Cho đến thời điểm này, nhiều doanh nghiệp niêm yết không đáp ứng điều kiện của Công ty đại chúng theo qui định.
Ráo riết giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước
Theo rà soát của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, hiện nhiều doanh nghiệp trên sàn niêm yết không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex (HOSE: BCM) là một trong số đó. Do vậy BCM đang ráo riết xây dựng lộ trình giảm sở hữu nhà nước về 65% trong giai đoạn 2026 - 2030.
Tính tới ngày 26/5/2026, BCM có 9.221 cổ đông, trong đó số cổ đông không phải cổ đông lớn là 9.220 cổ đông, tương ứng nắm giữ 4,56% vốn điều lệ.
Như vậy, theo quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 được sửa đổi, bổ sung tại điểm a, khoản 11, Điều 1 Luật số 56/2024/QH15 là doanh nghiêp có cổ đông niêm yết trước ngày 1/1/2021 phải đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông khi tối thiểu 10% cổ phần có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ, chậm nhất đến ngày 1/1/2026. Như vậy, BCM không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng.
Tuy nhiên, theo Ban Lãnh đạo BCM, mặc dù chưa đáp ứng tỷ lệ cơ cấu cổ đông theo luật, Công ty thuộc trường hợp được duy trì tư cách công ty đại chúng dựa trên Quy định chuyển tiếp tại Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 1/8/2025. BCM cho biết, Công ty đang tiến hành xây dựng phương án và kiến nghị Uỷ ban Nhân dân TP.HCM phê duyệt tỷ lệ vốn Nhà nước nắm giữ từ 95,44%, về 65% vốn điều lệ giai đoạn 2026 - 2030, bằng hình thức phát hành cổ phiếu ra công chúng để đảm bảo đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông của công ty đại chúng.
Về cổ phiếu, đóng cửa phiên giao dịch ngày 6/6, cổ phiếu BCM 54.100 đồng/cổ phiếu, tương ứng vốn hoá đạt hơn 55 ngàn tỷ đồng.
Cùng với BCM, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (HOSE: PLX) cũng không đáp ứng tiêu chí doanh nghiệp là Công ty đại chúng theo luật hiện hành. Liên quan vấn đề này, PLX mới đây đã thông báo Nghị quyết HĐQT về chủ trương bán cổ phiếu quỹ của Tập đoàn.
Theo đó, HĐQT Tập đoàn thống nhất chủ trương bán toàn bộ số cổ phiếu quỹ hiện có của Tập đoàn là 23.285.846 cổ phiếu để đáp ứng điều kiện Công ty đại chúng theo quy định pháp luật hiện hành, đồng thời giúp tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn của Tập đoàn.
Trước đó, căn cứ danh sách chốt quyền tham dự ĐHĐCĐ thường niên năm 2026 tại ngày đăng ký cuối cùng 25/03/2026 được lập bởi Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam. Theo đó, PLX có tổng cộng 43.266 cổ đông - trong đó số cổ đông nắm giữ cổ phiếu có quyền biểu quyết không phải cổ đông lớn là 43.264 cổ đông với tỷ lệ nắm giữ là 9,419%.
Như vậy, PLX không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 được sửa đổi, bổ sung tại điểm a, khoản 11, Điều 1 Luật số 56/2024/QH15, cụ thể: không đảm bảo có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.
Theo quy định tại khoản 2, Điều 38 Luật Chứng khoán (được sửa đổi, bổ sung): “Sau 01 năm kể từ ngày không còn đáp ứng quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 32 của Luật này mà công ty vẫn không đáp ứng được điều kiện là công ty đại chúng, công ty phải gửi hồ sơ hủy tư cách công ty đại chúng đến Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước để xem xét hủy tư cách công ty đại chúng”.
Do đó, Tập đoàn có 01 năm để khắc phục điều kiện công ty đại chúng theo quy định của Luật này. Cũng do đó, PLX sẽ tiếp tục báo cáo các cơ quan quản lý về vướng mắc trong điều kiện công ty đại chúng đối với doanh nghiệp cổ phần hóa, chủ động xây dựng phương án phù hợp nhằm đáp ứng các điều kiện công ty đại chúng theo quy định…
Không chỉ BCM, PLX mà nhiều doanh nghiệp, ngân hàng hiện nay vẫn không đáp ứng các tiêu chí này… Với ngành dầu khí GAS, PLX, BSR; ngành ngân hàng với các tên tuổi lớn như VCB, BID…
Nhiều giải pháp tháo gỡ
Theo rà soát của UBCKNN, trong số 789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ DNNN cổ phần hóa, hiện có 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông, 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn và một số doanh nghiệp chưa đưa cổ phiếu lên niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.
“Vướng mắc lớn nhất hiện nay là tỷ lệ free - float quá thấp do nhiều doanh nghiệp có cổ đông lớn hoặc Nhà nước nắm giữ tới 90 - 99% vốn điều lệ.
Để xử lý vấn đề này, UBCK Nhà nước đưa ra 2 nhóm giải pháp chính. Thứ nhất, cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, thực hiện chuyển nhượng bớt phần vốn sở hữu thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán. Thứ hai, doanh nghiệp có thể phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn hiện hữu.
Theo các chuyên gia tài chính, ngoài ra doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều hình thức huy động vốn như chào bán cổ phiếu ra công chúng, chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược hoặc phát hành cổ phiếu ESOP cho người lao động… , Đặc biệt, việc nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng không chỉ để đáp ứng quy định công ty đại chúng mà còn giúp tăng thanh khoản, mở rộng khả năng hút vốn từ nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp niêm yết…
