. Theo Hội đồng Điện lực Trung Quốc, tính đến cuối tháng 6/2026, cả nước đã hoàn thành 24 nhà máy CSP, trong khi 26 địa điểm khác đã bắt đầu xây dựng.
Mặc dù CSP đang thu hút sự chú ý như một công nghệ bổ trợ cho các nguồn năng lượng tái tạo truyền thống, nhưng những lo ngại về tình trạng dư thừa công suất cũng ngày càng gia tăng.
Khác với điện mặt trời quang điện có thể triển khai ở nhiều quy mô, CSP đòi hỏi diện tích lớn, bức xạ mặt trời trực tiếp cao và điều kiện địa hình phù hợp. Do đó, công nghệ này có tiềm năng lớn hơn tại các khu vực khô hạn, nhiều nắng như Trung Á, Trung Đông và một số khu vực ở Nam Á.
Tại Đông Nam Á, nơi độ ẩm cao, mây nhiều và quỹ đất dành cho các dự án quy mô lớn có thể bị hạn chế, CSP khó trở thành nguồn điện chủ lực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn có thể được cân nhắc tại những địa điểm có điều kiện bức xạ thuận lợi, đặc biệt khi kết hợp với hệ thống lưu trữ nhiệt để cung cấp điện vào buổi tối hoặc hỗ trợ cân bằng lưới điện.
Mặc dù vậy, CSP chưa phải lời giải phù hợp cho mọi thị trường. IRENA cho biết hoạt động đầu tư điện mặt trời nhiệt tập trung bên ngoài Trung Quốc vẫn gặp nhiều trở ngại, bao gồm vốn đầu tư ban đầu lớn, thời gian triển khai kéo dài và sự cạnh tranh từ các hệ thống điện mặt trời quang điện kết hợp pin lưu trữ có chi phí thấp hơn.
Vì vậy, tác động của xu hướng này đối với an ninh năng lượng khu vực sẽ phụ thuộc vào khả năng thương mại hóa công nghệ, điều kiện triển khai tại từng quốc gia và mức độ kết hợp với lưới điện, các nguồn phát điện khác.
