Cổ phiếu nhóm doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối tiếp tục tăng trần hút dòng tiền nhà đầu tư...
Tuy nhiên nhiều vấn đề thách thức đặt ra đối với nhóm này khi không đáp ứng các yêu cầu của Luật Chứng khoán sửa đổi...
Nhiều doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chí công ty đại chúng
Cổ phiếu GAS, PLX, GVR tăng trần với khối lượng dư mua hàng chục triệu đơn vị. Dòng tiền đổ vào tới tấp mua cổ phiếu của nhóm cổ phần Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối. Cụ thể, cổ phiếu GAS tăng trần 82.800 đồng/cp với khối lượng dư mua trần gần 3 triệu đơn vị; cổ phiếu GVR dư mua trần 2,8 triệu đơn vị; cổ phiếu PLX khớp lệnh áp sát giá trần với tổng khối lượng 13 triệu đơn vị… Đây là nhóm cổ phiếu nằm trong rổ VN30 mà Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối.
Đáng chú ý trên sàn, cổ phiếu GAS là doanh nghiệp có vốn hóa trên 7 tỷ USD vừa công bố thông báo về việc không đủ điều kiện là công ty đại chúng. Căn cứ danh sách chốt ngày 29/8/2025, GAS có tổng cộng 17.495 cổ đông. Tuy nhiên, cổ đông lớn là Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ tới 95,76% số cổ phiếu có quyền biểu quyết và 17,494 nhà đầu tư còn lại chỉ chia nhau sở hữu 4,24% vốn điều lệ. Trước đó, Tổng công ty Khoáng sản - TKV (HNX: KSV) cũng thông báo chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng do Tập đoàn TKV nắm tỷ lệ sở hữu 98,1% vốn điều lệ.
Không chỉ riêng GAS, KSV…, thống kê cho thấy trên thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhiều doanh nghiệp Nhà nước có vốn lớn mà tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chưa đạt mức tối thiểu 10%. Trong đó có nhiều doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD, phần lớn là các DNNN cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối.
Tại sàn niêm yết (HOSE và HNX), danh sách này kéo dài gồm có cả Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (HOSE: BID) với 79,7% vốn cổ phần sở hữu bởi NHNN và 14,8% sở hữu bởi KEB Hana Bank; Tập đoàn Cao su Việt Nam (HOSE: GVR) do Bộ Tài chính nắm giữ 96,8%; Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (HOSE: BSR) do PVN nắm giữ 92,1% và Becamex IDC (HOSE: BCM) do UBND TP HCM nắm 95,4%; Cổ phiếu PLX của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam có cổ đông Nhà nước là Bộ Tài chính nắm giữ tới 75,8%...
Theo các chuyên gia, các doanh nghiệp này được xếp vào diện phạm vào quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 11 Điều 1 Luật số 56/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2025). Theo đó, điều kiện để giữ tư cách công ty đại chúng là doanh nghiệp trên phải có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên và có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Các quy định này nhằm đảm bảo tính phân tán cổ đông, hạn chế tình trạng tập trung quyền lực vào cổ đông lớn và tăng cường tính minh bạch trên thị trường niêm yết...
Cho đến thời điểm này các doanh nghiệp vẫn không đáp ứng được điều kiện là công ty đại chúng, nên bắt buộc phải gửi hồ sơ đến Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước để xem xét hủy tư cách công ty đại chúng. Như vậy, với hệ quả khi bị hủy tư cách công ty đại chúng, cổ phiếu của các doanh nghiệp trên sẽ không đủ điều kiện niêm yết trên HOSE, HNX cũng như không đủ điều kiện giao dịch trên sàn UPCoM.
"Cởi trói" bằng thoái vốn Nhà nước tại doanh nghiệp
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã không đáp ứng các yêu cầu của Luật Chứng khoán sửa đổi. Đây chính là nguyên nhân khiến không ít doanh nghiệp buộc phải rời sàn niêm yết.
Vậy làm thế nào để gỡ khó cho doanh nghiệp đã rơi vào các trường hợp như trên? Phương án bắt buộc là các doanh nghiệp này phải thoái vốn Nhà nước, để đạt tỷ lệ công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán hiện hành.
Liên quan vấn đề này, theo Quyết định số 360/2022/QĐ-TTg của Thủ tướng, năm 2025 là cơ bản hoàn thành việc sắp xếp lại, chuyển đổi sở hữu khối DNNN. Những tháng cuối năm 2025, hoạt động thoái vốn nhà nước ghi nhận một số thương vụ thoái vốn thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư, giá trúng đấu giá cao hơn giá khởi điểm, kể cả khi bán trọn lô với giá trị lớn.
Bước sang năm 2026, việc thoái vốn với khu vực này trở lên cấp thiết. Theo Chứng khoán MB (MBS) nhận định, nhóm DNNN niêm yết sẽ trở thành tâm điểm trong năm 2026, khi nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước dự kiến được ban hành, với kỳ vọng tạo ra cơ chế linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp trong việc tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị.
Theo MBS, hiện các DNNN đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí có lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động nhìn chung vẫn còn khiêm tốn, chưa khai thác hết năng lực quản lý và sử dụng vốn. Nếu các nguồn lực này được khơi thông, doanh nghiệp Nhà nước được kỳ vọng sẽ tăng tốc rõ nét trong thời gian tới.
MBS kỳ vọng trong năm 2026, các doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước - đặc biệt là những doanh nghiệp đầu ngành, có nền tảng tài chính vững, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động tốt (ROE trên 10%) và đang được định giá ở mức hấp dẫn sẽ thu hút sự quan tâm trở lại của thị trường. Bên cạnh đó, nghị quyết mới được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc sắp xếp lại các khoản đầu tư của DNNN, qua đó thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết và cổ phần hóa đã bị chậm lại trong thời gian qua.
Gần đây, Bộ Tài chính đã đề xuất một số giải pháp nhằm gỡ vướng cho hoạt động thoái vốn của SCIC, như cho phép giảm giá khởi điểm tối đa 10% mỗi lần nếu đấu giá hoặc thỏa thuận bán vốn không thành công, nhưng không quá 3 lần... Đồng thời cho phép bán theo lô, bao gồm cả các doanh nghiệp hiệu quả và chưa hiệu quả. Đây cũng là giải pháp tình thế gỡ khó để cổ phần Nhà nước thoái vốn thì khu vực doanh nghiệp trên mới đủ tư cách công ty đại chúng và có thể trụ lại trên sàn niêm yết...
