Đề xuất định danh từng bưu kiện được kỳ vọng tăng minh bạch hoạt động bưu chính. Tuy nhiên, doanh nghiệp lo ngại chính sách có thể làm phát sinh thêm thủ tục và chi phí vận hành.
Đề xuất định danh từng bưu kiện trong dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp. Phần lớn ý kiến đều ủng hộ mục tiêu tăng minh bạch, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và siết quản lý dòng hàng trong thương mại điện tử. Tuy nhiên, cùng với sự đồng thuận đó là một băn khoăn không nhỏ: liệu chính sách mới có vô tình tạo thêm thủ tục và chi phí vận hành?
Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, lượng hàng hóa lưu thông qua các sàn, mạng xã hội và hệ thống chuyển phát ngày càng lớn, yêu cầu minh bạch hóa dòng hàng được xem là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là mục tiêu quản lý, mà là cách chính sách sẽ được triển khai trong thực tế.
Với các shop bán hàng online, vấn đề không nằm ở việc có thêm một mã định danh, mà là quy trình thực hiện có phát sinh thêm thao tác hay không. Nếu mỗi lần gửi hàng lại phải thêm bước xác thực hoặc nhập liệu thủ công, áp lực vận hành sẽ tăng đáng kể, đặc biệt trong mùa cao điểm.
Nhiều ý kiến cho rằng, nếu định danh bưu kiện được thiết kế như một chuẩn dùng chung, người bán chỉ cần xác thực một lần và có thể sử dụng cho nhiều đơn vị giao hàng, chính sách sẽ giúp tiết kiệm thời gian, giảm khâu trung gian và nâng cao hiệu quả vận hành. Ngược lại, nếu mỗi nền tảng, mỗi doanh nghiệp chuyển phát lại áp dụng một quy trình riêng, chi phí tuân thủ có thể gia tăng đáng kể.
Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh các mặt hàng liên quan đến sức khỏe, thực phẩm và dinh dưỡng, việc định danh người gửi và bưu kiện có ý nghĩa rõ ràng hơn. Khi người gửi được xác định, việc truy xuất khi có sự cố sẽ nhanh hơn, đồng thời buộc người bán có trách nhiệm hơn với sản phẩm đưa ra thị trường.
Dù vậy, lo ngại lớn nhất vẫn là khả năng phát sinh thêm giấy tờ, thao tác xác thực lặp lại và chi phí công nghệ. Đặc biệt, nếu có sử dụng dữ liệu căn cước, khuôn mặt, số điện thoại, địa chỉ hoặc lịch sử giao dịch, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu sinh trắc học cần được đặt ra chặt chẽ.
Một vấn đề khác được nhiều doanh nghiệp nhấn mạnh là cần triển khai theo lộ trình, thay vì áp dụng đồng loạt với mọi đối tượng. Có thể ưu tiên áp dụng với nhóm có tần suất gửi hàng lớn hoặc nhóm có mức độ rủi ro cao như doanh nghiệp, hộ kinh doanh, nhà bán hàng trên sàn thương mại điện tử.
Với cá nhân gửi hàng thông thường, quy trình cần được thiết kế đơn giản, thuận tiện. Nếu một người gửi vài kiện hàng cá nhân cũng phải trải qua quy trình phức tạp như một đơn vị kinh doanh chuyên nghiệp, chính sách rất dễ tạo cảm giác phiền hà.
Từ thực tế vận hành, tốc độ xử lý hàng hóa phụ thuộc lớn vào chất lượng dữ liệu đầu vào. Bưu kiện có mã vận đơn rõ ràng, người gửi đã xác thực, địa chỉ chuẩn và thông tin hàng hóa đầy đủ sẽ được xử lý nhanh hơn. Ngược lại, chỉ cần tỷ lệ đơn thiếu thông tin tăng lên, toàn bộ dây chuyền vận hành có thể bị ảnh hưởng.
Do đó, bài toán của định danh bưu kiện không đơn thuần là gắn thêm một mã cho từng kiện hàng. Vấn đề nằm ở chuẩn dữ liệu, khả năng liên thông giữa sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp bưu chính, kho vận, điểm gom hàng và cơ quan quản lý.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, định danh bưu kiện là xu hướng cần thiết khi thương mại điện tử và logistics phát triển nhanh. Việc minh bạch hóa dòng hàng sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và giảm rủi ro trong hoạt động giao nhận.
Tuy nhiên, theo Luật sư Phong, hiệu quả của chính sách không nằm ở việc bổ sung thêm một yêu cầu quản lý, mà ở cách thiết kế quy trình thực thi.
“Điều doanh nghiệp quan tâm không phải là có thêm hay bớt một mã định danh, mà là quy trình đó có phát sinh thêm thủ tục, nhân lực và chi phí vận hành hay không. Nếu dữ liệu được số hóa và liên thông tốt, định danh bưu kiện sẽ là công cụ quản lý hiệu quả. Ngược lại, nếu doanh nghiệp phải thực hiện thêm nhiều khâu thủ công, mục tiêu cải cách có thể bị ảnh hưởng”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.
Theo vị luật sư, trong mọi trường hợp, việc thu thập dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc cần thiết, đúng mục đích và có cơ chế bảo vệ rõ ràng. Dữ liệu phục vụ xác thực, truy vết và quản lý rủi ro không thể bị sử dụng tùy tiện cho các mục đích ngoài phạm vi quản lý bưu chính.
“Định danh bưu kiện có thể là một bước tiến quan trọng để minh bạch hóa dòng hàng trong thương mại điện tử. Nhưng để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, bài toán đặt ra không chỉ là quản lý chặt hơn, mà còn phải bảo đảm không tạo thêm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp”, Luật sư Phong nói.
